Home      E-tiedsjrif      column
 

 

15e LILILI-DAAG

Noen weëd ’t lanksaam mar zicher sjpannend. Tswai LiLiLi-daag, tswai bucher, hóngede artieste en sjrievere, väol lu die mitdinke, mitkalle, mitkroame etc etc. En dan jeet Limburgs Preuve nit durch, wail tse winnieg lu ziech hauw aajemeld.

Vier wirke ós kapot en vier zunt óch de jöngste nit mieë. D’r sjwees sjtees ós aaf en tsouw óp de sjtiern en an richtieg noadinke kómme vier koalieg nog tsouw. Los ós mar ’t betste d’rvan hoffe.

Jister al de reklaam ópjenoame mit ’t Annie Schreuders-Derks en vier dinke dat die herkenbare, sjwoengvolle sjtem wal werm jet lu noa Valkeberg en noa Heële jeet trekke.

Alvas vöal sjpas.

Weë ziech wilt aafmelde vuur d’r sjpatseerjank mit jediechte durch Valkeberg...

Weë ziech wilt aamelde vuur de Poëzieroute Heële…

Weë ziech wilt aamelde vuur ’t sjtuk Aafscheid van Idderein van Frans Pollux

Paul Weële, Kirchroa

 
 
AASJAF VAN EE BÓCH

Went ’t werm zoeë teëje ’t eng van ’t joar aajeet, veult me mit ’t valle van de blaar de sjpannoeng sjtieje. Zouwe vier alles óp tsiet veëdieg krieje, zalle de bucher in d’r jesjmak valle, krient vier inne jouwe of ing sjleëte wainachte?

En doch en doch, vier hant alles noen al zoeë dök mitjemaad dat me ónjeveer wees wat óp inne aafkunt. Vöal werk, vöal muite en óch en vuural: vöal plezeer. D’r LiLiLi-daag sjteet jans óp de poeëte, de letste zaache weëde jerejeld, de prezentastiejoeëne van de nui bucher sjtunt jeplaand, dis joar hat zoejaar d’r joeverneur ziech aajemeld u mee als ieësjte in amfank tse kómme neëme.

Nae, dan hant vier ’t nit sjleët aasjtoa.

Wiechtigste vroag evver noen is: hant de lu jeliech nog jeld uvver vuur d’r aasjaf van ee bóch?

Kirchroa, Paul Weële

 
PIENG DELE 25-9-2012
Wie pienglieg ing krankheet kan zieë han iech de aafjelofe monde zelver óngervónge. Iech han jet óp ing plaatsj woa jinne jet wil han, iech óch nit. ’t Deet pieng en ’t is lestieg, jiddere daag ópnui.
Mar almelieg verlis iech óch ’t jedóld d’rmit en óch de sjemde um druvver tse kalle. Iech weëd jehólpe en lanksaam, jans lanksaam weëd ’t besser. En dan merk iech óch dat anger lu ziech ieëder oes-sjpraeche uvver hön zieng krankhete. En dan sjrek iech ópnui uvver wievöal lu krank zunt en wat vuur sjreklieje krankhete ze hant. Vier toesje noen de pienglieghete oes en bedoere ós jeegkenzaitieg jet. Nit dat ’t hulpt. De piele helpe, ’t kalle nit.
Kirchroa, Paul Weële
 
DAUTZENBERG
Wie wied mós me joa um zie jesjraeve werk an d'r man tse bringe en um als literator eënsj jenoame tse weëde. Oes Kirchroa/Heële/D'r Sjeet kunt d'r Dautzenberg en deë hat al ee paar bucher jesjraeve en jans vöal behai jemaad en jans vöal andach krèje. Óp de ieësjte plaatsj kriet heë andach wail heë zie lief en zing zieël izetst. Dat jeet tsemlieg wied. Heë doneert ing neer (wail heë doa uvver sjrieft) en heë weëd mitjlied van inne pedofiele verain (wail heë vingt dat heë doa uvver zouw mósse kanne sjrieve) en óngertusje kunt tusje de rejele durch óch ummer jet uvver zieng bucher tse sjtoa. Dat is jans erg de muite weëd vuur inne deë va Limburg is, sjpetsiejel 't zude. Zicher in zie letste bóch sjrieft heë hei en doa (neëver ee jet komiesj Hollendsj) jet in 't plat (mit feëlere), 't Duutsj (mit jans vöal feëlere), mar heë is óch kaihel uvver lu en sjtrich. Lieteratoer? Dat wees iech nog nit, mar waal mit hats en zieël jesjraeve. Herjodstsakker.
Kirchroa, Paul Weële 
 
 
LEUFESJE

De lu weëde vöal krank en óch nog ummer sjlimmer. Iech han zelver óch las d’rvan. Doch ee bies-je jeveul van ierlieg zalle vier alles dele, en alzo han iech óch jet. Mar iech houw miech d’rdurch. Jroeëse jong, jing troane, uur kent ’t wal. ’t Deet miech leed mar mieë jon iech hei nit vertselle.

’t Likt natuurlieg an ózze leëftsiet: jet auwer, jet kranker of in jidder jeval dökker. Doa hat mieng mam jing las van. Ze weëd binnekóts 80. Wie is ’t meujelieg zouw me zage. Ze hat jewis óch ’t ee en ’t angert, mar die lieët ziech nit d’rvan weerhaode um jeweun ’t dorp in tse joa en tse doeë wat ze wil. Miene pap neumt heur ummer ‘leufesje’ en dat is ee jans apaat woad. Ing die ummer lofe jeet. Jenauw richtieg.

Mit pieng an de kneie, an de hufte en jetweeswie döks an d’r kop, ing leufesje bliet ze, va 80 joar. Sjun doch.

Paul Weële, Kirchroa

 
SJRAPPE

Lanksaam mar zicher kunt alles werm ee bies-je óp jank. De vakanse zunt um en de lu zunt werm in ‘’t lank, vuur zoeë wied wie ze kinger hant of in d’r bouw wirke. De res sjiengt noen pas de kóffere tse pakke en vuur de zoeëvöalste moal drópoes tse trekke. Sjun vuur hön en aaf en tsouw krien iech ’t jeveul dat nog mar verdomd winnieg lu wirke in dit lank.

En alzo óch hei zunt went jesjtemd darf weëde.

D’r polletiek hat ieëtsj sjtrepe jezatse durch de koeltoer en wie. Ze zetse sjtrepe durch jezónkheetszörg en verkier en sjrappe doezende bane en sjrieve tsejeliechertsiet in de campagneprjramme dat de angere dat sjood zunt en dat zie dat tseruk zalle drieëne.

Dreum wieër. Vier zunt jraad aajevange mit d’r crisis, dat is mie jeveul en iech jeleuf dat alles nog vöal sjlimmer weëd vuurdat ’t óch mar ee bies-je besser weëd. Of vier dat nog mitmaache?

Paul Weële, Kirchroa

 
BLOA WÓNGER

Went de lu dizze roebel va vakans tserukkómme, kómme ze in ing janse nui wirkliegheet tsereët. Mit pentsiejoeën mit 65 is aafjesjafd, vier zunt als lank zoeë ónjeveer bankrót en vier hant nuus mieë hei tse zage. De weëg ligke aofe, jinne hat nog werk, de polietekere beloave van alles um mar sjtemme tse krieje en alles weëd ezoeë duur (en jidderinne zeët dat zieng prodoekte billiejer zunt woeéde) dat vier allemoal wunsje dat vier ee sjtuk jaad häue um zelver jet jreuns tse kanne trekke.

En ’t komiesje is jraad dat noen jidderinne óp vakans is en dinkt: ’t kan miech nuus vrekke, zoeë lang wie iech zelver mar d’r loewie kan mankere. Waad mar bis dat uur heem zut, dan kans te die eje bloa wónger mitmaache, zaat mieng mam vruier en jeleuf ’t miech, dat bloa wónger kunt.

Kirchroa, Paul Weële

 
200 BUCHER

Mie leef, wie hant vier dat jedoa? Vier zunt jeweun aajevange in ing tsiet dat vier nit ins d’rvan dreumete um ing oes-jeëverij aa tse vange. En van ’t ee koam ’t angert. Bóch noa bóch noa bóch en 200 bucher dat is inne nommer deë ós wal jet sjtoots maat. Ing Limburgse oes-jeëverij die  hauw wal al ins besjtange, mar die woar óch al zoeng 50 joar jeleie bankrót jange. En misjien woar ’t jaresnit ezoene jode i-val, vuur ós woar ’t in jidder jeval de muite weëd. Vier dunt ’t jeer en mit vöal plezeer en krient jiddes moal ópnui tse hure wie vöal ós werk betseechent. Dat jeleuve vier zelver óch, alling d’r verkoof van ós bucher zouw nog besser kanne zieë. Doamit zou óch dudeliejer kanne weëde dat de Limburgse lieteratoer, in ’t plat en in ’t Hollendsj, inne wiechtieje poeët is van ’t koeltoerel leëve hei in ós provins.

Kirchroa, Paul Weële

 
BUCHER

Bucher maache is jet angesj wie bucher verkofe en alwerm jet angesj wie bucher leëze. Sjrievere wille óp de ieësjte plaatsj bucher maache. Ee bóch va hön veëdieg nit went ’t jesjraeve is, mar went ’t óch wirklieg ee bóch is woeëde. Dat de meujeliegheet doa is, dat angere ’t kanne leëze. En dan hoffe ze óp ezoeë vöal meujelieg reaktsiejoeëne.

Oes-jeëvere wille zoeëvöal wie meujelieg bucher verkofe, den, zicher in ózze val, doa leëve ze van. Doavuur hant ze natuurlieg sjrievere nuedieg die bucher maache die lu wille leëze (lees aasjaffe) en dan zalle die oes-jeëvere alles draa doeë um die leëzere an dat bóch tse helpe.

Tsem sjloes drieënt alles um deë leëzer. Wil deë de bucher aasjaffe, die oes-jeëvere maache van sjrievere die bucher sjrieve. In d’r val van lu die in ’t Limburgs sjrieve is dat inne klinge maat en ’t jans lestieg um de sjrievere an de leëzere tse kóppele.

Den ’t sjrieve passeert wal en é leëze passeert óch, alling mit ’t maache is ezoeëvöal jeld, muite en tsiet nuedieg dat ’t dök lestieg is.

Mar vier blieve alles draa doeë. Blief sjrieve, blief leëze, vier blieve maache!

Paul Weële, Kirchroa

 
UVVERZETSE
Wie wiechtieg is ’t um vanoes anger sjproache noa ’t Limburgs tse uvverzetse? Los ós blieve kieke vanoes d’r leëzer. Weë leest plat, zouw dan de ieësjte vroag mósse zieë, en deë man en die vrauw die plat leest, wie wiechtieg vinge die ’t um d’r biebel, Donald Duck, Asterix en Obelix, D’r klinge prins, De fabels vaan Aesop en al die anger klassiekere (iech dink an Homerus, Dostojewski etc) wirklieg in ’t plat tse leëze en zouwe ze óch nog jewillieg zieë um inne roeë tsents draa oes tse jeëve?
Vier hant natuurlieg allemoal ós eje fascinatsiejoeën um jet mit ’t plat tse doeë en went vier doch nuus bessers tse doeë hant dan uvverzets ee toneelsjtuk, vuur mie paat zoejaar ee kapietel oes d’r biebel (han iech alletswai al jedoa), zets dieng tseng ins in een sjtuk oes de weltliteratoer ('t ee hat inne praktiesje tswek, van 't angert weëds te inne bessere miensj), mar verwaad nit van angere dat ze óch mar ee sjpietje andach vuur die werk hant. Iech wees zicher dat ze jeer inne Asterix jelde, evver bauw jinne leëst dat, dat is vuur tse han!
Is ’t nit vöal wiechtiejer zelver jet in ’t plat tse sjrieve, jet oriezjienels, jet wat nurjens angesj tse leëze is?
Kirchroa, Paul Weële
 
VIRTUELE BUCHERWELT

Ejelieg maat ’t ja janit oes wie jet weëd jesjraeve: op papier, óp d’r computer, virtueel, óp ’t internet en zoeë wieër. ’t Feit dat uur hei an ’t leëze zut, bewiest dat. Alling daat iech ummer dat ee bóch doch jraad nog jet angesj woar en dat dink iech trouwens nog ummer. Durch de filme is ’t theater nit leëjer woeëde, en durch d’r tillevies en d’r radio zunt de moeziekere nit oane werk kómme tse zitse. I Teëjedeel.

Mar noen wie ’t sjleët jeet dinkt jidderinne dat e mós besjpare óp papier, droekwerk en alle anger zaache die doamit tse maache hant. Joa, doa is inne koeltoerumsjlaag an jang. De jesjefter zunt leëjer en de webshops kómme óp. Dat dunt vier óch zelver mit www.ticshop.nl Mar nog ins: iech dink dat bucher doch jraad jet angesj zunt, óch ee anger aazieë hant. En doch en doch: óch in ’t plat zunt al zoeë vöal zaache die virtueel passere nit mieë óp papier dat me ziech doch ins ater de oere mós kratse en ziech aafvroage wie vier doamit um junt.

Paul Weële, Kirchroa

 
LIMBURGS PREUVE

Vurrieje waech woar iech vuur ’t ieësj in Lin. Iech moeët jet zukke en rónkkoetsje vuurdat iech d’r zaal de Harmonie hauw vónge. Doa woar inne jroeëse zaal en doa zouw deë oavend Limburgs preuve jehaode weëde, inne tsoat dialekoavend deë al mieë vunnef joar besjteet en noe vuur ’t ieësj in ’t vrugjoar woeët jehaode.

D’r ieësjte dem iech tjeënkoam dat woar d’r Har Sniekers, sjtadsdiechter van Toer, doanoa koam al jauw d’r Jan Sjure, organisator van ’t janse en mit en mit zoog iech wieër jidderinne dem iech kank.

Hinger de buun zoze d’r Ton Custers en ’t Anja Bovendeaard nog tse prove en ze zónge Leef is mie landj. En doabij han iech doe sjpontaan mitjezónge. Zinge is sjun, dóch iech jeer en nog lever went anger lu mitdunt.

Wie iech zelver an de rij woar, woeët sjpannend. ’t Kirchröadsj is doch ezoeë angesj, ezoeë ónverwaad en dan nog ins mieng jediechte. De reaktsiejoeëne woare evver tsemlieg jód. Noa bauw jidder sjtreufje dat iech vuurleëzet woeët vrundlieg jesklatsjd.

Óp d’r doer vong iech miech zoejaar aa aaf tse vroage of de lu nit jeweun vroeë woare dat ’t woar aafjelofe. Jinne sjnapt miech, jinne sjnapt ós.

Doch koam iech miech inne laach noa heem. D’r Wim Kupesj hauw óch jet vuurjedrage en in zieng jesjiechte zaat heë uvver ing vrauw die bewós ónjetrouwd woar blaeve in heur leëve: vuur aaf en tsouw ee sjtuks-je woeësj, broech iech miech jee jans verke in hoes tse hoale. Dat is doch wal werm komiesj: richtieg LImburgs preuve en vier versjtunt anger lu ummer.

Kirchroa, Paul Weële

 
NATIONALISME

Óp ’t E-Tiedsjrif sjteet dizze roebel ee poer nationalistiesj jediech. Dat vinge vier mieëtstens zier jevierlieg, ram verkieëd en sjtuest ós teëje de brós. Dat deet ’t óch dis kier. En doch ving iech dat aaf en tsouw benoadrukt mós weëde wat vöal lu vinge, wat inne janse hoof lu veult en wat ze óch jeer tsoem oesdroek bringe.

Wen iech dan zien wie de Turke mit hön vaan sjwingele en d’r prezident bauw hillieg verklare dan han iech zoeë jet van: wat zunt vier doch nog jans besjaide. Wen iech dan huur wie de jet intellektoewelle doa uvver dinke dan meen iehc doch werm jet van: ja, mar zoeë verderflieg is dat doch allemoal nit. Went jans bewós jekoaze weëd vuur ee Rienlankmodel in de economie, dan dink iech: dat is van ós. Zoeë dunt vier ’t al ummer hei en darve vier doa ee bies-je sjtoots dróp zieë?

En doarum vuur dis Inkel kier dat jediech óp ’t E-tiedsjrif.

Paul Weële, Kirchroa

 
PLAT SJRIEVE

Reëtsouw mós iech zage: plat sjrieve is mekliejer wie minnieg inne dinkt. Doe sjriefs de klanke janauw zoeë óp wie ze in ’t Hollendsj klinke, alling de wöad zunt angesj. Dat is noe jraad d’r óngersjeed. Mar vöal lu hant doch muite d’rmit aa tse vange en doavuur is ’t hendieg u minne sjriefcursus tse doeë. Doert nit lang en maat vöal sjpas en ’t jieëft inne sjtoeës kammauw um wieër in ’t plat tse sjrieve: SMS, Facebook en twitter en vuural óch jesjiechtens jediechte en lidsjer, den dat is nuedieg um de sjproach labendieg tse haode en zichbaar tse haode. In de media van hu tse daags weëd al tse flot ’t plat voetjeduid als jet van vruier. Mar dat is nit zoeë.

Wie iech jister oes de les koam óp inne tsemlieg volle Maat i Kirchroa zoze de terrasse nog tsemlieg vol en uvveral hoeët iech plat kalle, Kirchröadsj. Van jong lu die sjpas hauwe en ziech vräuete an ’t sjun weer en nuus zelfversjtendliejer vónge wie plat kalle.

Kirchroa, Paul Weële

 
JOEP KIRCHROA
Is inne nuie sjteer ópjesjtange? Facebook is inne Kirchröadsjer an ’t sjrieve jesjlage, deë jiddere daag een ui sjtuks-je teks óp ’t Facebook sjrieft en óngertusje al bauw 4000 vrung hat. Dat wil zage dat ee sjtuks-je plat in ’t Kirchröadsj bij ezoeëvöal lu óp ee prikbord kunt tse sjtoa en dat ze dat kanen leëze, sjun vinge, wieër sjikke en dróp reagere. Jinne wees weë 't is en dat maat nuus oes.
Kiek, dat is noe woa de nui media vuur zunt oes-jevónge. ’t Kost nuus en is vuur jidderinne deë ziech veult aajesjpraoche doa. Heë jieëft óch durch wat angere in ’t Kirchröadsj maache: de jediechte van d’r Wim Wouters, de lidjer van miene site www.paulweelen.nl en zoeë mieë.
Los ós hoffe dat ummer mieë lu kieke, leëze en jenisse van wat d’r Joep Kirchroa maat. Kiek óch d’r site van d’r Wim Heijmans www.kerkraadsdialekt.nl deë mar sjtukker bliet sjrieve.
Paul Weële, Kirchroa
 
SJRIKKELJOAR

Van alles jet mieë. Zouwts te dinke. Inne daag langer fibberwaar, inne daag langer winkter/vrugjoar, inne daag langer um jeld tse verdene.

Mar dat letste sjtimt nit jans. De mieëtste lu weëde per mond betsald en alzo krient ze vuur inne daag mieë wirke jinne ekstra loeën.

Zoeë jeet ’t d’r klinge middesjtank al joare. Vier wirke ummer ing sjtond ekstra, inne daag ekstra, ing waech ekstra en zient doa winnieg va tseruk. Óch nit in de balans van ’t janse joar. ’t Zunt sjleëte tsiete, vuur middesjtank en vuur ’t plat, den doa weëd koalieg nog ee bóch in ’t plat oesbraad. Ummer mieë zukke noa elektroniesje manere um jet i sjtank tse haode. Misjien kunt doa vrig of sjpieë óch inne tsoat elektroniesje vasteloavend bij: óp aafsjtank, kaod, mar oane ee alaaf en oes-jetoesjde wietse. ’t Sjreklieje van de tsouwkónftsbilder oes film en lieteratoer: ze zunt bauw allemoal oeskómme. Doarum: dit weëd jee sjrikkeljoar, mar ee sjreklieg joar.

Paul Weële, Kirchroa
 
JRUS OES D'R HIMMEL

Vier hant ee jewaltieg wiekend jehad. E Zamsdiegoavend hant vier an de duur jesjtange en wirklieg hóngede lu darve bejrusse óp ‘t 56-ste Jalabal van de Ex-Prinse va Kirchroa óp Eresjting. Dame in kleier die iech noeëts vuur meujelieg ahuw jehaode, zoejaar mit bleer óp d’r kop. Jiddere dreide man joof miech ing hank alsof e floep hauw vuur wat kómme jong: alzo zoeë kreftieg dat iech daat dat e zouw jon verzoefe. En jeleuf ’t of nit, de mieëtste zoge noa ee paar sjtöndjer óch tsemlieg verzaofe oes, de dame inclusief.

Óp zóndieg joof ’t ee diner dansant en vólt iech miech e zamsdieg al tsemlieg jepeëdskutteld durch alle sjun wöad, alle complimente en vere in de vót, e zóndieg woar dat jeveul nog jroeëser. Doa kank iech alle lu an alle duzje en, ópnui jeleuf ’t of nit, de complimente van lu die-ts te kens, die sjtetst te doch nog effe mieë.

Wie vier evver heemkoame en ee jesjenk dat ós tusje naas en lippe durch, durch d’r Fer I woar joave mit de wöad: van ’t Marian en ’t Danny, oes de tuut hoalete doa bloof ós, mar miech dink iech nog jraad jet erjer, de lóf oes.

’t Jesjenk woar ing pen. Óp ’t brifje d’rbij sjtong: D’r Jos woar ’t jans eens mit de waal van de kommissiejoeën en doarum kries te dis jesjenk. Doa sjtong d’rop jesjraeve: De Jrus van Prins Jos ! “Deh,” zaat iech teëje d’r Luiz, “noen krient vier óch nog de jrus oes d’r himmel.”

Danke, alle lu vuur de ier en de vräud en óch vuur alle jesjenker.

D’r Sjwatse Katerdreëjer 2012, Paul Weële

 
FACEBOOK

Me vroagt ziech ja aaf wat me óp ’t facebook zukke mós. Vuur ee deel vervingt dat medium de e-mails. Sommige lu reagere alling nog mar óp Fb-berichte. Angere vinge d’r e-mail jans hillieg. Vöal lu ken iech alling via ’t Fb en doa bin iech jans jód bevrunkd mit ze, ieëder hauwe v’r noeëts mitee jekald.

Noen jieëft ’t óp Fb inne man deë ziech neumt: Joep Kirchroa en deë sjrieft jiddere daag ee jediechs-je, of zouwe v’r zage: bauw jiddere daag. Doa zunt jans loestieje bij en óch dat van 3-1-2012 woar jans loestieg. Dat jong uvver de name van de prins i Kirchroa, of ze nog wal plat kanne kalle en wie dat uvver tsieg joar mós: vasteloavend in ’t Engelsj? Zoeë wie d’r Maurice Hinzen sjrievet: Alive, wih the pants down (ee aod Kirchröadsjer raimpje: Alaaf bóks eraaf).

De tsiet jeet wie ze jeet, mar dan sjtelt me ziech doch vroagtseechens. Zuk ‘m ins óp, heë hat al mieë wie 3000 vrung. Wie is ’t meujelieg.

Paul Weële, Kirchroa

 
TICSHOP.NL

Al lang kan me zaache jelde via ózze website. Dat woar evver nit jenóg. Hu tser daags mós me inne richtieje webshop han um zaache via www an d’r man tse kanne bringe. En alzo hant vier ós ins d’rvuur jezatse en hant oes-jeknobeld wie zoene webshop dan oes moeët jon zieë. Dan mós me wieër bedinke dat doa vöal artikele an d’r man weëde braad en dan kan me nit kómme mit alling mar de bucher die vier maache. Alzo woeët óch jezoeëd noa CD’s en anger prodókte die urjens jet tse maache hant mit ós imago en werk. Dat woeëte alzo sjtuubjer, sjolleke en handuch mit ópsjrifte in ’t plat.

Al mit al merke vier dat inne positieve respons is óp d’r initiatief. Noen mar aafwade of vier wirklieg inne maat hant doavuur. Mit de fesdaag zouw me mene dat ziech doa jet mós reure.

Los ós hure wat uur vingt van www.ticshop.nl

Paul Weële, Kirchroa

 
CARLA

De letste moal dat vier ós zoge is ing tsiet jeleie. Uur koamt tsezame en iech woar erg vroeë uuch tse zieë den doavuur woar ’t óch alwerm zoeë lang jeleie en iech woar sjpetsiejaal vroeë dat ’t Carla werm óp de bee woar.

Wim, diech han iech pas jeleie jezieë. Mie nui bóch woeët jepresenteerd en doe nooms diech de tsiet um langs tse kómme en deë sjpetsiejale moment vuur miech mit tse maache. En noen vroag iech miech in sjrek aaf wie-ts te miech en d’r Luiz ezoeë vöal weëd has kanne tsouwkenne dat-s te ’t Carla effe ee paar kling sjtöndjer mit de kinger alling loots.

Doavuur bin iech erg dankbaar. Dat vier ezoeng jouw vrung vuur diech darve zieë. Iech juntet dat iech wirklieg jet koeët doeë um de pieng tse liendere, um die aofe wond tsouw tse kniepe en tse kanne verbinge.

’t Feële de wöad, jraad went ’t dróp sjteet, in vräud en in leed, dan feële de wöad.

Adieë Carla.

Paul Weële, Kirchroa

LILILI-DAAG
Iech han ’t jeveul dat ummer mieë lu jet jeëve um ’t behaod van ós plat. Dat likt doadraa dink iech dat ’t plat ummer mieë in inne ek kunt tse zitse. Ummer winniejer kinger kalle ‘t, ummer winniejer lu jet draa oes wille jeëve. Wail ze óch winniejer hant um oes tse jeëve.

En zoeë weëd d’r weltcrisis óch ózze crisis.

D’r 14e LiLiLi-daag woar bauw nit kómme. Tse lang hant vier jekald mit de ing jemeende um ’t doa tse kanne haode en tsoem sjloes moeëte vier hals uvver kop noa Heële, woa vier in de werm erm van tswai Lexe koame. Jeluklieg mar.

En zoeë hant vier dis joar d’r koeltoercrisis uvverwonne.

Mar wie zits dat mit kómmend joar. 15 moal LiLiLi-daag, dat muet tse hoale zieë, zouw me dinke. Vier rechene óp de ieësjte plaatsj óp de lu die jeëve um ’t behaod van ós plat. Mar vier rechene óch óp de lu die jet jeëve um koeltoer, en die óch jeld jeëve.

Alling zoeë kanne vier d’rvuur zörje dat nieëks joar nog inne LiLiLi-daag kunt en dat d’r crisis ós nit jans ónger kriet.

Vöal sjpas kómmende zóndieg.

Paul Weële, Kirchroa

 
FRANKFURTER BUCHMESSE

’t Is miech jet komiesjes mit d’r miensj. Joare en joare maat me ziech besjtimde jedanke uvver jet en dan sjteet me endlieg doa en dan passeert nuus, bauw nuus.

De orjaniezatsiejoeën van de Duutsje is perfek. Óngerweëgs hoeëte vier dat zoeng 100.000 lu verwaad woeëte en vier date dat ós de ing noa de anger file sjtong tse wade.

Dat woar evver nit zoeë. Vier woeëte fain durchjewinkd durch parkeerwechtere en woare binne ing haof sjtond durch de kaatkontrol. Doanoa noa hal 4, hal 5 en vier hant óch nog jet van hal 6 jezieë.

In hal 4 woare de nui zaache tsie zieë: e-book, i-pad en alles wat drumhin hingt. Vool teëje. Óch ’t vólk woar doa koalieg in jeïntresseerd. In hal 5 woeët ‘t intressanter: sjrievere vroagete ós d’r waeg, ARD-presentatore lofete durch de sjtands en ’t woeët tsemlieg druk. Uvveral bucher, sjrievere. Hei en doa leëzet inne vuur 30 man vuur, mar ’t koeët óch passere dat inne sjriever mar inne loestereer hauw.

’t Drukste woar ’t misjien wal bij de stripbucher. Manga’s en d’r zoeëjeneumde Graphic Novel. Rije dik sjtónge de jong lu en vuural de Gothic jekleide jong lu tse wade óp ee autojram van tseechenere/sjrievere.

Ós uvverkoam pas jet bij de Ieslank-hal. Jewaltieg jroeëse ducher hónge doa mit doa óp leëzende lu. Ing vuursjtelloeng van lanksjafte en moeziek in 3d, klasse.

Doanoa zunt vier noa de Hollendsje sjtands en de Brazilianiesje jeweë: doa woar nuus mieë loos. De jesjefter weëde óp de ieësjte tswai daag jemaad, doanoa maache ze dat ze voetkómme. Sjaad.

Al mit al vool ’t ee bies-je tjeën. Vöal, wus vöal bucher. Winnieg, wus winnieg elektronica d’rvuur en drumhin.

Paul Weële, Kirchroa

 
26-9-2011
COMMERCIEEL LIMBURGS
Aaf en tsouw vilt inne de moel jans wied óp. ’t Intsiegste wat me kan doeë is ziech aasjlisse bij wat uublieg is en doeë alsof ’t jans normaal is. Bij ’t rejele va Kirchroa jeet plat han iech vöal mit artieste jekald, mit name die oes Kirchroa. Doavan zate d’r al flot ee sjtuk of veer dat zie nit mieë in ’t Kirchröadsj zónge. Den doa koame ze nit wied mit en hool ’t sjpille al flot bij Heële óp en zoeë woeëte zie jetswónge winniegstens in ’t commercieel Limburgs tse zinge. Dat heesjt alzo ing miesjoeng oes ’t plat wie ’t hure en mene tse kanne. Dat heesjt óch dat sjriever in ’t Kirchröadsj jetswónge weëde noa tse dinke óp wat raimt óp höbbe en nit mieë óp han.
Bij d’r tillevies is ’t al jans normaal um jevroagd tse weëde nit in ’t Kirchröadsj tse kalle, den dat versjteet ja jinne en alzo mar zoeë ónjeveer jet plat. Óp d’r radio is dat nit angesj of ’t jeet in ‘t Hollendsj. En in ’t theater hant ze bij ’t HST inne uvverzetser d’rbij jehold zoeëdat al die Kirchröadsjer toneelsjpillere mit ee anger plat an d’r sjlaag kanne.
Vier woeëne en leëve in ee verkieëd lank. Vier darve nit mieë kalle wie v’t kalle, vier mósse ós aapasse an de Limburgse norm en wie iech zelver i Mastrich in commercieel Limburgs ee nui bóch presenteret, vong jidderinne dat dik in oader. Miech dong ‘t pieng an ’t hats.
Paul Weële, Kirchroa
 
7-9-2011
D'R DAAG D'RNOA
’t Woar klasse. Iech han bauw inne janse daag mi inne jriemel óp de moel rónkjelofe. ’t Vong sjpannend aa: mi tinne sjtórm deë uvver d’r Maat vleiet en doanoa besjlissete vier um de dinger die boese jehaode weëde zouwe, um die mar binne tse doeë.
En doe lofet alles wie am sjnuursje: jidderinne óp tsiet, uvver poebliekoem, uvveral applaus, uvveral tsevreie jezichter en uvveral lu die ziech mit sjpas an ’t plat kalle jove: Kirchroa jong plat.
En de commtentare woare erg jód, sjun en positief.
Doch kroog iech inne komiesje jesjmak in d’r mónk. Doa woeët aajekondigd dat alwerm ins ing middelbare sjoeël i Kirchroa tsouw jeet en dat deet wieë. Iech sjnap nit dat ing sjtad van bauw 50.000 lu, die óch nog vöal joegkend van de dörper erum trukt, ópins ezoeë leëg kan lofe. Weë deet dat? Weë is zong 15 joar jeleie aajevange mit dat hoddele Parksjtad jedeuns en alles mós noa Heële. Sjpietaal, belasting, vroedvrouwesjoeël, sjoeële, theater, bibliotheek, En vuural óch werkplaadzje wie ministerie en bedriever. Roda moeët zoejaar nog ópjoa in Sporting Limburg en zoene zeek allemoal mieë. Wiechtiejer dan de vroag weë doa mit aajevange is, is de vroag weë dat jeet sjtoppe. Jenóg is jenóg, v’r mósse doch ins jet tserukkrieje i plaatsj va ummer mar werm aafjeëve.
Kirchroa, Paul Weële
 
25-8-2011
14e LILILI-DAAG
’t Kan al ins lestieg zieë wents te jet óp poeëte wils zetse. Teëjewirkoeng is ieëder rejel. Woarum wees iech nit. Mar bij d’r 14e LiLiLi-daag deë óp 6 november ópnui i Heële zal passere, woar ’t wirklieg problematiesj. Ieëtsj mar ins kalle, kalle, kalle mit lu en jemeendets die misjien, jans misjien mit wole doeë en dan doch óp d’r sjloes d’r boel vuur de vót houwe en diech jeweun losse zitse, mit ee Inkel ‘sorry’d’rbij vuur de pieng.
Nit jetroerd, vier belle mit d’r Lex en binne inne daag woar ’t jerejeld: vier hauwe ee daach en inne daag vuur d’r LiLiLi-daag: Koeltoerhoes Heële, zaan mar 't Patronaat va vurriegs joar. En noe broeche vier alling nog mar i-haod tse jeëve an de wil plane die vier hauwe, alsof dat óch al jee Inkel probleem is.
Vier junt jeweun wieër en kieke wie wied vier kómme.
Ieëtsj Kirchroa jeet plat en dan d’r LiLiLi-daag, wie ’t allemoal ópins zoeë kunt.
Paul Weële, Kirchroa
 
11-8-2011
NEËL BIESE

Iech bies al vóftsieg joar óp de neël. Als kink verzukkete ze miech doavan aaf tse bringe durch sjtroaf, durch sjmieriejer zaachens d’rop tse sjmiere, woadurch iech ’t nit lekker zouw vinge. Mar iech vong ’t noeëts lekker. Iech vong ’t óch nit sjun wie iech als klinge jong langs alle banke moeët joa in de klas en mieng neël tseje an alle vrung die doa zoze en jriemelete. Die wósse natuurlieg al lang dat iech dat dong en vónge ’t ubberhaups nuus sjpetsiejaals.

Ejaal wat ze dónge, iech han ’t noeëts draajoave. Óp de ing of anger maneer braat dat biese miech óp rouw en wen iech dan bis blouwens tsouw hauw jeknauweld dan wós iech döks nit woa iech mieng vingere moeët duie, den dan dónge ze alling mar pieng.

Iech han döks jeprobeerd d’rvan aaf tse kómme en ee paar moal is ’t miech jefloepd ee haof joar of zoeë tse sjtoppe. En dan jans ópins, jans ónbewós, dong iech ’t dan doch en koam tse sjpieë d’rhinger dat iech werm ins alle neël ee sjtuk kótter hauw jemaad.

Iech bin ópnuits jesjtopd, iech han ópnuits lang neël en weë wees wie lang iech ’t dis moal volhod.

Kirchroa, Paul Weële

 
22-7-2011
KOELTOER
Sjrappe, uvversjlage, vuur ziech oes-sjuve, aafwieze, aafsjnauwe, rauwele, oes-sjtelle, aafzage. Dat zunt wöad die iech hu tser daags mit koeltoer verbing en dat zunt nit de richtieje wöad. Dat hat mit name tse maache mit ing uvverheet die meent dat alle koeltoer van de lu zelver mós kómme en dat de köste durch dön ópjebraad mósse weëde. Sjtimt nit. Jee museum dat de dure óp kan haode, jee orkes dat kan sjpille, jinne koer deë kan zinge. Jee theater dat kan drieëne, jing bieb die rónk kan kómme en zoeë kan iech nog ing sjtond of drei durchjoa.
En ós plat zouw alling nog mar kanne besjtoa in ee woentsimmer of mit de vasteloavend.
’t Sjiengt dat i Frankriech óch uvver subsidies weëd jekald, uvver ’t verhueje d’rvan mit 50%. Ózze premier kan nog jee örndlieg wöadje Duutsj kalle en mie leef, weë is in jodsnaam minister va Koeltoer?
Paul Weële, Kirchroa
 
1-7-2011

KIRCHROA JEET PLAT

Dan jeet i Mastrich alles oes um Hilliegdomsvaart tse viere. Brónk, theater, moeziek, alles in ’t tseeche van ’t lit. Iech jeleuf nit dat urjens ee wöadje plat drin vuurkunt.

Dat is jans angesj bij Kirchroa jeet plat, ing manifestatie die dis joar vuur de tswaide moal weëd jehaode. In alle wieëtsjafte rónksum d’r Maat is inne projram van lieteratoer, moeziek, theater en cabaret, sjtroasetheater, inne DJ, inne zoeëjeneumde Sjun Lidjer Konkoer en inne oavendprojram woa me deh teëje kan zage.

Doa is inne website vuur jemaad en iech han óch in alle besjaideheet ee lidje jesjraeve mit d’r titel Kirchroa jeet plat. Kiekt ins óp www.kirchroajeetplat.nl en komt jeweun kieke.

’t Is nit alling in ’t Kirchröadsj, mar óch artieste oes Heële en Lankjraaf dunt mit.

Óp 4 tseptember jeet dat doa loos. Inne janse daag lank, van 13.00 oer bis 22.00 oer. Vier hoffe dat uur komt.

Paul Weële, Kirchroa

 
15-6-2011
FLOEP

Inne van de sjleëtste dinger die-ts te kans doeë: diech durch floep d’r waeg losse wieze. Doe zets da neemlieg jinne sjtap mieë. Doe waags ’t nit de duur oes tse joa, den alles liecht jroeëser dan wie ’t in wirkliegheet is. D’r krach liecht heller dan e is en ’t jewalt liecht sjlimmer. En doa zits te dan: ópjerold in inne sjtool en kieks diech de welt va binne aa. Óch bij diech drin weëd alles kling en jesjlaose en tsouw.

Los diech durch hofnoeng d’r waeg wieze en doe maats de duur óp, zeës jidderinne va hatse jóddendaag en kries ummer inne laach tseruk. Doe leufs jewis teëje hóngeddoezend dure, moere en doeëdlofende weeg óp, mar de hofnoeng deet diech laache um zoeë jet. Och, d’r nieëkste daag is werm ing nui kans um jet sjuns d’rvan tse maache.

Alle tswai die weeg zunt nit de richtieje, mar watv’re zouwts te lever joa?

Kirchroa, d’r Paul Weële

 
29-5-2011
MEDIA
Wie is ’t meujelieg dat me uvveral kan leëze wie jód ’t jeet mit de economie en mit ’t lank en mit ’t werk (de media alzo), woa tsejeliechertsiet de lu nog zoeë hel hant jeklaagd uvver sjleëte tsiete, winnieg jeld in taesj en, dat is ’t allersjlimste jee vuuroeszich óp besser tsiete. En zelver meen iech dat letste óch.

Noen wees iech ee bies-je van de media aaf en iech wees dat inne hoof alling mar noajebreuzeld weëd van wat de oberiegheet, de insjtitute en de zoeëjeneumde sjpestiejaliste mene tse kanne wisse. En inne hoof sjtimt alzo nit. Jinne kan ’t neemlieg wisse.

Me kan nit de janse tsiet sjrappe, de papiere jeëve, uvversjloa, voetlosse en zoeë wieër en tsejeliechertsiet dinke dat dat alles jinne effek hat óp wie ’t mit ós jeet jeweun durch d’r daag, jiddere daag.

Iech bin de aafjelofe waeche vöal in bucherjesjefter jeweë en iech kan uuch zage: ’t jeet doa erbermlieg sjleët. Nit mit ze allemoal, mar mit de mieëtste en ze haode d’r kop boaver wasser mit alles wat nuus mit bucher tse maache hat.

Iech kan alling mar ópróffe: jut bucher jelde. Hei jeet koeltoer verloare die jroeësendeels ummer oane subsidie is rónkkómme. En nog jet: los uuch nuus wiesmaache durch de media. Dat zunt óch mar miensje!

Kirchroa, Paul Weële

 
HEL TSIETE

Vier leëve in sjpetsiejaal tsiete. Aaf en tsouw zunt de tsiete miech zoeë sjpetsiejaal dat d’r mónk miech wied ópvilt en dat iech nit alling jee woad mieë kan zage, mar dat iech sjtop mit dinke. Jinne jedanke kan iech formulere.

En joa ’t is werm zoeë wied. De jroeëse jonge darve alles en de klinge weëde vuur alles in rechensjaf jetrókke. Leie, bedreie, klauwe, doeëd maache, nuus jeet wied jenóg went de jroeëse mar krient wat ze wille. Nit woa ze reët óp hant, wail ze tsoem baisjpiel d’rvuur jewirkd hant, nae wail ze ’t inne angere nit junne.

Vier zient ’t in de welt va krig en sjisse, vier zient ’t in de welt van dikke buuch die ziech jet de taesje völle (of dat noen is in d’r bouw, bij de oberiegheet wie miene pap zeët of ’t óngerwies, of de jezónkheetszörg: ummer werm denemlieje jesjiechte) en vier weëde allemoal reëtsouw ’t duppe d’rvan.

Weë ziech wilt were hat hel papiere. En dan zient vier wat democratie is woeëde: weë de mieëtste andach kriet bij de mieëtste lu hat reët en doa passeert jet aa. De res darf hingenaa in de rij jon sjtoa. En ee nömmersje trekke.

Vöal sjterkde doamit.

D’r Paul Weële

Kirchroa 13-5-2011

 
RECENSIE

Iech woar noa ing toneelvuursjtelloeng jeweë die wal zoeë erbermblieg sjleët woar dat iech koalieg wós wie iech ’t moeët aapakke um in de tsiedónk bij de recensie vuurziechtieg aa tse jeëve dat ’t sjleët woar.

Óp de ieësjte plaatsj woar ’t ee sjreklieg sjleët sjtuk. Óppeneëd sjpillet ziech ee drama aaf: d’r pap van de famillieë jong mit vöal pieng doeëd en de kinger zoze nit ins drumhin, mar woare an jang mit hön eje pieng die d’r pap werm veroerzaachd hauw mit zie drinke. ’t Woar ee en al ellende. In d’r himmel evver (woa zieng ex-vrauw ’m zoos óp tse wade) kroog heë d’r wink van vure óp ing loestieje maneer mit lidjer, wietse en al d’r däuvel. En tsoem sjloes koam d’r pap effe tseruk noan eëd um ’t werm jód tse maache. Óngertsuej woar ing doater lesbiesj, d’r zoon inne zufer en de anger doater tsemlieg bleud woeëde van alle probleme.

Dat mieng recensie nit jód vool merket iech flot. Iech kroog ee tillefeunsje dat zicher ing sjtond doeret woa in iech hónged moal de vroag kroog wat iech d’r verain waal nit aadong. Doanoa koame ee paar moal tillefeunsjer oane sjtem en doe nog ing vrauw an ’t heur die miech dreiet: wen iech diech de nieëkste zien, sjtamp iech diech de duur oes.

En ja, dan vroags te diech wal aaf wat d’r tswek is van ’t janse. En doa hauw iech jeluklieg óch ee antwoad óp. Iech han in d’r loof van de joare inne naam ópjebouwd, woadurch vöal lu aaneëme dat wat iech sjrief min of mieë sjtimt mit wat de mieëtste lu vónge. Dat iech alzo ee oerdeel han dat urjens óp sjleet en durch de mieëtste lu jeloat weëd. Dat kan aaf en tsouw pieng doeë, doavan bin iech miech bewós, mar doavuur dóch iech dat nit. D’t tswek is leëzere d’rvan óp de huegde tse bringe of jet de muite weëd is joa of na een zicher noa die reaktsiejoeëne dink iech nog mieë dat iech dat wirklieg dóch.

Kirchroa, Paul Weële

 
JELUKLIEG
Jeleuf ’t of nit, mar in de tsiedónk sjtong ee sjtuk druvver dat de lu in Nederland nog noeëts ezoeë jeluklieg woare wie noen. Dat dan waal jezieë vanaaf d’r momang dat ze aavónge mit tselle. De ieësjte reaktsiejoeën woar: dat is ing lueje. De tswaide woar: wem hant ze jevroagd en de dreide: vanaaf wienieë hant ze jemaese en weë deet dat dan?
Óp de letste vroag ’t ieësjte antwoad: de letste drei joar hat ’t CPB dat jemaese. De sjtiejoeng is misjien wal jroeës mar óch werm nit sjpektakoeleer: van 25% noa 33% ziet ’t wal zitse mit de tsouwkónft. Wem ze jevroagd hant: de lu. Doa kanne vier doch nuus mit aavange. De ieësjte reaktsiejoeën bliet evver: dat is ing lueje. Iech han nog noeëts de lu ezoeëvöal hure rauwele, sjoebe, ziech ópreje uvver wie ’t jeet in dit lank.
De erkleroeng die ’t insjtituut CPB joof: woar: wail deë jónge nelbek van inne premier ezoeëvöal jewaltieje oes-sjtraloeng hat. En doe wós iech ’t zicher: dit is propajanda van de VVD, die dinke dat vier allemoal óp d’r kop jevalle zunt.
Kirchroa, Paul Weële
 
BUCHERWAECH

Wille de lu nog bucher leëze? Iech bin de aafjelofe tsiet mit tsemlieg jet lu oes ’t bucherjesjef an d’r kal jeweë en vöal doavan zient ’t jaresnit mieë zitse mit ’t bóch. De bucherwaech woar ing van de sjleëtste van de letste joare. Ee medium dat hóngede joare jesjiechtens, tradietsiejoeën en wisse hat ópjesjlage en durchjoave liecht óp sjterve noa doeëd. ’t Mós allemoal elektroniesj. Mene vöal lu.

An de anger zie sjtunt inne hoof lu die mene dat ’t mit ’t leëze an ziech is aafjelofe en dat ’t doarum óch jinne tswek hat de bucher elektroniesj ónger de lu tse bringe. Of me mós jans angesj jon dinke. Zoeë zouwe jesjiechtens vertsald mósse weëde mit tseechenfiiejoere, inne hoof piefpaaf en krig en blód. Mit name de printebucher zouwe ’t via ’t internet en d’r I-Pod jód doeë.

Iech wees nit jenauw wat vuur zie vier ópjunt. Ejaal wat, miech zalle ze nit vroage. Mar doch han iech ing menoeng: de jesjiechtens die iech in bucher jeleëze han, zal iech noeëts va zeleëve óp inne computer, e-book, i-book of wat dan óch kanne leëze. Waal anger jesjiechtens. Misjien is dat heweun vuur inne nuie tuup miensj. Iech bin nit zoeë inne.

En dat van die bucherwaech: misjien woar ’t jesjenk dat me d’rmit koeët verdene noen eemoal nit ezoeë jód. Nieëks joar besser.

Paul Weële Kirchroa

 
DOEË

Wie ze um ós hin umvalle is wirklieg ersjtaunlieg. Is me kóm ee paar daag voetjeweë kriet me van links en reëts ’t sjleët nuits tse hure. De eëd beeft, ’t wasser sjtreumt uvver, kerntsentrale vleie i brank en verzäuchte de welt en me bliet mit aofe oge noa de bilder sjtare en me jeleuft ’t koalieg. En dan kunt e zoeë berich binne: d’r Peter Bartholomé is (48 joar aod) umjekiept bij zie werk mit de moeziek. Sjlussele, sjpille, sjlefe, arrangere, ópneëme, road jeëve, jeld verdene en ónjezónk leëve, dat is sjlim jenóg, mar óp zoeng ónópvallende maneer d’rtusjenoes joa, dat is nog vöal sjlimmer. Wents te al jees, jank dan mit inne jroeëse knal. Vöal hauwe vier nit mitee tse maache, mar iech wees zicher dat de Hoofsjtroas i Kirchroa ee sjtuk sjtiller en leëjer weëd.

En dan reëtsouw d’rhingeraa: D’r Louis Scholtes is jesjtórve en bejrave al, vurrieje waech. Heë woar de letste joare al jet krenklieg, mar e sjrievet nog en hauw inne nuie Hollendsje roman veëdieg en deë moeët nog in ’t vrugjoar oeskómme. Iech hof dat ’t bóch trotsdeem nog kunt. D’r Wauwel verlizzet d’r letste sjtiefter van d’r verain, de Sjpekhei verlizzet ee jroeës talent, de kinger inne pap en vier allemoal inne leve man.

En dan mós iech zage dat iech van dat jroeëse nuits jet winniejer van de kaat bin, wie van dat klingt. Dat truft miech dan in ’t hats.

Paul Weële, Kirchroa

 
OESWAAL

Vruier kank iech jinne inne van de pollietiekere die óp de plakkate sjtónge. Nae, nit leie, deë sjtille man deë ummer mit ing roeë naas oes de wieëtsjaf koam, deë noaderhanks jeloobd woeët wail deë ’t langste in d’r jemeenderoad hauw jezaese oane óch mar ee moal de moel ópjedoa tse han, dem kank iech, mar deë hauw d’r nuus mit polletiek tse maache.

Noen ken iech versjiedene lu die óp die plakkate vrundlieg jrielaache en ópins vrung wille zieë óp facebook en miech zoejaar tagge (ja, roan mar ins wat dat is!). En ’t zunt allmoal jing lu die normaal jesjpraoche de moel haode, nae, ze hant zoejaar oes-jesjpraoche menoenge die ze uvveral jevroagd en ónjevroagd jeëve en iech sjets ze allemoal als jesjpreechspartner en inne hoof van wat ze dunt en losse.

Doch veul iech miech nit jeróffe óp mar inne tse sjtemme. Al die partije en klure en lu hant zaache jedoa die miech nit aasjtunt, die miech treffe en woavan iech ’t teëjedeel meen. Wem kans te weële wens te nuus mieë tse weële has? Die vroag mós iech nog zen tse lueze vuurdat iech noa ’t sjtemhöksje jon!

Kirchroa, Paul Weële

 
APP EN ZOEË

De nuimoeëdiesje tsiete tswinge óch ós um noa tse jon dinke uvver nui methodes. Of dat jet hulpt? APPs vuur apple en zoeë? De lu woamit iech kal zage dat binnekóts ’t leëze is aafjelofe en alzo óch de bucher. Den ejaal wie: óp ee sjerm van inne tillefoon, d’r computer of d’r laptop, of zoejaar misjien d’r tillevies, ze leëze huekstens nog de óngersjrifte, went ze die al leëze.

Vier woare de aafjelofe waeche ee paar moal in d’r kieno. Aafjezieë d’rvan dat de films ócvh al nit al tse jód woare, in jidder jeval nuus nuits, vool óp dat de lu vuur ós, neëver ós en hinger ós jee Hollendsj kallete, jee plat, mar Engelsj en Duutsj en ee haof woad Frantsueziesj. Dan vroagt me ziech edoch: veire al die Limburjere dan noen al allemoal vasteloavend of zunt ze mit vakans? Wie dan óch, iech verwaad nit dat ze in de berje mit de sjkies óp de sjouwere óch nog ee e-bóch vashaode um doa de letste jediechte van d’r Colla tse leëze.

De letste sjtonde van de koeltoer hant jesjlage!!!

Kirchroa, d’r Paul

 
VELDGEWAS

Inne viezere naam vuur inne poëzierubriek bin iech zelde teëjekómme. Aodmoeëdiesj en ónpoëtiesj. Dat betseechent dat v’r nog ummer zukke noa blömpjer in de wei? Of dat ’t mar jet tsouwvellieje en naamloze jediechs-jer zunt die doa sjtunt? En dan óch nog in ’t Hollendsj, woa doch de Limburgse poëzie bevordert wil weëde?

Mar ’t is waal inne plaan um jidder waech drei jediechs-jer de welt in tse sjikke en tse hoffe dat inne hoof lu dat junt leëze. En deë plaan óngersjteun iech va hatse. D’r Wim Kuipers is mit pentsiejoeën, mar noeëts ezoeë aktief wie de letste joare. Platbook woar ónger angere inne plaan va hem, heë deet noen óch ’t woad van de waech en is ópnui an jang mit d’r Letterbak. En dat óch nog bij Veldeke woa e joarelank öffentlieg krach mit har jehat. Dan kan me wirklieg zage dat wie auwer, wie lever me weëd. Noen sjnapt jidderinne pas richtieg woavuur dat heë deë Jo Hanssenpries doebel en dik verdeend hat. En noen zoejaar ing tswaide moal.

Kirchroa, Paul Weële

 
NUIJOAR

’t Ieësjte bucherjesjef van ’t joar hat aajoave de dure tse jon sjlisse. Nog jraad nit failliet jange. Krings oes Jeleën woar ing tsiet lank ee klasse jesjef mit inne jedraeve ejeneer, deë nit alling vöal dong vuur bucher en sjrievere, mar óch jenóg klante wós tse trekke die ’m doabij wole helpe. Die letste hant ’m in d’r sjtich jelosse. Doe koam an de uvverzie van zie jesjef óch nog inne Bruna, deë de flotte, meklieje bucher van ’m aafnoom, ee poskantoer d’rbij en zoeë óch de jemeklieje papier en penklante voettrók en dan kans te wal kwaliteit lieëvere, doe móts ’t óch han van kwantiteit.

Vier zoge ’t passere: ummer leëjer sjtong ’t jesjef, ummer winniejer bucher óch, mit mieë zaache die nuus in ee bucherjesjef tse zukke hant en al hong ’t in jen loeët, vier wole ’t nog nit richtieg jeleuve.

Bis in de ieësjte tsiedónk van ’t nui joar 2011 ee artikel sjtong dat d’r Henk Thuis ’t nit mieë zoog zitse. En doamit óch de lu die bij ’m wirkete.

Wat hant die klante doch dat ze zoeë flot noalosse klant tse zieë? Woarum wilt jinne, mar dan óch jinne ziech nog ee bies-je muite doeë? Vier hant floep dat mieë bucherjesjefter ’t draa jeëve. Vier hoffe teëje besser wisse in dat ’t jód bliet joa en wunsje uuch en jidderinne ee jelukzieëlieg nuijoar.

Kirchroa, Paul Weële

 
2010

Wie sjreklieg woar ‘t? Zoeë öffent ’t blad van de bucherwelt dizze mond. Den uvver de janse breedte van dis welt is ’t sjleët jange. En vuur de kómmende monde ziet ’t óch nit vöal besser oes. Mar vier losse ós nit óngerkrieje, winniegstens nit ezoeë jemeklieg. Vier kieke vuuroes en plane en kieke wat vier doa wirklieg jód van kanne oesveure.

Vier zitse in inne maat deë ummer klinger weëd. Vier kanne dan wal zage dat ’t vuurleufieg nog alling mar jriezer weëd, die jries köp weëde óch nog ummer winniejer en dan weëd ’t allemoal lestieg.

Vier junt jód noadinke uvver ’t aafjelofe joar en vier junt nog besser noadinke uvver ‘t kómmend joar. In deë zin wunsje vier alle lu ee paar sjun daag, vöal jeluklieje sjtonde en vöal sjpas. En dan maache vier van 2011 ee richtieg jekkejoar. Den die elf, die junt vier benoadroeke!

Kirchroa, Paul Weële

 
LEËZE

De letste daag zunt ezoeë vöal tsoate leëze an miech vuurbij jange dat iech ejelieg koalieg nog wees wat vier van de tsouwkónft dinke tse kanne maache. I-pad zouw ’t nuie leëze weëde, nae, ruft d’r angere, dat mós d’r e-reader zieë. En werm inne angere dinkt dat ’t doch werm d’r computer is, deë jeweun alles jeet rejele.

Zicher is dat van alles jeet endere. En vier zient ’t allemoal wal kómme en ’t insiegste wat vier dinke is: los mar kómme. Jesjiechtens, jediechte, moeziek, die blieve vier jeweun maache en vuur jidderinne aabeie.
Kiek óch ins óp d'r website van d'r Wim Heijmans: deë lieët uuch leëze en loestere tsejeliechertsiet, sjiek keël!

En doa sjtunt vier dan: an d’r aavank van werm ee joartsing en vamiddieg jon iech vuurleëze en vanoavend loestere noa vuurdrag en zóndieg zelve ring leëzoeng haode en nieëkste waech noa toneel en dan hant vier werm wainachte en weëd bij ós heem moeziek jemaad, jezónge en vuurjedrage.

Wat ing sjun vuuroesziechte. Hat uur die óch?

Kirchroa, d’r Paul Weële

 
KÓT

D’r Arnon Grunberg sjrieft mieëtstens inne hoof oelek, in de bucher en in de tsiedónk, mar hu zaat e jet dat miech tróf: vier dinke dat de lu die in ing talkshow zitse jet tse zage hant, mar dat is nit zoeë. Ze haode ós en ziechzelver vuur d’r jek. Vier darve effe noa ze kieke en besjlisse of vier ze simpatiesj of ónsimpatiesj vinge en dat jieëft d’r durchsjlaag: bij ing menoeng, bij ing ieëlendsjesjiechte, bij ee prodókt wie ee bóch of ing plaat, bij inne pollietieker. En zoeë kiekt uur alzo óch noa dizze website: ’t sjprikt uuch aa of nit en doarum komt uur ing nieëkste moal nog ins kieke of nit, jelt ee b;och of nit, junt ós ’t ieëwieje leëve of ee jans kót. En went uur bis hei zut kómme, dan zal ’t wal mitvalle.

Kirchroa, Paul Weële

 

MAAT 'T JET OES WIE ME PLAT SJRIEFT?

Binnekót is in Kirchroa en i Heële ’t dictee. In ’t plat. ’t Jieëft mar winnieg lu die doa aa mit dunt en die doa sjpas aa beleëve. Dan mós me ziech natuurlieg in d’r aterkop haode wie winnieg lu ejelieg ubberhaups plat sjrieve en ee kling deel doa van kan ’t jet sjeële wie ze dat dunt. Kiek mar ins óp Facebook. Vöal lu sjrieve in ’t plat. De brifjer zunt kót en flot en ’t jeet mieë drum dat me ubberhaups jet sjrieft dan dat me ’t jód sjrieft. In ’t Hollendsj, ’t Engelsj, zoejaar in ’t Portugees han iech miech al joave, en ummer verzuk iech dat ezoeë jód wie meujelieg tse doeë. Wenn schon, denn schon, dink iech dan. En iech hod miech doa aa.

Mar de mieëtste lu vroage ziech nit aaf wie me jet sjrieft, die dinke misjoen zoejaar: weë sjtelt al die bleude rejele óp en woa hant die dan de wiesheet vandan?

Jouw vroag, iech han ’t antwoad en ken zoejaar vöal van de lu die die rejele maachete (vuur ee deel iech zelver). Mar ’t is alzo óch janit nuedieg richtieg tse sjrieve, den mit al die feëlere die weëde jemaad: me versjteet ziech doch wal en zoeë bliet ’t plat jeweun óch ee bies-je van: teëje d’r droad in joa. Sjun doch, vier zunt uvver de vóftsieg, mar nog ummer rebelsj.

Paul Weële, Kirchroa
 

DIALEKPROFESSOR

Iech woar bij L1 tillevies injelaneum tse kalle uvver inne wie zie ’t neumete: dialekprofessor. Doa kunt bij de Universiteit ing liersjtool taalcultuur, wat inhult dat inne miensj óngerzuk jeet doeë noa wie in ós provins de sjproach vuur koeltoer jebroechd weëd. Doa sjteet noadruklieg (streek)taalcultuur, alzo doa zouw misjien rechnoeng mit ’t plat jehaode kanne weëde. Mar ze wille ‘m waal al dialekprofessor kanne neume. Dat darf. Dat is jód vuur ’t bild van ós sjproach. Al wees iech effe ubberhaups nit wat ze allemoal van deë man/die vrauw verwade. Doa is neemlieg jee jeld en heë/het kriet ing aasjtelloeng van inne daag de waech, verdeeld uvver 4 joar. Dat betseechent ee óngerzuks-je van ee joar im janse en went deë/dat nog ee bies-je sociaal kóntak wilt han, zieng kolleje wilt zieë en aaf en tsouw ing tas kaffe jeet meute, doa jenauw nuus weëd jedoa.

Iech han jehoeëd dat de Universiteit nit wool. Heë kriet wieër inne sjtoedent deë jet bij ‘m darf sjtoedere, me vroagt ziech alling aaf, wat doa nog van tsereët kunt.

’t Bild dat weëd ópjeróffe DIALEKPROFESSOR is misjien jenauw dat: alling mar ee bild en dan hat al die tsiet en muite ziech al jeloeënd. Noen bin iech evver zier benuid noa weë dat werks-je óp ziech wilt neëme. Vöal erfolg.

Paul Weële, Kirchroa

 
TWEET

Hu hauw iech ee jesjpraech mit miene baas. Bij de tsiedónk sjrief iech jeer sjtuks-jer uvver toneel. Vöal lu zunt doa mit besjeftiegd óp ing janse eënsje maneer en die wille óch jeer eënsj jenoame weëde. En alzo dunt vier bij de tsiedónk dat óch. Den doa uvver wille de lu óch jeer jet leëze. En óp mieng sjtuks-jer in de tsiedónk uvver toneel hant vöal lu werm jet tse zage en dat hult d’r boel jet labandieg en dat is óch werm sjun. Zoeë hant vier allemoal jet d’rvan.

Mar zoeë wie mit alles mós van alles verendere. De redaktsiejoeën weëd klinger, kriet anger take, de tsiedónk weëd angesj en vuural óch: de nui media kómme.

Dat betssechent dat lu ieëder wie miech ee sjtuks-je jesjraeve kanne han uvver een sjtuk dat jraad is jeweë en ziech zoeë kanne losse wisse of ’t de muite weëd woar of nit. En dat sjteet aaf en tsouw óch werm in de tsiedónk. Iech bin benuid wienieë d’r ieësjte tweet noa de tsiedónk jeet en mieng rol in dit sjpel is oes-jeheld. (en dan hauwe vier ’t vruier alling nog uvver d’r Tweety!!)

Kirchroa. Paul Weële
 
 
FABRIZIO WINT D'R PRIES VAN 'T lIMBURGS LEED

Wen iech =t wöadsje leed sjrief dan meen iech pieng, zörg, ieëlend, wieë, sjmerts, verdrós en zoeë wieër. Inne vasteloavendszenger darf ruiïeg inne pries krieje, mar dan waal vuur origineel moeziek en tekste (went die jód zunt, hat e =t mieë wie verdeend), vuur mie paat nog vuur betste act mar noeëts vuur =t noadoeë van angere. I Mastrich weëd bauw alling mar angere noajemaad, van =t Beppie Kraft bis musicals, ummer jebroeche ze =t werk van angere um zelver jet tse kanne bringe. De inkele die dat nit dunt, kenne de mieëtste lu nit. Dat is ing krankheet die hei al richtieje tradietsiejoeën hat, mar hod dat i jods naam i Mastrich.

Iech jun d’r Fabrizio ziene erfolg. Hoffentlieg jeet e nog joare wieër in ’t plat en veult ziech nit verplich um in ’t Hollendsj tse jon zinge. Mar dat zoene act dan doch nog inne pries kriet vuur ’t mieëts innovatieve, ving iech waal erg piengliejer. Dat jieëft alling mar aa dat ze in Venlo óch nit mieë wisse wat moeziek is. Of, en dat zouw vöal sjlimmer zieë, doa wirklieg jee anger talent tse vinge woa ze dizze pries aa hauwe kanne jeëve. En dat is nit zoeë.

D=r road deë oes dizze pries sprikt vuur alle jong lu die mene dat ze jet artistieks kanne doeë in ‘t plat: dóch angere noa, zets diech ing pruuk óp d=r eëpel en doe kries van jidderinne kómplimente. =t Drieënt wie ummer um: massa. En dis jury hat jemeend in d’r sjtroom mit tse vare. ’t Drieënt dön nit um kwaliteit. En dat is sjaad.

D=r ieësjte teks van d=r Fabrizio deë urjens óp sjleet, mós iech nog hure. Óch al is =t óp de moeziek van angere!

Kirchroa, Paul Weële
 

FACEBOOK

Wie vier ezoeng tsing joar jeleie nog wirkete in bedriever koam ee nui versjiengsel boavedrieve: ’t smoelenboek. Zoeëjet wie alle jezammelde pasfoto’s van ’t jans bedrief en jidderinne vong dat sjiek en dat koeët me inkieke mit d’r computer.

Dat is allemoal auwe kroam huusterdaags. Den ’t Smoelenboek is umjezatse in ’t Engelsj en noa ’t janse internet en dat wil zage dat me van jidderinne óp de janse welt ’t jezich zouw kanne zieë.

En zoeë koame ummer mieë lu die vroagete of iech nit óch via ’t facebook wirket, den dat woar doch zoeë ainfach en zoeë jemeklieg. Iech bin alzo dróp en dan jeet ’t drum um zoeë vöal wie meujelieg vrung tse maache. Ónjeleuflieg wievöal vrung iech óngertusje han. De mieëtse han iech jetweeswielang nit of nog noeëts jezieë en dat is óch nit sjlim. Oestoesj van ideeë, van plane en ’t vuurlegke van vroage, dat zouw ’t mósse zieë. Noen bin iech benuid wievöal wirklieje vrung iech han en wievöal antwöad iech van ’t internet krien.

Kirchroa, Paul Weële

 
TOERISTE

De sjtad liecht oes-jesjtórve. De haof welt is óp vakans. Uvver de janse welt kan me lu van hei teëjekómme en huet me jans oave bij de trappe van de Sacre Coeur in Paries: Lek miech am aasj, wat ing trappe.” Joa, dat is inne va Kirchroa. Of los ‘m ‘Sjattepie’ róffe óp zieng vrauw en dan is ’t inne Sjeng oes Mastrich.

Mar jank ins ’t dorp in en kiek doa ins rónk en dan zies te allerlai lu die-ts te hei doch noeëts verwaad hauwts. Vrauwlu mit inne boerka, manslu mit lang sjótse, Aziate mit camera óp de brós, die vol vräud ee keëts-je aasjtaeche bij Slevrouw, jong lu die óp ee bleud brömmersje durch de Limburgse berje kare en ziech i Italië dinke.

’t Is nit ezoeë vol wie angesj, zoejaar tsemlieg leëg en dan kriet me ing aanoeng d’rvan wie ’t hei zouw zieë went ’t vólk jekrómpe is (nit bekrómpe!!) en vier Limburjere alling nog mar in de verzörjoeng tse vinge zunt, mit ’t Fatima en d’r Mohamed die ós de kónk waesje.

En wits te wat: misjien is ’t leëve dan misjien jraad ezoeë sjun wie noen. En zunt vier toeriste in eje lank.

Kichroa, Paul Weële

 
ZOMMER
En ópins is ’t werm zoeë wied. Zon en hits. V’r wisse koalieg nog woa vier de kótte bókse verbórje hauwe, mar jeluklieg, vier hant ze werm vónge. En jeleuf ’t of nit, reëtsouw doamit kunt óch ’t jeveul van vakans. Dat kan jeweun heem. Al dunt vier dat nit jauw. Den dan hings te doch al flot an d’r tillefoon en bis ee bóch an ’t leëze woa uvver inne sjriever dan mit diech wil kalle en dan bis te werm an ’t werk. Alzo voet.
Vuur jeweun mar inpakke en vertrekke, zunt vier misjien al tse aod woeëde. Oeëts dónge vier nuus angesj. Vier wórpe jet kleie bijenee, zörjete dat vier jenóg jeld óp de rechnoeng hauwe en maachete dat vier voet koame vuur ee paar waeche. Dat zitst nit mieë drin. Vier zukke jeer ee bies-je oes woa vier tsereët kómme. Zoejaar inne camping wil va tse vure via ’t internet bekaeke weëde. Is doa sjtreumend wasser? Hant vier doa douche? Is doa ee restorang, ing kantien, ee jesjef-je? D’r handy jeet mit, mar alles wat óch mar noa werk zouw kanne ruuche (en inne laptop is ezoeë dink) bliet heem.
En zoeë dunt vier dat óch dis moal. En dan hoffe vier óp ee paar sjun waeche en dat vier werm jans tserukkómme. Los ’t uuch jraad ezoeë jód joa, bis jauw,
Kirchroa, d’r Paul Weële
 
FOESBAL

Jidder veer joar is ’t werm ing jekketent. Alles sjteet in ’t tseeche van d’r foesbal. In ’t lidje Foesbalsjong han iech zoeë bies-je umsjraeve wat iech d’rvan vong en ving. In ’t kót kunt ’t dróp neer dat iech al reëtsouw jans sjtil woeët van foesbal.

Bij ós heem woare ze vuur en van Miranda. D’r pap hauw drin jesjpild en woar ummer supporter, miene broar sjpillet drin en jiddere zóndieg (of misjien jeweun: vöal zóndieje) moeët ’t middags de middieg erg vrug óp jen dusj sjton, den ’t ieësjte foesballet en doa moeëte vier hin um tse kieke.

Iech zien miech nog rónkhange óp dat veld en noa de sjneurende en sjraiende manslu kieke, aaf en tsouw woar ing vrauw óch jans aajejraefe en keëket: “Treën ‘m kapot!” Van dat kalieber en doa woar iech nit zoeë vroeë mit. Mieng mam jong nit mit. Die zoos heem en rejelet dinger: vlaam en kaffe vuur went vier heemkoame.

Óp inne sjunne zóndiegmiddieg hauw iech miech óp ’t iezere sjtanketsel jezatse. Ieësj jet ungesjteboave hange, doanoa jet rónkdrieën en wie iech mui woeët zoos iech jeweun dróp. Dat sjtanketsel koeët miech meklieg drage, mar woar zoeë hoeëg dat mieng vus nit an eëd koame.

Óp eemoal jekeëks, jesjrai en ee jans hel : “Oejaa!”

En jing tsekond sjpieëder hauw iech inne sjwoare lere bal in de viezaasj en houwet miech van dat sjtanketsel aaf. Iech woar tse zier van de kaat um tse jon joenke. Dienemlieje vrauw beveëlet dat inne miech noa heem moeët bringe, iech woar jans döl.

Miene broar dong dat mit ee vies jezich. Alsof iech ’t sjood woar dat deë bal jenauw miech hauw oes-jezoeëd um teëjenaa tse vluje. Mieng mam woar ram oes 't huus-je en miene broar maachet werm dat e tseruk noa ’t foesbalveld óp de Vink koam.

Iech han iech waech lank rónkjelofe mit inne sjtreef aafjemoald in ’t jezich van de noad van d’r bal en doanoa broechet iech noeëts mieë mit tse joa kieke.

Noen kiek iech zoeë winnieg meujelieg en sjnap nog ummer nit woa ’t ejelieg uvver jeet. Is nit sjlim. Dat dunt miljoeëne angere waal. Vöal sjpas.
Kirchroa, Paul Weële

 
JELD
Koeltoer darf jet kosse, zeët me wal ins. Mar me merkt jiddes moal ópnui dat went ‘t d’ropaa kunt, dat de mieëtste lu doch ieësj ins vies kieke, ziech dan bedinke en ziech dan haof sjamend d’r kop voetdrieëne.

Dat is óch döks zoeë bij de jemeendes, provins en anger insjtanties die zunt aajesjteld um vuur de koeltoer tse waache. Doa weëd óch oes-jange van ee besjtoand bild van koeltoer en doa weëd neerjekaeke óp de zoeëjeneumde volkskoeltoer.
Tswai dinger wil iech doa uvver kwiet.
Ee. De volkskoeltoer is döks besser dan wie me dinkt en in verjeliech: besser wie de jroeëse koens. Mar sjaad jenóg lieët me ze döks jenóg jeweun links legke en dan jeet ‘t wie mit alles: ze versjrómpelt, vernuiert ziech nit en waad jeweun óp ‘t nieëkste jroeëse talent dat zoeë wie ummer ziene eje waeg jeet.
Tswai. Vier junt jeweun durch. Vier hant hel eëpele en kanne teëje ee sjtues-je en oeserdeem dunt vier vöal jeweun oes leefde vuur wat vier dunt en nit ummer um jeld draa tse verdene. Al is waal aaf en tsouw sjraalhans troef.
Kirchroa, Paul Weële

PLAATSJNAME
Iech han de aafjelofe waech durch ‘t Limburgse lank jevare, hin en heer, uvver en kweer en óp de mieëtsde plaadzje koam iech óch de sjilder van de Limburgse name teëje. I Remung, Zitterd, Kirchroa, Heële, Broenssem, Valkeberg, Stein, zoejaar in Helje, Wieërt en nog zoeë jet plaadzje passeert dat. Tswai jroeëse Limburgse sjteë dunt nit mit: Venlo en Mastrich. Jraad óch de sjteë die misjien wal ‘t mieëtste uvversjtreumt weëde durch toeriste, vuur wem die sjilder in de ieësjte plaatsj jemend zunt. Wiezoeë dat dan? Wail vier allemoal wisse dat Kerkrade ejelieg Kirchroa is en Helden ejelieg Helje of nog besser Kepèl.
Al hauw iech lets inne journalist vuur de naas deë zaat dat e wal Limburgs kallet, evver lever Hollendsj en nit wós oes watver plaatsj dat e ejelieg koam. Landgraaf zaat e, mar d’r óngersjeed tusje d’r Sjeet, Waobich en Nuienage wós e nit tse vertselle.
In Mastrich hant ze evver ee paar sjtroase de auw Mestreechter name joave en dan ziet me dat d’r Maat ejelieg merret heesj en de Jodenstraat de Jäöstraot. Dat is fain. Woarum is ezoeë jet nit in Venlo, vroagt me ziech doch aaf. Winniegstens iech.
Antwöad jeer sjikke noa paul @uitgeverijtic.nl
Paul Weële, Kirchroa
 
CRISIS
Wie in de joare ’80 inne crisis an jang woar, doe vólt iech dat kóm. Jinne hauw werk, krakers woare uvveral an jang, in sjwats jekleide jong lu maachet vöal krawal en jiddere daah sjtónge de tsiedónke vol uvver wie sjlim ’t wal nit woar. De Toupsbergsjtroas in Kirchroa woar de sjtroas mit de mieëtste werkeloze van jans Nederland en koam in de blaar tse sjtoa doamit: bauw 100% oane werk. Woa moeët dat hin en wie koam dat oeëts werm jód?
Iech wees nit wie en wat ze doe jedoa hant, den iech han jeweun ’t mieëtste janit mitkrèje. Jraad wie doe, is misjien ing luezoeng, iech wees ’t nit. Wat iech waal wees is dat iech tsemlieg depressief weëd van al deë breuzel en dat de jaunere van doe de jaunere van noen zunt en dat de kling lu ’t wie ummer mósse berappe. Jee wónger dat die ummer ópsjtendiejer weëde. En dis moal bin iech inne van hön.
Kirchroa, d’r Paul Weële

D’R TUEN
Vuur zoeë wied wie vier ’t hant kanne aterhoale is ’t letste interview dat d’r Toon hermans in ’t vuurjoar 2000 hat jejoave, dat wat iech bij jeleëjeheet van ’t 75-jöarieg besjtoa van de verain Veldeke mit hem hauw en doarum óch in ’t plat. Tsezame mit d’r fotojraaf Luiz Oliveira jóng iech hem ópzukke in Berg en Dal en hauw ’t mit hem uvver Limburg, ’t Limburgs en uvver heem.
Heë woar nog nit krenklieg en hauw nit alling jouwe mód mar óch jouw zin. Heë kallet jeer plat. Heë hauw ing sjwaache plek vuur alles wat Limburgs woar en woar jans versjtauwnd dat inne Kirchröadsjer vuur Veldeke bij hem aakloppet.
Effe sjpieëder jong heë vuur ummer van ós voet. In de rij interviews die iech doe aafnoom zoze óch d’r Baron van Voorst tot Voorst (doe nog gouverneur), bisjof Wiertz en d’r kuunsler Gène Eggen.
En ópins is ’t tsing joar wieër en vilt ós in dat óch vier historiesj materaiaal hant, zie letste interview en de letste foto’s warsjienglieg. Wat jeet de tsiet doch jauw.
Kirchroa, Paul Weële

VRUGJOAR
Nuus is zoeë jemeen wie de natoer. En zicher in ’t vrugjoar. Vier zient ’t in Rio. Doa kunt miech mit d’r reën inne hoof drek en leem eraaf die hóngede lu mitsjleeft en doeëd maat. Vier zient ’t an inne ainfache voeëjel, ing doef in dizze val, deë nit richtieg oes ee ai kan kroefe en durch ing eëster weëd ópvraese. En vier zient ’t an de lu.
Miene pap woeët dis waech in ’t sjpietaal i Heële ópjenoame en dan zies te wie zoeë lief, jans van de kaat aaf wie e woar, óp eje kraf boave mós zen tse drieve. En jeluklieg koeët ’t dat. Inne boom van inne keël, zamsdieg nog jewirkd, jelasjd en in ’t jesjef jesjtange, deesdieg zoeë ónjeveer ópjoave en jeluklieg, mitwoch werm ezoeë kreftieg dat e wiets-jer maachet mit de sjwestere van de Intenzief en ziech wool verlove. En, krietiesj wie miene pap noe eemoal is, zicher went ’t um jezónkheet jeet, jeluklieg is e tsevreie mit de lu um hem hin, die wisse wat ze dunt, zoeë zeët e zelver.
Noen mós e nog jet mieë óp krefte kómme en dan kan e werm ónger ’t mets um inne pacemaker i-jezatse tse krieje.
Hoffentlieg is de natoer nit jans zoeë jemeen dizze roebel en helpe de keëtse die mieng mam an ’t aasjtaeche is.
Kirchroa, Paul Weële
 
POËZIE
Joare jeleie sjrievet iech ee jediech uvver jet woa iech jajing anoeng va hauw: doeëd joa. Mar jenauw wie 't waal inne va mieng vrung uvverkoam, sjloog dat jediech miech wie inne nase handóch in 't jezich. En effe doanoa leëzet iech urjens dat de ware poëzie vuuroes wees, vuuroes wiest en vuuroes kiekt. En doamit zoog iech doe besjtetiegd dat iech poëzie sjrievet.
Noen han iech jraad inne mail de duur oes jedoa noa vrung en bekankde mit doabij ee lidje: Wie inne dondersjlaag bij kloare himmel. Jazicher dat lidje is jemaad jenauw óp d’r daag dat d’r aasjlaag óp de kunniejin i Apeldoorn woeët jedoa en 't janse lank plat loog va versjtauwnoeng, sjrek en misjien óch nog floep.
Mar 't sjlimme is: d’r mail is nog nit de duur oes of 't weëd bekankd dat i Moskou inne aasjlaag óp de metro is jedoa en iech dink alling mar werm: jenauw wie ee joar jelei.
En nog vöal wiechtiejer: iech häu lever jewest noeëts ware poëzie tse sjrieve went 't óp köste mós van zoeë vöal ieëlend en pieng. Dat is ‘t miech nit weëd.
Kirchroa, d’r Paul
 
KOMIESJ
Vurrieje waech woare vier i Remung. De sjtieftoeng LiLiLi braat e bóch oes ónger d’r titel D’r Hergod versjteet óch plat. Zoeng 75 sjrievere hauwe sjtuks-je injesjikd en dat lieëverete bauw 200 bladzie teks óp uvver Jod, de kirch, hillieje, d’r doeëd, ‘t leëve, ‘t deufe, ‘t sjterve, bejrepniese, jong lu en auw lu en eënsj zoe wie komiesj werk.
Bij de prizzentatsiejoeën zaat d’r bisjof dat d’r Hans Stelman zieëliejer hem als jónge man zoe wied braat dat e daat dat me in ‘t plat nit alling mar wietsieje dinger koeët vertselle/sjrieve, mar óch uvver d’r eënsj van ‘t leëve. Dat is óp de ieësjte plaatsj natuurlieg ee kompliement vuur d’r Hans, nog jinne mond doeëd en dat al zoeë bedaad, sjun um tse hure.
Mar ‘t woar óch ee bies-je komiesj, den ‘t tseecht natuurlieg óch de haltoeng van vöal lu: in ‘t plat kan me laache, kan me oeslaache, mar me kan al die anger zaache nit. Doavuur is de LiLiLi óntsjtange, vier wole losse zieë dat ‘t nog vöal mieë meujelieghete joof um plat ing plaatsj in ‘t leëve tse jeëve. En al is zaitdeem vöal tsiet verjange, d’r bisjof hat ziech wieër koalieg injeleëze wat ‘t in ‘t plat allemoal joof, den ierlieg is ierlieg, heë is jinne man van ‘t Limburgs, heë is inne man van d’r Herjod.
Des te sjunner dat ‘t Limburgs en d’r bisjof ziech in dis oes-jaaf hant kanne vinge en hoffentlieg is dat nit de letste moal dat de Limburgse kirch ziech in ‘t Limburgs hat losse hure.
Paul Weële, Kirchroa
 
HANS STELSMANN
Óp d’r ieësjte daag i Brazilië kroog iech tse hure dat d’r Hans jesjtórve woar. Dat is nit woar. D’r Hans is nit doeëd. Zieng sjtukker weëde nog ummer jesjpild, zieng mès weëd jezónge en jeleëze, zie werk an d’r Dieksiejoneer sjtikt nog ummer inne kop boaver ‘t werk van angere oes. En doch: heë is nit mieë. En zoeë wie bij zoeëvöal vrung van ‘t plat verzukket iech jet tse sjrieve, ee jediechs-je. Mar ‘t wool miech nit floepe. Doa is tse vöal.
De ieësjte moal dat iech mit hem tse maache kroog doe woar iech drutsing, dat is alzo vuur zivvenendrissieg joar tseruk en ‘t jong uvver de sjriefwies. Heë woar d’r lieraar van ing kling klas van vóftsing manslu en vrauwlu en moeët ós oeslegke wie dat jong: in ‘t plat sjrieve.
Sjtieretiejer wie iech joof ‘t jinne, ejezinniejer wie d’r Hans warsjainlieg óch nit, alzo jong dat nit jód. Mar heë woar mie vuurbild. Zie sjtuk Hat uur nog ee tsimmer vrij woar wat iech daat dat dialeklieteratoer moeët zieë en in deë zin han iech miene roman jesjraeve.
Wie zivve joar doanoa miene ieësjte roman oeskoam, joof heë jee kommentaar óp ‘t bóch als roman, alling mar uvver de sjriefwies, mar iech hauw zelver nuus um miech aa tse oriëntere, d’r dieksiejoneer koam pas sjpieëder oes. En doa uvver woar iech wal entäusjd, iech woar ummer nog mar inne bedzeker van 20 en häu wal jet jouwe road kanne jebroeche.
Pas wie iech zoeng vóftsing joar jeleie aavong uvver toneel tse sjrieve, koam iech ‘m döks teëje en ummer vónge vier dat ‘t vöal zaachens joof woa vier ‘t jeweun uvver eens woare. Vier bellete rejelmieësieg, iech jong ‘m wal ins bezukke en bij jidder sjtuk dat van hem woeët ópjeveurd zoze vier tsezame óp de ieësjte rij en bekiekete ós wat ze d’rvan jemaad hauwe.
D’r Hans is ee monument, ee van sjproach, ee van hoemoar, ee van moeziek. Heë wirket vanoes zie hats en zal vuur miech in jidder jeval ummer ee vuurbild blieve.
Danke dat ‘t d’r Hans hat darve jeëve.

Hei ónge ‘t lidje dat iech vuur hem sjrievet en vuur hem dórf sjpille bij de oesveuroeng van zie sjtuk in ‘t Wienjraadtheater in 2008.

Los ós laache

Los ós laache, Hans, los ós laache,
doe wits dat-s doe dat kans: ós vermaache.
De buun die inne sjpeijel wuur
en dem huls doe ós dan vuur.
En de troane, Hans, en de troane,
doe wits ós leëve, Hans, jeet nit oane.
Doe has van al theater jemaad
en doa hant vier werm vuur jelaad.

Iech woar nit hoeëjer wie ing voes
en jong noa ‘t Hoeberteshoes
an de hank nog van de mam.
En óp die buun van Kirchroa
zoog iech ing welt vuur miech ópjoa
en iech sjloog i vuur en vlam.
Den ’t tróf miech in ’t hats:
ós plat hat januus plats.

D’r dieksiejoneer loog in dieng hank
wents te lofets langs de bank
wie d'r meester óp jen sjoeël.
En doe zaats ós wie ’t moeët
en doe tsejet wie ’t koeët,
mar sjpillets noeëts ieësjte viejoeël.
En doe trófs ós ummer ópnui
den doe sjproochs vuur ós allenäu.

Kirchroa, Paul Weële

IST JA ALLES SO SCHÖN BUNT HIER
Dat is oes ee lidje van ‘t Nina Hagen. Het zong dat al in de joare achtsieg en woeët doamit weltbekankd. Noen zitse vier hei en krient ‘t ee noa ‘t anger manuscript binne en jeleuf ‘t of nit, ‘t ee is nog sjunner wie ‘t angert en in deë zin past dat jans bij ‘tlidje van ’t Nina. De ideeë vuur bucher en plane vuur jesjrifter jruie ós bauw boaver d’r kop, den vier zunt mar kling en fain en dat wille vier jeer zoeë haode.
Mar träu wie beloafd leëze vier alles durch, besjlisse uvver joa of nae en junt mit ee paar oes-jeweëlde bucher wieër. Die bringen vier oes. Dat wilt nit zage dat die angere nit jód woare, ubberhaups nit. Dat wilt waal zage dat ‘t ee mieë kanse beit óp inne jouwe verkoof, óp bessere respons van ‘t poebliekoem en óch, vier zunt nit jans oane ibildoeng, jouw kritieke.
Doa is noa ós insjetsoeng nog noeëts ezoeë vöal in Limburg jesjraeve woeëde en vier hoffe dat die bron nog lang nit ópjedruegd is. Blieft sjrieve, leef lu, in ‘t Hollendsj uvver Limburg en in ‘t Plat in ‘t Limburgs. Vier probere tse doeë wat vier kanne, nit alling um ee bóch d’rvan tse maache, mar óch um inne erfolg van ‘t bóch tse maache.
Los joa!
Paul Weële, Kirchroa
 
NUIJOAR
Iech mós tsouwjeëve dat iech vruier daat dat iech ’t joar 2000 nit zouw mitmaache. Sjlimmer nog, wie 1984 koam hauw iech floep dat ‘t vrekket en wós nit wie zier iech moeët oeskieke noa wat d’r Orwell hauw jezaad. En doe moeët iech Brave new world, Lord of the flies, Das Schlangenei, Time Machine en wat wees iech vuur sjreklieje tsouwkönftsbucher- en bilder nog vuur oge krieje. En vanaaf die tsiet is ’t wat besser woeëde mit ’t jeveul van hu en mörje.
Van vöal dinger woa iech miech vruier uvver óprejet, zouw iech dat nog ummer kanne doeë, mar d’r tswek d’rvan is ram versjwoende. Dan wuur ’t ópreje um ’t ópreje, aaf en tsouw is dat net, mar nit ummer.
Angs en woed zunt zoewiezoeë nit de betste jeveulens um tse han. Waal misjien de sjterkste en die diech ’t betste vuuroes zouwe kanne drieve. Mar al wie iech vóftsing, zessing woar wool iech nuus d’rmit tse maache han. Nuisjier, freuligheet, ironie en misjien óch sarcasme en huutserdaags óch ummer mieë jelosseheet. Los mar joa, ’t kunt wal jód, maat nit oes. Wat hu nit is, kunt mörje.
En zoeë zitse vier dan in 2010. En 2012 is al aajejoave als nuie sjrekkensdatum, den de Maya’s...Mar iech dink: uvver hónged joar zitse werm angere hei. Die zient warsjienglieg werm angesj oes, kalle angesj, dunt angesj. En vier hant mit d’rvuur jezörgd dat die zoeë wied zunt kómme. In jouwe en in sjleëte zin.
Iech wunsj uuch ee sjun joar en ubberhaups, ing sjun res van ’t leëve.
Kirchroa, Paul Weële
 
DUUSTER
Doa zunt vier alwerm an d’r sjloes van ee joar, van ee decennium, van ing tsiet va blui, va leëve, ideeë en me jehuet ee bies-je óp rouw tse kómme, oam tse hoale en oes tse raeste van alle sjlamazzel en tseruk tse kieke óp wat is jeweë.
En dan al jauw, vuurdat iech druvver aa vang noa tse dinke weë allemoal is jesjtórve, dink iech van: los ós ins vuuroes kieke. En vuurdat iech ‘t wees dink iech: duuster. Ummer winniejer lu zient tswek, nótse, tsiel, vuurdeel, vuuroesjank, hofnoeng.
Alles weëd jroeës en jroeëser en vier versjwiende doa in wie in jehaks. En al bis te dan misjien inne vaste vetknoa, dat mets dat kunt en sjleet en dan bis te nog mar ee knubelsje en wieër jeet ‘t mets. Dat mets dat kalt jee plat, jee Hollendsj, jee Engelsj. Dat kalt jeld. En wie inne vrunk van miech zeët: jeld rolt ummer noa ‘t deepste punt. En doa zalle vier wal binnekóts aakómme.
Alzo vuuroeskieke is óch al nit wat iech mós doeë, zoeë an d’r sjloes van ‘t joar. Dan bliet nog mar ee dink uvver: de oge sjlisse en noa binne kieke. En wie leed ‘t miech deet uuch dat ze mósse bekenne: óch doa is ‘t duuster.
Los dan doa doch urjens ee keëts-je brenne, jet wermde jeëve en jet hofnoeng oesdrage, jenauw in die daag dat ‘t zoeë aodmoeëdiesj kaod is, jesjneid hat en wainachte óp zie sjunst is. Iech wunsj uuch fain daag, ieëwiegdoerende jezónkheet en weersjtank vuur alle duuster van de welt.
Paul Weële, Kirchroa
 
MARKETING
Koens maache is bloos ‘t haof werk. De lu losse wisse dat-s te koens maats is de anger haof sjeed. Dat letste kans te losse bis noa diene doeëd, dan dunt angere dat werk vuur diech (Vincent van Gogh) of doe dees ‘t zelver in die leëve en weëd riech d’rmit (Jeff Koons). Of doe lieëts ‘t doeë durch angere, zoeë wie inne vrunk (Herman Brood), dieng vrauw (Picasso) of jeweun professiejonel durch inne manager. En wents te de richtieje nerf trufs, móts doe ins kieke jong, dan bis te nit alling KUUNSLER, mar maats te vuur alles KOENS en kuns in koensbucher tse sjtoa en als musea die diech inlane en sjwoar betsale.
In de lieteratoer jeet dat nit vöal angesj. Dan móts te jewis inne richtieje oes-jeëver han deë d’r waeg in de media wees. Mar ‘t allerbetste is ‘t wents te bij ing tsiedónk wirks, die die bóch, oes-jejoave durch de eje tsiedónk, jiddere daag in artiekele, columns en mit annónse kan promote. En sjunner nog, doe has dan óch reëtsouw kollejaats die bij d’r radio wirke en bij d’r tillevies en dan broechs te nit ins LIETERATOER tse sjrieve. Doe sjnaps diech jet auw artiekele en zetst inne nuie titel d’rboave, brengs alles oes mit ing kariekatoer óp d’r umsjlaag en BAM: doe sjtees oavenaa in d’r boekentoptien, van de eje tsiedónk.
En doamit sjteet alles werm óp d’r kop. Jód is wat angere diech zage wat jód is, en dat is alling mar ing vroag van Marketing.
Kirchroa, Paul Weële
 
KONKOER
Ejelieg jeet ‘t jaresnit: jediechte en jesjiechtens verjelieche en dan zage wat besser is. Inne pries vuur koens is inne pries vuur d’r momang, vuur de jezelsjaf, vuur de umjeëvoeng en de umsjteng en koalieg inne vuur de koens zelver, al mós die ummer jód zieë went inne pries d’rvuur weëd joave.
Zoeë is miech zelver óp inne jejeëve moment d’r zin um mit tse doeë an inne vasteloavendskonkoer totaal aafjesjweesd. ‘t Ee lidje mit ‘t angert verjelieche, dat deet alling mar pieng en ee jód lidje jewint ummer, óch al jewint ‘t nit.
Mar de kuunsler die nit hant jewonne, die wisse noeëts jenauw woa ‘t aa loog. Zelver sjnappet iech noeëts woarum ‘t ee lidje waal jet dong en ‘t angert nuus, went iech ee lidje nit jód vong häu iech ‘t nit injesjikd.
‘t Intsiegste wat inne kuunsler kan doeë is zie werk vuur tse legke an zie poebliekoem en hoffe dat ‘t jet deet. En dat oeslegke, rauwele en erjere dat is vuur diech zelver, heem. Den ierlieg is ierlieg: jidderinne hat hel an zie koenswerk jewirkd, mar d’r inne sjleet noen eemoal besser aa wie d’r angere. Wie iech d’r ieësjte pries won vuur ‘t diktee (dat jans objectief beoederdeeld weëde kan, den ‘t sjtimt of ‘t sjtimt nit) zaat d’r vuurzitsender van de jury, d’r Herman Hirsch: vier date dat e januus koeët en noen mósse vier ‘m d’r ieësjte pries jeëve. En dat menet deë 100% zicher.
Mar jód: an ee diktee is óch jing koens aa.
Kirchroa, Paul Weële
 
WENTS TE ‘T ZELVER MAR SJUN VINGS
Iech woar werm ins óntsevreie.Mieë wie tswai joar han iech miech besjeftiegd mit ‘t maache van de CD D’r Ploem is doeëd. De CD woeët vuurjesjteld in d’r tseptember mit Kirchroa Jeet Plat, ‘t Titellidje koam in d’r Limbo top 10, Radio 2 hat ‘t jesjpild, de tsiedónk sjrievet druvver, bij TVL han iech live darve sjpille, óch óp d’r radio L1. Ejelieg hauw iech doch jajing reë um tse klage. Inne mond sjpieëder sjteet ‘t lidje nog ummer in d’r Limbo top 10, mar wieër passeert nuus d’rmit.
Jinne hónk hat miech nog jevroagd tse kómme sjpille, de CD verkeuft alling in Kirchroa ee bies-je, óp d’r L1 is nuus mieë tse hure.
Noen sjik iech rejelmöasieg zoeng 850 moeziekvrung ee MP3 sjtuks-je en los ze jet hire van wat iech maach. De ieësjte moal dat iech dat dong kroog iech van tsemlieg jet lu reaktsiejoeëne, mar noen bij d’r Ploem is doeëd: winnieg bis nuus. Bis dat iech mie leed klaget. En doe wole ze miech allemoal trueste. Mar doa zoos iech nit óp tse wade. Iech wool alling mar dat ze loesterete en miech zate wat ze d’rvan vónge (en ‘t lifs dat ze ‘t sjun vónge).
En d’r troeës woar: wents te ‘t zelver mar sjun vings, wat maat ‘t oes wat de angere vinge. Tja, iech dink zoeë. Iech maach ‘t zelver, sjrief ‘t zelver, zing ‘t zelver, sjpil ‘t zelver en wen iech miech zelver óch nog applaus mós jon jeëve dan huur iech óp d’rmit. ‘t Is doch nit tse vöal jevroagd van lu (vrung, famillieë en bekankde) of ze effe wille loestere en jet tseruk maile.
Kirchroa, d’r Paul Weële
 
PAINLIEG
Zoeng drissieg joar jeleie sjtong iech mit mieng moeziekaliesje vrung óp ing buun in Zitterd. ‘t Woar ing kling buun van een festival dat durch Radio Zuid woeët jeorganiseerd, mit name durch d’r Hubert van Hoof. Sjpieëder hoeëte vier óp d’r radio lu wie Gé Reinders zinge (in ing band mit Engelsje moeziek) en Gordon Smith (natuurlieg in ‘t Engelsj) en Partner (óch al in ‘t Engelsj. En vier, bleudmanner oes Kirchroa zónge in ‘t plat ónger d’r naam Flaich.
Flaich hauwe vier oes-jezoeëd, wail vier jinne naam hauwe en alling aaf en tsouw bijenee koame um lidjer óp tse neëme. De ing moal dong deë mit, de anger moal inne angere.
Mar d’r Hubert van Hoof wós nuus doamit aa tse vange. In ‘t interview dat heë proberet tse haode, bliechet dat heë nit wós wat flaich woar (wie e hoeët dat ‘t nit óp zie Engelsj oes-jesjpraoche moeët weëde, al róffet e al jans jauw dat ‘t Duutsj woar, mar dat woar ‘t jewis nit, alling liechet ‘t dróp), dat e nit wós woa de lidjer uvver jónge en dat ‘t intsiegste wat ‘m an de moeziek intersseret woar dat tswai meëdjer mitzónge, die e jans anjeneem vong. Painlieg doch.
Vier zunt alwerm ezoeëvöal joar wieër. L1 heesjt d’r zender, d’r Hubert van Hoof sjpilt doa nog ummer Engelsje moeziek en heë wees nog ummer nuus aaf van wat de lu hei dunt, sjpille en sjrieve, jenauw wie de res van d’r zender.
Jister hoeët iech d’r Jack Vinders in doch wal erg jetswónge en vervrónge Koaleplat (of miesjien woar ‘t Mestreechs wail e de janse tsiet uvver lui kallet en nit van lu) vertselle uvver zieng nui plaat en dat e zoeë jeer d’r polletiek in jong wail e zoeë betrókke is bij wat allemoal in de welt passeert.
Zoeë painlieg wie drissieg joar jeleie woar ‘t besjtimd en iech dink dan: vier zunt nog jinne sjtap wieër kómme.
Kirchroa, Paul Weële

VROEË
D’r LiLiLi-daag 2009 is jeweë. ‘t Woar inne sjieke daag. Druk, vol, jód jeplaand, jód oes-jeveurd, alles dóf ziech losse zieë en hure, óptreënens van lu die wisse wat ze zage en wille sjrieve, jeïntresseerd poebliekoem, jouw reaktsiejoeëne, tsevreie jezichter en d’rnoa: ing muiïegheet wie lang nit mieë, leëgheet en krefteloos erum hange.
En in dat erum hange vings te diech aa aaf tse vroage: woa woar deë, woarum is deë nit kómme en wiezoeë han iech dem nit jezieë? Doa woar, um mar ins ee vuurbild tse neume, jinne inne van inne dialekverain oes Kirchroa (en die hant tsemlieg jet mitjlieder die iech bauw allemoal ken), doa woar jinne inne streektaalfunctionaris (kómme die alling went ze weëde i-jelane en bongs krient?), doa woar jinne inne van ‘t Veldekebesjtuur, nit oes Limburg, nit oes Zitterd, nit oes Heële, nit oes Remung en al janit va Mastrich of Venlo, doa woare jans winnieg jesjefslu van bucherjesjefter en nog winniejer oes de bibliotheekwelt.
Dat is sjlim, ving iech. ‘t Feit dat doa tusje de 400-500 man woare tseecht ós dat d’r richtieje waeg is jekoaze, mar dat al die effe wiechtieje, die zoeëjeneumde fachlu dinke dat ze nit ins zie jezich broeche tse losse kieke dat is hiemelsjraiend en ierlieg jezaad: dat deet pieng. Is ‘t wirklieg zoeë dat ‘t dön alling mar drum jeet um óp ing buun tse kómme en went ze die nit jeboane krient dat ze ‘t dan óch nit wiechtieg vinge? Dan bin iech ierlieg jezaad vroeë dat ze nit zunt kómme.
Kirchroa, Paul Weële
 
NIT DE WELT, VIER ZUNT JEK
Jister óp waeg van Valkeberg noa Mastrich uvver d’r Riekswaeg. ‘t Zunt nog jing 10 kilometer mar wat óp zoeë kling sjtiuk allemoal kan passere is ejelieg tse jek vuur wöad. Vier woare dan óch ram versjtauwnd wie vier heem koame en vroagete ós ejelieg aaf of ‘t noen an ós loog.
Nog óp de parkeerplaatsj woavan viere vertrókke sjtong inne man teëje de anger weëns aan tse zeke. ‘t Woar inne ansjtendieg jekleide man mit fatsuunlieje kleier en en van inne leëftsiet woavan me zouw dinke dat e ansjtand jelierd moeët kanne han. Heë versjrók ziech nit wie vier koame mar zeker jans ruiïeg wieër alsof e teëje ziene eje waan aazeket, mar dat woar nit zoeë.
Eemoal an ‘t vare, haode vier ós tsemlieg jenauw an ‘t huegs meujelieje tempo en alzo hauwe vier óp inne waeg woa 70 darf an jauw inne sjtreuf hinger ós aa, die zoeë kót hinger ós aakoetsjet dat ze ós ejelieg ee sjtuks-je heller wole duie. Dat wool evver nit floepe. Wie vier doe eemoal an een sjtoplit koame en dat óp roeë sjprong, sjprong inne hinger ós d’r kraag, duiet óp d’r jaas en hoalet ós in, varet durch ‘t roeë en loos ziech óch ee sjtuk wieër nit durch ee roeë lit mieë sjtoppe.
Vier woare nog mit d’r kop an ‘t houwe wie vier in ing file tsereët kómme óp de aavaat noa ing rotonde en jraad wie vier kótterbij kómme zient vier doa tswai jonge van misjien 20 joar die jiddere Belsj en Frantsoeës aahaode um tse vroage of ze misjien wal jet nuedieg kuete hant (JA WAT WAL!!) ‘t Woar rónk 10 oer ‘t oavends, mar me vroagt ziech doch aaf mit wat vuur lu vier hei tse maache hant, woa die ‘t leëve hant jelierd en woa de poliese zunt um ze tse vertselle dat vier ‘t hei angesj zouwe doeë, wille doeë.
Vier kroge ee antwoad wie vier heem bij ós vuur de duur wole sjtoppe. Doavuur hant vier ing vergunning van de jemeende jole vuur 50 euro d’r mond. Mar óp ós plaatsj sjtong (jraad wie al waechelank) inne roeë waan van inne ónbekankde deë ‘t nit nuedieg vingt um die vergunning tse betsale. Nae, normaal is wie die lu die ‘t nit hant jelierd, of verjaese zunt of ‘t nit wille wisse en vier, de bleude eëzele die wisse dat ‘t rejele jieëft, vier leëve in ing anger welt.
Kirchroa, Paul Weële
 
D'R DOEËD
Mit de nui CD D’r Ploem is doeëd leufs te natuurlieg kans ónwissende lu óp de tsieëne tse treëne en dat zaan iech reëtsouw en vuuraaf: dat woar nit wat iech wool. ‘t Is ee lidje dat misjien al 150 aod is en dat al die joare jraad durch dat loestieg maache uvver d’r doeëd is blieve leëve ónger de Kirchröadsjer lu. Dat is sjun, den zoeë jans vöal is nit uvver van de tsiet van vuur de koel. Joof ‘t dat ejelieg, ing tsiet vuur de koel?
Wie dan óch, d’r doeëd is natuurlieg van alle tsiete, óch en misjien wal jraad van hu. In ee paar daag tsiet zunt jenauw ezoeë vöal lu ‘t eks-je um jange dat d’r jrif van d’r doeëd zieng vingere um d’r haos tse veule is. Ieëtsj d’r Leo Huus, deë jroeëse sjriever oes Tejele, deë oes zieng hemet verdraeve woeët wail e jek woar noa ee meëdje dat nit van ziene sjtank woar. Kan me ziech dat nog vuursjtelle? ‘t Sjlimme is dat me dat wirklieg nog kan, den óch noen jieëft ‘t nog, of alwerm, of jraad wie ummer sjtanksversjille die alling mar jroeëser weëde en ‘t jieëft jenóg lu die de haof welt aafreze um ing plaatsj tse vinge vuur die leefde, of ee leëve.
Doanoa d’r nónk Miechel, of besser d’r Jeel, zoeë wie heë durch de bröar en sjwestere woeët jeneumd, van Micha-eel. Inne man mit inne hoemoar wie jinne angere, mar óch inne man deë jans besjaide woar, sjtil en óp de beurt wadet um ing van zieng sjerpe zets aaf tse jeëve. Donnesjdieg weëd e bejrave. Ing jouw rees wunsje vier uuch.
Kirchroa, Paul Weële

EE JÓD VUURBILD
Binnekóts hult L1 ing Limburgse waech. Jing anoeng wat ‘t allemoal jenauw jeet inhaode. Vöal sjrievere, zengere, artieste en vöal projramma in ’t plat, zage ze, mar weë woa en woarum, dat hingt nog in wie zek. Endlieg zouw me wille zage, en de vroag is da natuurlieg: woarum noe pas, en woarum mar ing waech? Ópnui jing anoeng. L1 broecht ziech nurjens vuur tse rechfertieje teëjenuvver jinne, vinge ze.
Dat bliecht óch oes ‘t organisere van ‘t Limburgs dictee. ‘t Limburgs dictee? Dat woar doch ummer óp d’r LiLiLi-daag, ejelieg dis joar vuur de veerde moal? Joa, d’r Henk Hover zeët óch dat e doa ‘t idee van hat uvverjenoame en dat vier wieër vroeë mósse zieë dat heë dat deet, den dat is allemoal jód vuur ‘t Limburgs. Mar wieër wisse vier nuus van ing Limburgse waech, nit als sjriever, nit als artiest, nit als zenger. Aafwade?
Ejelieg darf iech ‘t nit zage, nit van de lu um miech hin, den wat betswek iech mit wus zieë? Nuus, dat wees iech, jidderinne deet doch wat e wil. Mar wus bin iech trotsdeem. En inne troeës han iech: ‘t Limburgs dictee woar ee jód vuurbild vuur d’r L1. Noen is de vroag wat ze nieëchstens van ós noadunt. A, iech wees al jet: inne column in ‘t Kirchröadsj.
Kirchroa, Paul Weële

WIND SJTREKE
't WMC is jeweë. 't Woar sjreklieg sjun, sjreklieg jód, sjreklieg sjleët, aaf en tsouw jeweun sjreklieg. Sjun woar 't zoeëvöal vrung, bekankde en famillieë bijenee tse vinge, mit jidderinne tse kalle en bij tse kalle. Óch woar 't klasse de moeziek tse hure va jroeëse klasse, sjun woar de sjtiemoeng, 't weer en nog zoeëvöal jewaltieje zaache wie, jazicher, broedersjaf, vrinksjaf, wermde. De moeziek boese d'r konkoer woar dök nit mieë wie tapieët, d'r aterjrónk vuur de jesjpreeche en doavuur woar ze aaf en tsouw jraad richtieg, mar mieëtstens jeweun de muite weëd van 't nit beloestere. Aaf en tsouw sjprong jet droes. Aaf en tsouw.
Vier woare óch noa inne oavend mit moeziek, film, ee bies-je theater en de ziech zoeë neumende sjtadsdiechtere: windj sjtreke in de Rodahal. Vuural van die diechtere jónge miech wirklieg de tsieëne sjtief sjtoa en de hoare reët óp d'r kop; dat is mieëtstens jee jód tseeche. Wat ziech doa uvver hemet, plat en ós eje sjteë woeët aafjediecht woar in ee woad jenauw sjreklieg. Sjaad, sjaad en nog ins sjaad. Mar als oavend woar 't tsiejeliechertsiet óch klasse, den de moeziek maachet alles jód.
Iech vräu miech sjreklieg óp d'r nieëchste konkoer.
Kirchroa, Paul Weële
 
KIRCHROA JEET PLAT
Mit d’r LiLiLi-daag zunt vier 12 joar jelei aajevange: sjrievere, zengere, toneel, film, koens, dans, revue, doe kans ‘t zoeë jek nit bedinke of vier hoalete ‘t d’rbij um óp de ing of anger maneer mar ‘t plat ee bies-ke oes d’r verdomek tse hoale en aa tse jeëve dat nit alling van al meujelieg is in ‘t plat, mar vuural dat ‘t óch kwaliteit hat.
Noen zient vier dat an alle ekke jet aavingt tse beweëje. In Lin koam inne dialekoavend, i Zitterd de Naat van de Kleinkoens, Veldeke organiseret werm jet i versjillende plaadzje en noen kunt zoejaar i Kirchroa inne janse daag deë in ‘t plat zal joa: Kirchroa jeet plat.
Óp 12 tseptember van 14.00 oer bis ‘t oavends sjpieë, winniegstens zoeë is noen de planoeng.
‘t Is ee bietje pienglieg dat ezoeë weëd aafjekaeke, an de anger zie: wat jewaltieg dat vier zoeë weëde noajedoa. En óp dat letste wil iech ‘t haode.
Kirchroa, d’r Paul Weële

PLATBOOKS
’t Limburgs kump d’r dök neet good aaf. Oos gezette höbbe ’t gaaroet noets euver het Limburgs. Ummer: dialect. Kop: Thei Dols zingt in het dialect. Waat dialek? Drents? Dit is get wie: Viering Koninginnedag volgend jaar in Nederland.
Allei: ich wirk gelökkig neet mie biej de gezet. Dao zól ich ouch nieks in te bringe höbbe. Me vinjt ’t baje gelierd te sjrieve euver “het dialect dat verdwijnt”, euver ’t weitesjappelik beweze gedoons det de luuj van twie dörper die gans óngerhauve kilomaeter vanein ligke, zich neet kónne versjtaon. Det saort kwatsj, en dan krieg polletieker Diederen onnag alle gelaeg get te sjelje in de gezet. Dae man (oet de SP gebonjoerd) vinjt det de wichter in Limburg gei dialek mie mótte liere. De gezet zit det in de kop. Väöl luuj laeze det. Woveur vinjt dae man det? Dan kómme minder Hollenjers nao Limburg, wiel ze aafgesjrik waere door det dialek. Versjtaon ze neet – krek wie Turks. Al get geheurd van Veldeke of de Raod veur ’t Limburgs?
Mae laot ich noe neet wiejer knotere. Groot nuuts. Diederen waert bedeend. Nae: hae is neet krank in ’t lief, nuuts is det oetgaeverie TIC beuker in ’t Ingels geit bringe. Hollenjers die meine hiej mit de moel in de bótter te valle, kónne die waal laeze.
Wie zit det? Zuug. Ich kreeg ei mailtje van de consulente veur Nederlandjse literatoer van ’t Huis voor de Kunsten Limburg in Remunj. Woveur? Ich vroog of zie mesjiens get kós beteikene / doon det mien gedichter Neel en Kaoleries in ’t Nederlandjs vertaald waere. Provinciaal belang:  kónne de Hollenjers van Diederen die laeze. Ich dach waal ei kenske te make, wiel ’t Huis deze maondj  d’n daag van de Breef  mit organiseert. Angers gezag: dao kómme miense nao Limburg kalle euver Indische sjrievers die breve sjreve, euver – nou ja: “Vijf sprekers van naam zullen in vijf lezingen de brief voor zijn val in het rijk der vergetelheid behoeden”, leut ’t Huis weite.
Det is geweldig. Belangriek. Mae woveur mót det hiej? Noe bön ich weer verkierd bezig. Laes daoveur wie de consulente mich aafwies: “Wij kunnen slechts incidenteel iets doen omdat wij nauwgezet bepalen en plannen en door het jaar heen ‘meevallertjes’ anders dan voorzien kunnen inzetten. Zie beide Platbooks.”
Platbooks! Ingels. Allei. Efkes opgezóch waat plat beteikent. Plattegróndj, sjóttel, vlech(t). Mótte veer de samesjtèller van Platbook 2, Har Sniekers, dan neet Sneakers gaon neume? Ab-so-luut neet, den zeuk ins op waat sneaker beteikent. Wil ich nieks mit vandoon höbbe. Ich wil miene vrundj (noe ich toch ’t waord höb: veer kalle van vrunjTelik, dus daoveur och vrunjT?) Har Sniekers waal veurligke det ich gaer gezeen zól höbbe wiene die debuterende dichters van Platbook 2 gebaore zien, waat ze doon, mesjiens gesjreve höbbe in ’t Nederlandjs, vastelaovesleedjes: det liek mich ammaol belangriek veur te weite. Wiejer waere veer dan serjeuzer genaome – haop ich, door die platte bókse. Vräögske: waat zit dao ammaol in? 
Wim Kuipers, Neel  

BUCHERREKLAAM
Jiddere sjriever mós jet an reklaam doeë vuur zie nui bóch. Dat betseechent dat ze urjens d’rtusje probeers tse kómme in inne projram van d’r tillevies, radio of ee sjtuks-je kries in tsiedónk of hoes an hoesblad, zoeë wie de kónzemstute huutsedaags jeneumd weëde.
L1 broeche vier ejelieg koalieg nog tse probere. Die zitse zoeë hön ziene kop in de wólke dat ze janit mieë zient wat de lu van Limburg dunt. Dan móts te al inne Hollendsje bekankde kop han, zoejaar vuur d’r radio. Dat deë zender ziech nog Limburgs waagt tse neume ving iech vuur tse joenke en nog vöal sjlimmer is ‘t dat die van ós belastings-jeld dat darve doeë.
Bij de tsiedónk is ‘t joenke troef. Doa kries te bauw mitlieë mit de lu die doa nog wirke, wail ze, wat ze óch dunt, ummer tse winnieg dunt, tse winnieg tsiet hant en vuural tse winnieg plaatsj, meujelieghete en tse vöal baze die zage: doe völs de aterzie van de reklaam.
De reklamebledjer vroage reëtsouw wievöal wils te betsale.
Wat bliet uvver? De lokaal zendere. Jister woar iech in Heitse vuur d’r zender 3ML. Doa jong tsemlieg vöal verkieëd en ‘t moeët tswai moal weëde ópjenoame. Mar jinne klaagt, den die wisse winniegstens nog vuur wem dat ze wirke, al of nit vrijwillig. Mar de lu die ‘t maache en de lu die kieke die hant sjpas draa en dan deet me ‘t jeer.
Paul Weële, Kirchroa

JRAASMIEËNER
Heë mieënet jans jet joare ’t jraas van d’r foesbalkloep. D’r jraasplai vuur de sjoeël noom heë in inne oam mit. En de kirch hólp heë jeer mit de perks-jer bijhaode.  Zoeëjaar de löcher vuur de jraver sjuppet heë.
Mar noen kunt ‘t. D’r foesbalkloep, oeëts va wieë en zieë bekank, kriet nit mieë de sjpillere bijenee um nog mit tse kanne helle. Fusie mit ing plaatsj e sjtuk wieër likt vuur de hank. De besser lu vinge dat doa óch ’t jraas jreuner is, wie vuur de eje sjoeël. Óch de sjoeël versjwient. Vuur d’r jraasmieëner bliet nit vöal mieë uvver wie e laoch buttele óp d’r kirkhof.
‘t Weëd sjtiller. De veraine verjrieze. D’r vasteloavend verlist d’r hoemoor.
‘t Duo sjóts en auw sjóts huet óp. De auw sjóts vingt ziech tse aod en de sjóts wil nit aod weëde.
‘Reddingsplanne’ sjtaeche d’r kop óp. Mar óch d’r sjtried. Jode tsiete vuur ‘mediators’. Inne ‘catwalk’ weëd bedaad.
‘Catwalk’ vuur krismes, vuur vasteloavend, oeëstere, pinkstere, zommer, tsinterkloas. Aajezaad durch platlu mit inne jroeëse Hollendjse klank.
Dat trukt lu. Dat betsaalt ziech.
En d’r jraasmieëner deë hat doa nuuks mit. Heë bejraaft ’t wie in inne katsebak.
Wim Heijmans, Kirchroa

SJLEËTE TSIETE
Vier wisse noen al van vunnef lu die 't werk verloare hant en zoeë jauw nit wisse wie ze werm an d’r sjlaag kómme. En dan hant vier óch nog ós deel van de ieëlend van normaal tse drage: lu die krank weëde, lu die doeëd junt, lu die 't nit mieë zient zitse.
Vier kanne 't evver nog drage. Vier hant brei sjouwere, tswai heng um aa tse pakke en inne sjterke ruk. Mar vuural dat letste doa han iech zelver uvver tse klage. Joarelank ahuw iech nuus an d’r ruk en noen loof al werm bauw ing waech króm van de pieng. En 't weëd nit besser. Iech kan nog alles, doa is nit jet wat miech urjens in behingert, mar alles deet waal pieng. Zoejaar 't sjloffe. Weëd iech 't mörjens wakker, dan is 't ee en al kume en kweële.
Zouw dat van d’r crisis kanne kómme, vroag iech miech aaf. Is alle sjleët nuits en alle ziems de sjood d’rvan dat iech krómloof? En went dat bij miech ezoene weersjlaag hat, wie zitst dat dan bij anger lu? Dan zunt de sjleëte tsiet nog nit uvver!
Paul Weële, Kirchroa

LIMBURGS VOLKSLIED
’t Besjteit noe hónderd jaor en d’r is dao e book uëver oetgekómme mit veer sjoeën en hieël positieve besjrievinge en prachtige teikeninge.
Nao ’t Wilhelmus ving ich ’t Limburgs volksleed ’t ergste wat ich op literair-muzikaal gebied kin. De muziek is nog ’t bèste en kriet van mich, es meister, ‘n 5.
’t Wilhelmus zinge in ’t Duutsj is ’t zelfde es ’t Limburgs volksleed in ’t Hollesj.
’t Nachtegaaltje, tje, tje, is groeëter es ’n mösj, meh dat huurs te in Limburg bouw neet mieë en zieëker neet in die paar eike, gries van de rouk van auto’s en de industrieterreine, bronsgroen…allé ’n dichterlik oetsjtepke , meh dan is ’t ouch sjoeën gewaes. Op ’t malse korenveld sjtónt kroeëte en mais en de leeuwerik is óngertösje ouch al ‘ne besjermde voeëgel gewoere. Herders mit hoorns zint d’r neet mieë, meh sjäöp genóg. Langs der beekjes boord, es v’r ’t toch uëver taal höbbe mót dat zin langs des beekjes boord. Dááááár is mijn váááderland, es me ’t mer hel genóg zingt liek ’t get, ouch es ’t vaderland neet in de moeëdertaal is. En dan kal v’r nog neet uëver de brede stroom der Maas die statig zeewaarts vloeit, wie kriet me ’t biejein, vraog mer aan die van Borghare, Staeveswiert en Stokkem, statig… En ’t sappig veldgewas is vergaeve van kunstmès en gesjpaote vergief. Bloemengaard en beemd en bos overheerlijk gloort zal waal chloort mótte zin. En der vaad’ren schone taal is ós moeëdertaal en es me kloek en fier van aard vreemde praal veracht dan kinne v’r sjnappe dat Wale en negers en Pruse en moslims hie neet welkom zint. Of Wilders haet dat later d’rbie gemaakt of ’t is ech zoeë erg. En die eigen zeden die ’t hart des volks bekoort zint wied te zeuke sinds de Vriendenrepubliek. En waar aan ’t oud Oranjehuis ’t volk blijft  hou en trouw tèlt zoeë wie zoeë neet vuur de Belsje die dit volksleed ouch zinge en de Hollesj Limburgers höbbe zoeë’n hoeëg Oranjegehalte  dat ’t inseligste sjoeëne daovan ’t kuëningssjete is of wie miene Limburgse tandarts taege mich zag: d’r zit väöl rottigheid ónger de kroeën en de Belsje kinne zelfs neet zègke dat ze van de prins gein kaod weite. En of vier zoeë één zint in vreugd en rouw met ons roemrijk Nederland ? En of die trouw aan plicht en trouw aan God nog van zuid pès noord tèlt sinds zoeëväöl gesjeie wiert en de kirke laeg loupe?  Ja meh doe mós ’t zieën in dae tied. Laote ze ’t dan ouch in dae tied zinge.
Maak dan zelf get. Ich höb ’t geprobeerd:
“Woeë tösje betón en autowaeg
Gein kindj ós plat mieë kint”
Dat vónge ze nieks.
Dierbaar… baar, sjouf, dat is nog ’t beste woerd dat bie dit versje past. Ich kin mich neet herinnere dat ich ’t leedje de lètste 20 jaor oeëts oet de sjtraot höb gekrieëge, sjuus wie ’t Wilhelmus. Bie de doeëdeherdinking mót ich twieë kier griene, ins vuur de doeë en ins vuur ’t leedje. En es ze ’t sjöttefieës d’r mit wille beginne of de vastelaovend wille inzètte mit dit anti-sjoenkelleedje dan begin ich toch gewoon 2 minute later mit ’t fieës.
Meh es ich in zuid Frankriek op de camping in de aovendzón  ieëmes op ’n panfluit precies dit leedje huur blaoze dan brent d’r toch get binne en gaon ich effe kieke.
Nut, Colla Bemelmans

POLLETIEK
Wie doebel d’r polletiek is, zient vier de letste tsiet ummer duudliejer. Of besser jezaad en jedaad: d’r miensj hat winniegstens tswai zieële in zieng brós, vier óch en dat zient vier ummer mieë weersjpeield in ‘t nuits en in d’r polletiek. Ierlieg zieë, ‘t richtieje zage en doeë, jinne pieng doeë, ansjtendieg zieë, angere respectere, tolerant zieë. Dat zunt allemoal zaache die vier wille doeë en zieë, mar dan dunt die angere ummer jet dat dat allemoal nit is en doarum kanne vier ‘t óch nit mieë zieë en dan has te al jauw polletiek en nog jauwer sjtried. En iech sjnap ‘t wal, iech zien ‘t wal en iech huur ‘t wal, mar dat wil nit zage dat iech ummer ‘t ee en ‘t angert wees tse óngersjeie. ‘t Is óch zoeë lestieg woeëde. Weë jenuanceerd uvver de zaache wilt kalle, hat al jans flot jinne poeët mieë um óp tse sjtoa. Polletiek, zoeë is d’r miensj.
Kirchroa, Paul Weële

WIESHEET VAN DE EJEWIESHEET
Kiek: alles weëd verkoad, jeet voet en lieët ós ater mit leëgheet. ‘T Sjpietaal woeët ópjesjloekd durch Heële, de ministeries woeëte hiesteriesj, de AID mós ‘t Hollendsj in en zoejaar ‘t Licom (d’r Zol) mós de kanke va Heële óp. Noen wie óch Roda mós versjwiende bliet Kirchroa nit al tse vöal uvver. ‘t Weëd ee sjlofdörp mit inne zoepermaat, ee jreunsjesjef, ee bucherjesjef, inne haove maat en vuural vöal bejaardehuzer, Hambosklinieke en Lückerheie. En natuurlieg krient vier binnekóts inne burjemeester va Parksjtad en darve vier deë Hollender van ós inlieëvere vuur inne Hollende van dön.
Wat bliet ós dan uvver? En ‘t liecht misjien dróp dat dit ee erg Kirchröadsj sjtuk is, mar dat is natuurlieg nit ezoeë. Dit sjpilt uvveral. De lu van de kling dörper junt vasteloavend viere in de jroeëse en vange óch aa die lidjer tse zinge en vrug of sjpieë kalle ze óch ezoeë. Went ze al nit Hollendsj aavange tse kalle.
Iech dink dat vier jraad de sjterkde mósse vinge. Ze wille dat vier ós jans tseruktrekke óp ószelver, óp alles wat ós eje is en dat ving iech zelver ing jouw luezoeng. Los ós in de wieëtsjafte de eje moeziek sjpille, in de zietsoenge de eje artieste losse óptreëne en vuural: los ós de duur tsouwmaache en die wuste vies welt boese losse, ós jeegkenzaitieg helpe en sjteune en de res losse vrekke. Misjien kanne vier dan uvver tsing of tswantsieg joar werm ins ós köpje um d’r ek losse kieke en vroage wie ‘t sjteet mit de welt.
Kirchroa, Paul Weële

MAN BIJT HOND
Jister bellete ze óp: NCRV. Ze hauwe jehoeëd dat ‘t Limburgs volkslied 100 joar besjteet en doa wole ze jeer ing reportaasj mit maache. Of vier effe inne koer kanne rejele deë dat zingt óp mondiegmiddieg um ‘n oer of ing. D’r koer deë ‘t lidje hat jebraad en woavan de mitjlieder Gerard Krekelberg en Henri Tijssen ‘t lidje hant jesjraeve is d’r Koninklijke Mannenkoor Reoremond en dön hant vier natuurlieg jebeld of zie dat wole en koeëte.
Zie wole wal, alling óp deë daag en die tsiet woar dat ónmeujelieg, jans versjtendlieg. Den weë hat al tsiet went die lu hön cameraats jereed hant? Ing anger tsiet en inne angere daag zouw bauw erg lestieg weëde, zaat de NCRV, en ze wille doch ee komiesj sjtuks-ke óp d’r tillevies bringe uvver dat lidje dat al zoeë lang ezoeë vöal vroage bij ós allemoal ópruft, mar dat trotsdeem al zoeë uvveral jezónge weëd woa en went ‘t nuedieg is. Iech ving ‘t ee sjun lidje. Went ‘t klinkt bij inne WMC of bij ing toneelvuursjtelloeng dat bin iech ummer effe vroeë dat dat lidje ee sjtuks-je van miech is. Of dat noen durchjeet e mondieg of nit, ‘t lidje besjteet 100 joar en hat mieë reët óp inne serieuze aapak van ‘t journaal of zoeë en Man bijt hond vingt besjtimd inne hónk um durch inne man jebaese tse weëde.
Paul Weële, Kirchroa

JO VAN DE LAARSCHOT
Ópins huet me dan zoeë nuits en me versjrukt ziech. Iech winniegstens waal. D’r Jo van de Laarschot van Ummer d’r Neaver is doeëd. Mit 56 joar besjlisset heë zelver sjloes tse maache. En dat woa heë noa boese tsouw zoeë vöal hauw um vuur tse leëve. Mar wat wisse vier al van de binnezie van inne miensj. Trajiesj en pienglieg.
Iech sjokkel mit ing mokkel noa de wieëtsjaf óp d’r maat.
Nui tsoat vasteloavendstekste sjriever d’r Jo. Binneraim, winnieg jezieë en zie lidje woeët inne sjlajer van ‘t kalieber wie me ze jeer hat: jidderinne kent ‘m, jidderinne zingt ‘m.
Dat al mieë wie vunnefentswantsieg joar jeleie en zoeë lang al ken iech d’r Jo. Al mós iech ierlieg zage dat iech ‘m de letste joare winnieg han jezieë. Bij Ummer d’r Neaver sjpillet e al lang nit mieë. De letste moal wees iech nog jód woar bij d’r 11e van d’r 11e in Mastrich óp d’r Onzelievevrouwplai. Inne tsirkes, jroeëse durjeree en noa Weerwaas maachet Ummer d’r Neaver ‘t ziech jemuutlieg hinger de buun. Ze woare doa, mar broechete nog nit. Vier woare inne nommer of drei klinger en hauwe al óp de buun jesjtange en alzo jraad van de sjpas en d’r droek aaf. D’r Lei Meisen drónk ziech ee en d’r Marc en d’r Joost kallete mit jidderinne. Mar d’r Jo van de Laarschot hool ziech jet ruiïeg, duudlieg nerveus en hauw jing tsiet um ziech an sociale kóntakte óp tse haode. Heë knikket jesjpanne. Zie moeëte nog.
Noen is e nit mieë. Inne richtieje vasteloavendsjek is daag en naat paraat. Dan kriet zoeë lidje doch ópins ing anger ladoeng.
Kirchroa, Paul Weële

PIENG
Zunt endlieg de daag aajevange dat-s te ee bies-je rouw kans neëme, kómme allerlai piengsjer en krankhete diech kweële. Jraad wents te dinks: noen han iech inne momang van deep inoame en lank oesoame mit de bee umhoeëg, jraad dan uvvervalle diech zaache woa-ts te nit óp jerechend hauwts en woa-ts te nit um jevroagd has.
Kredietcrisis, werkloze, honger, doeësj, krig, uvvervel, räubere, sjpitsbove en erjer. Erjer bis dat-s te jreun en jeël oes de oge kieks.
Zoos iech in de sauna, ieësj jans alling en dan is ‘t jód tse doeë bij nuuntsieg jraad. Al flot koam ee peersje erinner en die vónge aa tse kalle, jewiesjper. Iech daat: hod de moel en reeg diech nit óp. Wie doanoa noa ing vrauw erinner koam en ze tsezame aavónge ‘t piefverbod in de wieëtsjafte tse veroerdele, wail de wieëtsjafte in Den Bosch (!!!) doa zoeëvöal las van hant.
Jans beleëfd verzukket iech ze draa tse herinnere dat doa ee sjild an de wank hong mit inne vinger óp inne mónk: "’t sjpietst miech jans erg," zaat iech. "Hei is jee piefhok, mar ee sjweeshok en doabij huet me nit tse kalle."
Ze kiekete miech alledrei aa alsof iech van d’r mond koam. En ze hole de moel. Doe sjtong die letste vrauw óp en zaat: "Ja, mar ‘t woar jraad jemuutlieg!"
Lu wille jing rouw, lu wille nit jezónk zieë. Lu wille piefe, ‘t lifste nog in de sauna. Wail dat zoeë jemuutlieg is!
Kirchroa, Paul Weële

LOS 'T UUCH JÓD JOA
Nae, 't is nog nit aafjelofe, mar doch hant vier 't jeveul dat d’r sjloes jans hel jeet aakómme: dis joar mit al zie sjreklieg wirke huit bij jidderinne drin wie nie. Lu verlizze 't werk, zient jing tsouwkónf mieë en vange aa ziech an ónwarsjienglieghete vas tse haode: vol floep, ónzicherheet en jans vöal vroage.
En wie ummer blieve die vroage oane antwoad, den 't hingt nit óp de ieësjte plaatsj aaf van ós zelver. D’r ziems kunt van boese aaf en rolt uvver ós hin wie inne zjwerfsjtee oes vruier tsiette.
Mar trotsdeem kanne vier zelver jet doeë: neemlieg nit vertswiefele en ós anee vashaode, ós jeegkenzaitieg mód jeëve en sjteun en nit alling floep han vuur wat kunt, mar vuural óch jeluklieg zieë mit wat vier hant.
Inne pastoer wuur an miech verloare jange, zage ze wal ins, mar mieë wie dit kan iech uuch nit mitjeëve in dis duuster daag. En iech blief drin jeleuve dat dit nit bloos jet wöad zunt die passe bij detsember en 't wainachtsfes, mar wöad die inne inhaod hant en substans en ee richtieg jeveul umsjrieve.
Los 't uuch jód joa.
Kirchroa, Paul Weële

FESDAAG
’t Is al lang nit mieë zoeë kaod jeweë. Doe broechs de naas mar boese de duur tse sjtaeche of doe merks dat. Nit alling an de temperatoer. An de jezichter van de lu, an de haltoeng, an de sjproach oane wöad die in alles sjprikt. Floep, duuster jedanke, zörje, koppieng, ónjemuutliegheet, krankheet.
En dat noen jraad wie de langste naat nog mós kómme, woa de werm jeveulens van ónger de’r krisboom nog mósse weëde aajesjtaoche mit jesjenker en jeluupte, mit vuurneëmens en wunsje. En dan óch nog noen wie ze zage dat de welt an 't ópwerme is en vier date bauw ónger de palmbeum an 't sjtrand van Hoeëpel an Zieë legke koeëte.
Nuus van al dat. Vier mósse zörje dat vier inne werme uvverrok krient, ing wolle sjal, jesjtrikde häösje en ing patsj bis uvver de oere.
En dan mar hoffe dat 't jauw uvver jeet.
En daobij zinge vier dan ee jans verdrislieg lidsje.
Haja poepaja, sjlof vuejelsje doeëd,
sjtaeche v’r 'm in 't häös-je,
dan blouwt e ziech nog doeëd.
Trekke v’r 'm al zieng veersjer oes,
maache vier ós zelver ee bedje droes.
Sjun fesdaag.
Paul Weële, Kirchroa.

SJNAPPE
De kijkcijfers van d’r L1 doge nit. Ze zunt ónger d’r sjroam. Noa d’r radio loestere winniejer lu. Van de middieje hant ze ing bende jemaad. Ós Limburgse sjproach sjteet urjens in inne ek. Ze sjneure hinger d’r ‘landelijke trend’ aa. De jong lu zunt doa jeer. De Hollendsje soaps hant mieë tse vertselle wie de Limburgse, umdat ze doa heem hure. Vieëtsieg plus is noen d’r ‘doelgroep’, umdat ze mit vöal zunt. Mar is dat wat ze wille? Woa is ós ejeheet? Ós jemuutliegheet. Ós zinge. Ós wermde. Ózze sjrit. Ós vrundliegheet noa anger lu. Oeëts koame ze va wied um hei tse wirke en zunt ze blaeve. In de name van de lu kuns te ze nog teëje. Ze zunt blaeve. De lanksjaf joof hön plaatsj. Um ziech heem tse veule.
D’r oam va vrid deë in de joare zessieg oes de welt uvver ós hin koam, hant vier in de zivvetsiejer joare ing plaatsj joave. Jet sjpieëder wie dan óch urjens angesj, mar tusje ós hüejele bliet ’t waal hange. Nieëvel va rouw.
De welt kraacht ónger ing dekke va raostend jeld.
Kóm heem in e werm jeveul.
‘Oppervlakkigheid is failliet’. De himmelpoats rót in sjleëte ‘kijkcijfers’. De commercie verzuuft. Foesbal tseecht zie extreemreëts dinke. I Limburg kunt d’r Tsinterkloas mit d’r Bassie. Sjprikt d’r Sjwatse Piet mit ing hel ‘G’.  D’r elfde van d’r elfde danst óp agressie. Wat wils te wents te joare lank inne boksrink va jewald krejeers, da kries te boksere óp d’r plai. Wienieë weëd jesjnapt, dat ’t ai va vräud jelaad weë durch de hon va leefde. Dat ing jietaar en ing fiengelieng mieë tse vertselle hant wie inne sjraihaos óp ’t Vrijthof.
Sjappe vier ós vas.
Da sjnappe vier ós. 
Wim Heijmans, Kirchroa

NUI BÓCH IN DE MEDIA
Doa kómme vier werm mit ee nui bóch, in ’t plat natuurlieg, wat angesj? En dat wils te bekankd maache an jans Limburg, den jans Limburg hat draa mitjedoa. Dan probeer doa mar ins andach vuur tse krieje. In de tsiedónke Limburger/Limburgs Dagblad weëds te dat nuits koalieg kwiet. Wail zoeë vöal tsoate Limburgs drin sjtunt veult zich jinne verantwortlieg en oeserdeem, weë leëst doa al plat? Die lu zunt óp de vingere van inne tse vrug jepentsiejoneerde sjriener tse tselle, deë zieng vingere nit mieë óp ee rijtje hauw. Óp de radio van L1 zage ze diech ieskaod dat doa jee inkel projram is dat doavuur in aanmerkoeng kunt en doabij hant ze jans erg reët: koeltoer jieëft ’t alling in ’t Hollendsj óp deë zender en d’r tillevies is zoejaar alling vuur Hollendere. De moeziek in ’t plat hant ze verbanne tusje zivve en ach oer ’t oavends en vuur de res hant ze uvveral sjies aa. Bij TV-Limburg is dat nog nit jans zoeë, al jeet deë zender óch ummer mieë die zie óp. Mar óch dis bóch maat jinne sjpannende tillevies.
Dan blieve de waechblade, of de hoes-an-hoestsiedónke uvver en die zunt ezoeë kommertsiejel woeëde dat ze reëtsouw de rechnoeng sjikke wents te jet tse melde has.
De lokaal radioots wisse janit wat bucher zunt, doavuur hant die lu inne miekrofoon woa ze hoeëgoes ing sjtond de waech moeziek in ’t Limburgs mit aazage, jing koeltoer, al wilt dat hei en doa jans aaf en tsouw nog floepe.
Dan blieve alzo alling mar websites, deë van ós en deë van Veldeke en misjien nog ee paar angere en hoffentlieg jeëve de lu die ’t intresseert mit de moel durch dat ezoeë bóch oes is.
Vöal sjpas in jidder jeval mit LiLiLi-laach, al ’t 63-ste LiLiLi-bóch.
Paul Weële, Kirchroa

LILILI-DAAG
Hei hingt ‘t al ee paar waeche in jen loeët: d’r LiLiLi-daag. Ejelieg is ‘t jeweun sjreklieg wievöal werk doa in zitst en jiddes moal ópnui zage vier ateraaf: ‘t woar waal de muite weëd. Mar zoeë noa d’r daag tsouw leëvend, weëde vier waal e bies-je mui d’rvan.
Óp deë daag jeet jet jans bezóngesj passere: doa weëde 2 bucher oesbraad. Ee is nommer 63 van de LiLiLi en dat hat d’r naam LiLiLi-laach krèje. Mit inne hoof sjrievere die angesj nit of mar jans winnieg van ziech losse hure.
En ‘t tswaide heesjt Platbook en is waal durch ós jemaad mar offietsiejel ing oes-jaaf van ‘t Huis voor de Kunsten oes Remung, die sjrievere in ‘t plat ee platform wille beie. Vier hoffe natuurlieg dat dit ing serie weëd. Veldeke Limburg deet in jidder jeval óch mit en dat is natuurlieg jee sjleët tseeche.
En noen mar hoffe dat jetweeswievöal lu noa Heële kómme um ins tse kieke, tse loestere en mit tse doeë: de LiLiLi is vuur ós allemoal.
Kirchroa, Paul Weële

KRACH
Wat is doch loos in de welt? Uvveral jieëft 't krach, zoejaar óp Wall Street. Vier kanne ós nit drieëne en nit beweëje of vier sjtoeëse teëje angere óp die ziech doadurch zoeë aajevalle veule dat ze nit mieë verwóngerd kieke, vies kieke, mar reëtsouw deep belaidiegd zunt en mit vuus junt sjwingele, went 't al nit reëtsouw houwe is.
Dat is ee tseeche van sjpannoeng. In 't plat hant vier ummer vöal sjpannoenge jehat. Den de wöad vuur houwe zunt bauw nit tse tselle. D’r heer Biesjof oes Kirchroa hat ze ins jetseld, en deë deet dat jrundlieg, en koam óp 32. Iech jeleuf 'm. Iech hoffet evver ummer dat e vrug of sjpieë óch nog ee 33-ste zouw vinge, den doamit wuur 't woad óch ee bie-je van d’r eënsj aaf. Den 3 x 11 is besser dan 32, en dan kanne vier bij jiddere sjlaag nog ee moal alaaf róffe. Óch óp Wall Street.
Kirchroa, Paul Weële

JREUN EN JEËL
’t Jieëft van die zaache die endere ziech in riechtoenge die miech nit naze. En doa erjer iech miech jreun en jeël aa. Natuurlieg bin iech mar inne miensj deë nit ins mieë ruft in de woestijn, mar zoejaar in de woestijn van jister, den kiek mar.
De lieteratoer in Limburg is nit jraad ’t betste kink van de klas binne de Hollendsje literatoer. Mar vier hant jeluklieg ee paar veraine, truupje en jruupjer, die ziech waal intensief doamit besjeftieje. En natuurlieg wille die óch de jong lu bij de lieteratoer hoale en alzo weëd inne website vuur dön jemaad, woa óp ze in hule en fule kanne insjikke en zag mar ‘jepubliceerd’ weëde. D’r kloeb deë doavuur zörgt is ’t Letterkundig Centrum Limburg. Vuur lieteratoer in ’t plat hoale die de naas óp, dat is zoeëwiezoeë van ónger hön sjiecht, mar óp d’r website
www.youngpoets.nl maache ze ’t waal erg bónk. Doa kriet ezoene website nit alling inne Engelsje naam (den dat vinge jong Hollendsje sjrievere noe eemoal aasjpraechend) nae, doa darve ze óch nog in ’t Engelsj jesjraeve jediechte plaatsje. En dan valle miech de sjong oes.
Wie krient ze ’t in d’r bol dat inne provinciale kloeb (óch al wille ze dat nit zieë) de lieteratoer in ’t Hollendsj mit Engelsje websites en jediechte kanne versjterke, fördere?
En wen iech miech meld bij dön krien iech als antwoad in ’t plat: lik nit te näöle (huur óp mit breuzele).
Kirchroa, Paul Weële

ZITTERD
Aafjelofe zamsdieg woare vier i Zitterd. Bauw alle lu kenne vier doa die in ’t Zittesj sjrieve en zoejaar lu die nit in ’t Zittesj sjrieve. Vier hauwe neemlieg LiLiLi 61 jemaad: Veertig, Zittesje verhaole, gedichte en leidjes en bij d’r Deeder óp d’r Sjteewaeg, of besser d’r Sjteivig joof 't jet tse heëve bij de prizzentatsiejoeën doavan.
Noen is 't natuurlieg nit ansjtendieg went inne Kirchröadsjer ee bóch in ‘t Zittesj mós aazage, mar iech kal noe eemoal Kirchröadsj en doa zalle vier ‘t mit mósse doeë. Zoejaar de vrauw zie zaat: "Alles goud en waal, mer wanneer begint dae man ins geweun te kalle." Alsof iech dat kuet. Dan wees iech dat vier nog vöal werk hant en jeweun durch mósse en dat vier uvveral alle dialekte kalle mósse.
Kirchroa, Paul Weële

HÓNGED JOAR
Hat uur al ins inne van hónged joar de hank joave? Dan hat uur doch mieëtstens tse doeë jehat mit inne man of vrauw deë nuus nog van de welt wees, vuurneemlieg mit aese en anger hoeshauwzaachens besjeftiegd is en deë vuural vöal floep hat vuur ziech zelver en de welt.
Dat bild is ziech evver an ‘t endere. Vier weëde ummer auwer en sjlauwer en blieve bis hoeëjere leëftsiet sjtabiel en aktief en wille mar jaresnit versjliese.
Dat is sjun, den iech weëd jraad zelver jet auwer. En ummer mieë went iech urjens kom zien iech de jries köp, de wiese köp en de kaal köp en ‘t deet miech vräud.
Alling vroag iech miech dan wal ins aaf, wie zal dat doanoa joa mit al die löcher in de jezelsjaf, went die köp tsemlieg flot hingeree doch ins junt hange, knakke of jeweun verlepsje. Doavan kómme der noen óch al ummer mieë, kiek mar ins noa d’r jrui van de appertemente in de sjtad en zoejaar in de dörper, allemoal vuur lu die zoeë jroeës hoes nit mieë wille.
Wat jeet ‘t jeëve?
Kirchroa, d’r Paul

EFFE DROES
Wie döks zörje vier dervuur dat vier ‘effe droes’ zunt? Winniegstens ee paar moal ’t joar. En noen mós iech ierlieg zieë: de letste tsiet bin iech vöal ‘effe droes’. Iech bin neemlieg an de jang mit ee busj-je mit sjpatseerjeng en dat wil iech zoeë flot wie meujelieg ater d’r ruk han, wail dat ‘effe droes’ miech tse vöal oes miene normale jank hult en iech doa sjleët teëje kan. Dan han iech werm inne haove daag nuedieg um bij tse kómme en bin iech i plaatsj van effe droes ‘ram oes ’t huus-je’ en dat kan d’r zin van de zaach nit zieë. D’r sjloes dem iech doa oes trek is dizze: effe droes is jód, ummer drin is sjleët, evver de balans doa in tse vinge is verdomde lestieg. Doa kunt bij dat inne miensj doch al jauw droes is: inne bezuk, inne film, ing bejrebnies, ing hoeëgtsiet, inne sjtried, ing verzamloeng of misjien jeweun al durch ee moal lekker, erbermlieg of jans normaal aese. Ejelieg zunt vier lu doch mar wienstieje dinger die flot kapot junt.
Kirchroa, Paul Weële

VUUR D'R HANS GOLOMBIEWSKI

Woa koam ’t vandan?
Al die zusse toeëne
die vier van diech hoeëte
Al die zusse wöad
die vier van diech zónge
al die sjun lidjer
uvver ós en ós sjtad
ummer went vier jraad
nuus tse zinge vónge.

Woa jeet ’t hin?
Alwerm inne absjied
dem vier nit wole
alwerm inne adieë
dem vier nit zoeëte
alwerm ing leëgte
in ós en ós sjtad
Jraad wie vier wie ummer
ee lidje hauwe jezónge.

Hans,
’t Himmelspöats-je sjteet wagewied óp
en doe jongs noen eróp.
Och, wat deet ’t wieë.

Kirchroa, Paul Weële
1-7-2008

JOEPIE!!!
Joep Leerssen haet ein van de Sjpinozaprieze gekrege. Dae pries (óngerhauf miljoon euro, veur wiejer óngerzeuk) waert de Nederlandjse Nobelpries geneump, en geit jeder jaor nao hoogoet veer gelierde. Zelje – en det maak dae pries veur oze Joep zoe wiechtig – nao eine neet-exacte weitesjapper.
Oze Joep – zag ich.
Zeker, wiewaal d’r in Leiden gebaore waerde. Gewies. Kós hae nieks aan doon. Mae hae is geinen Hollenjer. Zienen opa wirkde in de mien,
en nag veur zien twiede jaor verhoesde hae nao Remunj. Veur efkes, den hae greujde op in Mesjtreech (Sint-Pieter), en in Maer (Mheer).
En noe dae grote pries veur eine sjriever …
Oos gezette wóste zich geine raod. Waem woor det?
Raprap in ’t Limburgs Literatuur Lexicon gezóch. Oei, neet te vinje.
Ja: hae is geine van ós. Of waal?
Ach, aeve wiejer es wo hae haeurde te sjtaon sjteit Joke van Leeuwen, oet Den Haag, en Brussel en zoe wiejer. Efkes in Mesjtreech gewoond (mein ich).
Ich loer nag nao de ierste sjrievers in ’t book van veerhóngerd zoeväöl pagina’s. Ed van der AA: Emmeloord gebaore, Aafjes in Amsterdam, journalist Abrahams in Numwaege (noer in Venlo op sjool gewaes, wiejer nieks Limburgs), Jean Adams: Rheydt, biej Glabbach gebaore. Dan kump Ingrid Baal (noets van geheurd, erme ich), ouch oet Leiden, dan Willy Balyon: Den Haag, en – hoera: nómmer zeve is intjelik in Limburg gebaore, in Neel (Maasniel): Pieter Beek.
Woveur sjteit prof. dr. Joep Leerssen dan neet in det diek book?
Zjuus: Joep sjrief ouch in ‘t Limburgs. Es nómmer 12 van de LiLiLi versjeen D'r Herinneringskunstenaer (1999), ein verzameling herinneringe aan ziene jungstied hiej biej ós. Koupe – vandaag nag. Hae sjreef wiejer columns euver de Limburgse taal in ’t Limburgs Dagblad; die gaon neet euver Amsterdam wie die van Abrahams, dus … Ziene roman 't Verhaol Muringe mèt en zónder Paulien (1992) is de meis gedörfde roman in ’t Limburgs.  En is dae man dan nörges te vinje? Onneet in De kleine geschiedenis van Limburg, deil drei euver taal, cultuur en literatuur?
Nae nae nae. Op pagina 80 laeze veer: “In de laatste halve eeuw hebben diverse dialectschrijvers zich als ‘serieuze’ auteurs geprofileerd, onder wie Frans Schleiden, Léon Veugen, Pol Brounts, Paul van der Goor, Wim Kuipers, Ger Bertholet en Frits Criens.”
Geine Joep L.
Mesjiens waal gelökkig. Den dink ins nao, wen oos sjtreektaalfunctionarisse (waat ei waord) die dit gesjreve höbbe, ins in de NRC móste verduutsje woveur ze eine man dae de Sjpinozapries gekrege haet, neet ech serieus vinje …  Of waat beteikene angers die aanhaolingsteikes dao? Ich höb det drei maondj geleje de dame en d’n hier gevraog, mae nag nieks geheurd.  Ach …

Neel, Wim Ku(i)pers

PELGRIMS
Vier zunt allemoal óngerweëgs noa jet. En zoeë wie jiddere film aafsjluust mit The End (en wie mieng oma zaat: Die Ente), deet ós leëve dat óch. En aaf en tsouw dinkt me uvver deë sjloes noa en wat ziech in ós leëve vuur jóds of sjleëtes hat aafjesjpild. Doa wille vier mit alle jewalt ‘t jóds losse uvverhersje, winniegstens de mieëtse lu en doavuur dunt ze buse.
Ze betsale óp de kneie, óp heng en vus, mit keëtse en mit boes-jeld, mit maese, mit jezank, mit beëne en mit vöal leed en pieng en rechensjaf, den vier zunt allemoal inne, jet, sjuldieg.
En vuurdat iech noen aavang tse klinke wie d’r bisjof: of me jeet jeweun jeer noa boese mit jouw sjpatseersjong en leuft d’rop oes um longe, oge en de res van ‘t lief en jewis óch d’r jees, tse verfrisje en óp anger jedanke tse kómme.
Sjiek doch dat vier hei die natoer hant (en alles draa dunt um die tse behaode) en doa zoeë van kanne jenisse. En dan zunt vier allemoal, óp de ing of anger maneer, pelgrims.
Iech wunsj uuch inne sjunne zinvolle sjpatseerjank.
Kirchroa, Paul Weële

BESSER WISSE
Sjreklieg kan iech miech ópreje. ’t Jieëft lu die zage dat wen iech miech nit ópreeg, d’r daag va miech nit compleet is. Dat is misjien óch wal zoeë. Dat zits oeserdeem óch nog ins in de famillieë. D’r pap hat in ’t jesjef plakkate ópjehange mit sjpruch en ’t zunt ummer dinger woa heë ziech an sjtuurt, woa heë ing menoeng uvver hat. Fluor in ’t water: straks hebben we tanden om te bijten, maar geen darmen om te schijten. En zoeë mieë.
Óch uvver polletiek. Den heë weest ’t ummer besser. De rejieroeng, de poliesse, beambte, alles is sjleët en dinkt ’t ieësj an ziech zelver en nit an de lu die ze hön pös-jer hant bezörgd. Dat jeet van de rejieroeng van ’t lank bis an die van de sjtad. Die hant al kapot jemaad, al losse verrótte en loestere noeëts ins noa de eje burjere. En dan weest heë óch nog inne hoof vuurbilder tse neume.
Iech kan dat nit. Iech reeg miech wal óp en kan jraad ezoeë sjoebe óp jan en alleman, mar iech wees ’t nit besser. Sjlimmer nog, iech wees ’t jans warsjainlieg jeweun sjleëter. Polletieker tse zieë huutserdaags liecht miech inne jans jevierlieje beróf. Jidder besjlissoeng die-ts te nems weëd durch hónged angere aajevalle en die kómme óch nog ummer mit arjemente die hank en vós hant.
Wat miech bliet: ummer mieë de anger kank óp tse kieke, went miene pap ’t werm ins d’ruvver hat en tse doeë wie hens-je d’r jek, den iech wees ’t nit, al hof iech vuur jidderinne en alles ’t allerbetste. Óch vuur miene pap.
Kirchroa, d’r Paul Weële

HANS STELSMANN
Dis waech weëd i Kirchroa in ‘t Wienjraat Theater ee sjtuk ópjeveurd van d’r Hans Stelsmann, inne van de winnieje toneelsjrievere die sjrieve in ‘t plat en trotsdeem weëde jesjpild. Dat kunt wail die sjtukker loestieg zunt, ram vol sjtunt mit zagenswies en zagenswiesheet en alzo reëtsouw ós hats aasjprikt. d'r Hans weëd vunnefenachtieg binnekóts.
Dat ving iech jewaltieg. Zieng sjtukker koame vuur ‘t ieëtsj in de joare zivvetsieg óp de bune en sjloge in wie ing bom. Doe woar ing zoejeneumde Limburgse welle an jang en woeët Duutsje en Hollendsje sjtukker noa ‘t plat umjezatse en lu wole dat zieë en hure.
D’r Hans ong dat in ‘t plat en wail heë oes ing famillieë koam mit theatertradietsiejoeën dong heë dat jód en sjun.
Heë woar óch inne van die lu die wirkete an inne diksjoneer in ‘t Kirchröadsj en heë joof doabij joarelank lesse in ‘t sjrieve in ‘t plat. Wie iech 13 woar, kroog iech vuur ‘t ieëtsj mit hem tse maache en heë woar inne rouwe en ierlieje sjoeëlmeester deë zaat wat e daat.
Iech han vöal van ‘m jelierd en aafjelierd en doavuur, bij zie joebelejoem wil iech dan óch van hatse jratelere en miech aasjlisse bij de vöal jouw wunsje die heë zal krieje.
Iech han zelver ee lidje jesjraeve, hem tser iere en darf dat, tsezame mit d’r Wiel Hamesj, losse hure. Viir d’r Hans Stelmann alzo:
Los ós laache

Los ós laache, Hans, los ós laache,
doe wits dat-s doe dat kans: ós vermaache.
De buun die inne sjpeijel wuur
en dem huls doe ós dan vuur.
En de troane, Hans, en de troane,
doe wits ós leëve, Hans, jeet nit oane.
Doe has van al theater jemaad
en doa hant vier werm vuur jelaad.

Iech woar nit hoeëjer wie ing voes
en jong noa ‘t Hoeberteshoes
an de hank nog van de mam.
En óp die buun van Kirchroa
zoog iech ing welt vuur miech ópjoa
en iech sjloog i vuur en vlam.
Den ‘t tróf miech in ‘t hats:
ós plat hat januus plats.

D’r diksjoneer loog in dieng hank
wents te lofets langs de bank
wie d’r meester óp jen sjoeël.
En doe zaats ós wie ‘t moeët
en doe tsejet wie ‘t koeët,
mar sjpillets noeëts ieësjte viejoeël.
En doe trófs ós ummer ópnui
den doe sjproochs vuur ós allenäu.

FLOEP
Woa me ziech nit allemoal floep vuur kan maache. Vuur anger lu, vuur anger tsiete, vuur anger plaadzje, vuur anger menoenge. Vier hant noe eemoal allemoal jet in d’r eëpel uvver wat sjun is, jód is, richtieg is, plich is, vräud en zoeë wieër. En vier wille jeer zieë dat dat jedeeld weëd durch angere. De mieëtste van die angere dat zunt de lu die me jeer hat en de menoenge sjtimme dan al jauw.
Mar jiddere daag mieë weëde de menoenge van die angere die nit zoeë dinke en veule heller en heller jezaad, jesjraeve en jesjraid. Die vinge duudlieg urjens jehuur en weëde durch de media ónger d’r andach jebraad.
En die van ós weëde sjtil jehaode, in inne ek jeduid en aafjedoa als auwe kroam, nit van dis tsiet, aterhold.
En in die sjpannoeng van wat me huet en van wat me nit darf hure ontsjteet floep, ónzicherheet en ersjtaune. En d’r floep is ‘t sjlimste. Den deë maat dat vier wus weëde, sjraie junt en flaich zoejaar agressief. Los ós alles ierlieg verdele: d’r andach, ‘t jehuur, de media. Dan broecht jinne floep tse krieje.
Kirchroa, d’r Paul

SJMURFEFLAAJ
Neet allein de maedjes van oos gezette zelf blieve zeiver verkoupe euver sjrievers die in ’t Limburgs sjrieve. Laes waat Chrétien Breukers nao de gezette in Zitterd sjikde: “(…) Limburgse auteurs, mensen die altijd en overal wel willen mijmeren over hoe goed het vroeger was en hoe mooi ons Limburg is, en hoe lekker de vlaai smaakte die oma bakte.”
Altijd en overal: wo wit dae prengel det van? Hae waerde gebaore in Leivere (Leveroy), mae haet zich al lang voert gemaak. Iers nao Numwaege, doe nao Amsterdam. Hae sjrief gedichter en haet biej Vodafone gewirk, ein eigelik Limbabwees bedrief, det iers Libertel hoot, mit de Li van Limburg.
Noe sjuljt hae duchtig en sjienheilig op de cursus euver de Limburgse taal en cultuur dae op College Rolduc gegaeve waert, door Sander Bisscheroux. Det moog. Allein: woveur?
Woveur? Wo zien die luuj sjoew veur? Det door dae cursus get mier verkoch waert van beuk mit gedichter en proza in het Limburgs? Mesjiens sjilt häör det drei beukskes. Of twie. Zoe zien die luuj daobaove en de Limbo’s die mitdoon, den riechtige sjmurfe kummere zich veur jeder äörtje (hauve sent, vreuger, wie nag alles good woor in Hollandj).
Wim Kuipers  

BREMOELS
Noen leës iech jraad in de tsiedónk dat inne zenger oes Mastrich in ‘t Ahoy in Rotterdam ee konzeët wil jeëve. Woarum? Wail dat jroeës en jroeëser is, wied voet en alzo lestieg um vol tse krieje. En dan zouw heë doamit kanne bewieze dat heë d’r mieëts jeleefde zenger van Limburg is.
Dat darf. Deë zenger heesjt nit vuur nuus Bremoels. Hat uur ‘m al ins hure zinge? Jiddes moal went e in de buut ee lidje zingt (en vuur alle dudeliegheet, deë woent in Mastrich) dan kan me dat i Kirchroa óp d’r Maat nog hure. En de mieëtste lu vinge dat sjun.
Noen sjtelt uuch ins vuur deë jeet in Rotterdam in ezoene koeltoertempel wie ‘t Ahoy versjterkt zinge, dan wees iech zicher dat vier heem kanne blieve, den doa hure vier ’m óch. En besjtimd zal L1 of TVL van tsevure zoeë vöal behai maache, en natuurlieg óch de tsiedónk, dat jenóg lu ziech noa Rotterdam bekwieëme.
En weë wees sjpilt heë ’t óch veëdieg um alle Hollendere zieng covers van Hollendsje lidjer in ‘t Mestreechs tse losse mitzinge. Hei is inne nuie trend tse zieë: export van ‘t plat, export van Limburg. Nit alling mieë d’r Vlaai-express, nae, vier maache doa d’r bremoels-express van. En dan krient die jonge van Rowwen Heze óch nog reët: Dat heel Holland Limburgs lult.
Móts waal nit vroage wie.
Kirchroa, Paul Weële

IN DE HENG SJPUIE
De vuejel fleute ziech de longe oes ‘t lief. Mar wie romantiesj en sjun dit misjien óch is, ze jeëve vuural aa wat vier allemoal an ‘t doeë zunt: hel an ‘t werk. Vanaaf vuur de wainachte joof ‘t ummer van die daag woa vier nuus hant oes-jesjpoeëkt. Jing voel daag, jing sjtil daag, mar jeweun: nuus meujelieg. Den jinne dong jet.
Vasteloavend hauw mar inne mond en doarum woar jiddere zamsdieg en zóndieg zoeë piekepakkevol dat-s te nit mieë wóts woa-ts te waal hin zouwts joa en woahin nit. En dong d’r tsouwval vöal.
Mar noen hant vier zoejaar al de vasteloavends-jriep oes-jevierd en dat betseechent dat vier hel an ‘t werk kanne joa: d’r letste sjtub van d’r kótte winkter voetbloaze, zoejaar de letste lempjer van inne krisboom nog óprume en dan nuus wie wirke, wirke, wirke.
En dan mar hoffe dat nit werm ee of anger natoerjewalt ós kling jeet krieje. In de heng sjpuie en aavange.
Kirchroa, d’r Paul Weële

VERRIEKING
Genóg euver oos gezette. Dao zól ich mit mótte janke, den me duit häör de bóks oet, meine ze. Ich laes euver ’t actiecomité Stop de moord op het Limburgse woord. Wie dörve ze. Limburgse wäörd waere dao dök wie kepodde ratte mit twie vingere aangepak en in d’n dreksbak gesjmete. Hollesj is modern: het mergel het zandsteen het gerst wo me het pils van broewt. Vurge waek gezeen (’t geit op de Vastelaovendj aan): ‘een mooi kiel’ (Michiel hauw get angers um ’t lief, zónge veer op de klómpesjool).
Of wach noe ins: zól det gein taalverangering zien? En die is hipperdehip. Neet det gedoons van aoj menkes wie ich. En verangering beteikent automatisch verrieking.
Laot ich det verduutsje. In zien besjpraeking van ’t Jaorbook 2006 van Veldeke Limburg liek Guus Urlings (van de gezet, jazeker) nagal verpópzak door waat de nuuj sjtreektaalvrouw (drs. Mieke Steegs) euver taalverangering en modern meint te weite. Ich haol get oet ’t artikel Streektaal digitaal (p. 102 e.v.) van moderne Mieke. In d’n ierste regel sjteit al: “Wat is nou mieër van dezen tied, boeremoos of pizza?” En ’t antjwaord: pizza. Wiezoe? Woveur? Umdet królmoos neet mit de sjnelbrómmer langs de hoezer gebrach waert, door eine moderne boy dae biej jeder sjtopleech efkes get mit Mieke chat op zienen I-pot? Det zien meis wäörd oet alinea nómmer ein van Mieke. Ze is mesjiens zoe brul van det moderne, det ze ’t haet (p. 103 r.4) euver ‘moderne chattaal’; vreuger hoot zoeget ei pleonasme, Mieke.
Of bön ich noe weggeduujd biej de dialekpuriste die Mieke mich opsjóttelt? Det zien luuj woveur de óntwikkeling van de sjtreektaal nao ein sms- en chattaal meugelik eine ramp is, zaet Mieke, die mesjiens – ich haol aan: de Limburgse taal gein ierlike kans gaeve “um mit de tied mej te gaon en in laevend gebroek te blieve.”
Waat sjrikkelike luuj, den veer kónne ónmeugelik oos taal in ei heukske zitte laote, praek Mieke (waat heukske, wo kan ich det vinje?), en noe kump de haos Einsteiniaanse óntdèkking: ein taal laef en óntwikkelt zich lankzaam tot “’n nieje vorm in ‘ne moderne tied. Dit hoof neet erg te zien, want ’t kin ouk ’n verrieking beteikene.”
Laevend gebroek, nuuj vörm, modern, mit d’n tied mitgaon: Vlaominge neume zoeget zever in pakskes. Is kwatsj per mobielke geine kwatsj? Chattaal in ’t Nuuj Berges altied literatoer? Waat is modern, waat aod? Aoj wäörd Mieke, det zien wäörd wie God, vrouw, boum, sjtool. Verrieking Mieke, det is mit die aoj wäörd get goods doon, ze gebroeke of ze paosnuuj zien, verangere desnoods, aan Ingelse wäörd vasknuipe. De taal verrieke is: nuuj wäörd make, gooj wäörd, of Pruse wäörd inzitte op ein meneer det me zaet: zoe is nag noets gesjpraoke.
Mae ich bön bang det nuuj wäörd allein good bevónje waere wen ze mit d’n I-pod opgenaome zien op ein vmbo-jool in ’t naorde van Limburg. Waat sjrievers van baove de veertig mit de Limburgse taal doon: det bómp Veldeke, de sjtreektaaljuffe en de Raod veur ’t Limburgs nieks. Al boremoos …
Neel, Wim Kuipers

 BÖN ICH EINE LIMBURGENAAR?
(Oos Gezette – deil EIN)
Waat höbbe oos gezette (ich doon mae of ’t d’r nag twie guf – sjteit sjiek) toch taenge oos taal? Noets noets laes ich det get gesjreve is in ’t Limburgs, wiewaal det teen jaor geleje es (sjtreek)TAAL erkind is. Ummer ummer höbbe ze ’t euver dialect. Paar maondj geleje sjreve ze det hiel aoj dialectteksten gevónje zólle zien. Noe wore die al lang bekind, allein: noe sjtaon ze in ei book. Det hit: Het Limburgs onder Napoleon. Zoe heurt zich det. En noe neet knotere: doe woor d’r nag gei Limburg. Klop, mae veer höbbe ’t waal euver ’t Nederlandjs van um ’t jaor doezjend, wie ’t gei Nederlandj goof. Of euver ’t aodste Nederlandjse waord, door de Romein Tacitus in de ierste ieuw vermeldj (vada = wad, dink me).
Ich mein: wen de miense van Remunj in 1806 dialek gesjpraoke zólle höbbe, dan de Romeine die hiej in ’t jaor hóngerd wore ouch. Ze höbbe gei Italiaans gesjpraoke. Serjeus: me kan neet alles waat neet Hollesj is es dialek besjtempele. Wen me ’t Limburgs van 1800 dialek neump, vraog ich: dialek wovan? Doe die luuj hauwe kaum Hollesj geheurd, hauwe nieks mit die van daobaove te sjaffe. Dialek dus van ’t Duutsj? Of van ’t Rienlandjs? Sjrief sjrief gezettemiense.
Allei, ich kan mich dao neet mie euver opriete. Wied erger is det de maedjes en menkes van de gezette zoe negatief doon euver oos taal. Dök luuj die mit 38 puntje de havo aafgemaak höbbe, doe de gezettesjool, en dan meine zuverkes te kónne sjrieve. En daoveur vinje ze alles waat ei bietje Limburgs liek FOUT, verkierd, dóm. Ze gedrage zich wie d’r Wilders, dae al waat oet de moslimlenj kump verkierd vinjt en jedere Marokkaan veur tuig oetmaak.
Get al te nut Kupers?
Mesjiens, wiewaal …
Ich höb al ei sjtök in de gezette gehad euver waat ich neum de zichsjrik: bang ’t waord zich te gebroeke, den det is Limbo’s, en dus wie d’n ombudsman sjreef FOUT FOUT FOUT. Veurbeeldj van dae sjrik: (…) waar de Maas en het Julianakanaal splitsen.
Wiejer wil ich uch get vertèlle euver de DominicaneNkerk in Mesjtreech, mae det geit get wied noe. Daoveur iers ei veurbeeldj van dees waek. Kop in de gezet: Susterense jeugdkampioen. Susterense? Woveur? Good Hollesj? Zólle ze daoveur dan ouch sjrieve euver de Leidense universiteit? Nae: det waert neet zoe gezag, heur ich. Gank dus ins loestere in Zöstere. ’t Waordebook van det dörp hit: Zösterse Kal.
Ich zoog wiejer det eine miens dae get mit darte deej (vogelpik), eine Posterholtenaar geneump waerde. Mesjiens vinje zelfs Amsterdammenaars det ei vraem waord! In Postert sjprik me euver eine Posterse.
Allei. Woveur verangere ze de titel van ein van oos gezette neet in: Dagblad De Limburgenaar?
Neel, Wim Kuipers

AKENSTRAAT BITTE, DOMME LIMBO'S
Oos Gezette – deil TWIE
Efkes get doon waat d’n tillevies ouch duit: verklappe waat me doon geit.
Ich haop te laote zeen det oos gezette zoe Hollesj wille zien wie de paus katteliek.  Ich citeer daoveur de dieke kop op de houfsjportpagina van 30 oktober:
Het krachtmens is op.
Det góng euver het mens J. Stam. Janneke? Janet? Jes op zich Limbo’s?
Nae: d’r Jaap van Ajax. Het mens Jaap? Ich höb dao gei probleem mit, mae woveur dan ummer zeike det ’t HET Vrijthof is? En HET kerkhof, Binnenhof. Allei: Hollenjers weite waat good is, dus HET krachtmens.
Allei II: ich zól get gaon bewaere euver de DominicaneNkerk in Mesjtreech. Wie ich biej De Limburger wirkde, zoot dao eine Limbo dae Hollesjer wól zien es de Hollenjers zelf. Hae veulde de gansen daag aan ziene kop of dao gein Limburgismen in zote. Weerter vlaai beveurbeeldj. Det woor verkierd. Limbo’s. Mós Weertse zien. Ich wees häöm op de v. Dale, wo haarlemmerolie in sjteit, aolie dae via de Velsertunnel nao de Groninger koek (idem in v. Dale) geit, mae die luuj zien wied sjtrenger es SGP’ers veur vrouwluuj: gein Limburgismen in de gezet.
Hae haet noe naokummerkes. De redactie Mesjtreech sjörg zich mit de R van ein kirk die vreuger van de dominicane woor, en wo noe eine prachtige bookhanjel in is. Mesjtreech haet ummer van de domincaneRkirk gesjpraoke.  Dus – zoe redenere ei paar gezetteluuj: dat is een dialectische R, en zie höbbe ’t euver de DomincaneNkerk.
Dialek? Ja: neet Chinees of Fins. Ich zag die luuj: wilt geer dan alle sjtraotname mit die dialectische R gaon verangere? Dao guf ’t in Mesjtreech waal dartig van, höb ich getèld. Van Akersteenweg via de Bergerstraat, Bosscherweg, Heerderdwarsstraat nao de Wycker dit en det: zeve name die get mit Wyck vandoon höbbe,  ein wiek van Mesjtreech. Ich neum nag de Mopertingerbank, nao de Belzje plaats Mopertingen. Versjil mit de dominicanerkerk?
Jao – reep eine ex-collega: dominicanen is meervoud, maar plaatsnamen hebben geen meervoud. Noe kin ich waal vief Bergens, ploes de johannieterorde (geneump nao de apostel Johannes), franciscaner beer en de Franciscanerstraat in Kirchroa, mae jummich nae nag: det kump oet Pruses, en ’t is onnag alles alles katteliek dus Limburgs dus dialek dus FOUT FOUT FOUT, zaet HET krantenmens.
Wie zit det dan mit ZuideRlucht, ’t blaad van de man dae taenge de Weerter vlaai woor?
Neel, Wim Kuipers 

FLOT
Wie auwer me weëd, wie flotter jeet de tsiet, zeët me wal ins. En noen wie vier tswai óch al bauw vóftsieg zunt, merke vier dat jiddere daag. Alles jeet flotter. ’t Joar, de fesdaag, d’r droek van ’t werk, de aafsjpröach, de jezónkheet, ’t jedóld, de nerve.
Mar doa zunt óch zaache die lanksamer junt: ’t noadinke, ’t lief, de flexibiliteit.
En al mit al lieëvert ’t jee sjunner bild van de lu en van ziechzelver óp.
Zoeë broezet iech ee paar joar jeleie nog jemeklieg ee paar moal de waech noa Kirchroa en tseruk, huusterdaags ving iech tswai moal al tse vöal en sjtel iech lever oes dan dat iech miech tsauw. Den de vroag is dan reëtsouw: wat passeert wen iech ’t lanksamer dóch? Nuus doch! Doa leëft jinne ing tsekond langer, doa verkeuft jinne ee bóch mieë en vier verdene jinne tsents mieë. Woarum alzo?
En misjien is dat jenauw de vroag die ’t auwer weëde tseechent: woarum alzo?
Óp de ieësjte plaatsj vuur de sjpas en óp de tswaide vuur ’t jeld en pas jans tsoem sjloes zouw me ziech óch nog kanne aafvroage: woarum nit?
Kirchroa, Paul Weële

BESJTEIT LIMBURGSE LITERATUUR ?
Eind 2007 is d’r e book oetgekómme van Adri Gorissen “Limburgs literatuur lexicon” en Ben van Melick, Hans Op de Coul en Ine Sijben höbbe ouch al ins geprobeerd Limburgse literatuur te definiëre. Nao dae lexicon dae de plank good mis sjleit probeer ich ’t mer ins doer vergeliekinge mit de sjilderkunst.
1 D’r zint sjilders die in Limburg woeëne meh vuural Franse landsjappe sjildere. Dat is gein Limburgse sjilderkunst, meh ze woeëne waal hie.
2 D’r zint Franse en Belsje sjilders die ouch waal ins Limburgse landsjappe sjildere. Dat zint gein Limburgse sjilders.
3 D’r zint Limburgse sjilders die vanalles sjildere vanoet  “e Limburggeveul” . Dat is Limburgse sjilderskunst. Dae Limburgse achtergrónd dao kóm ich nog op truuk.
4 D’r zint sjilders die hie woeëne en ouch typisch Limburgse landsjappe en gebroeke sjildere wie vastelaovend, processies, sjötterieje enz.  Dudelik Limburgse sjilderkunst.
5 Nónk Harie dae väöl verf op e dook zèt mak gein kunst, dus gein Limburgse kunst ofsjoeën hae waal in Griezegröbbe woeënt.
Nao de literatuur:
Es Paul Verlaine in ’t Frans uëver Amsterdam sjrief is dat gein Nederlandse literatuur en Ali Moestafa dae mit twieë nationaliteite (o.a. de Nederlandse) in ’t Arabisch sjrief aevemin.
Es Cees Nooteboom reisverhaole uëver Sjpanje sjrief huurt hae tot de Nederlandse literatuur en es Maarten ’t Hart uëver Nederlandse gebroeke of aafwiekinge sjrief (Psalmenoproer) is dat get Nederlandser, meh huurt precies wie Nooteboom tot de Nederlandse literatuur ómdat ze in ’t Nederlands sjrieve.
Es ieëmes dae hie woeënt in ’t Hollesj sjrief uëver egaal wat, dan huurt dae tot de Nederlandse literatuur. Me kint toch neet mit druuëg ouge bewaere dat Jan Hanlo Limburgse literatuur maakde, ouch al woeënde hae in Valkeberg en kós hae drie Limburgse wuurd  (Ooteboe, Moelmer en Tjielp).
D’r zint ouch luuj die in ’t Nederlands sjrieve meh vanoet dae “Limburgse achtergrónd”. (Marie Koenen, väöl van Wiel Kusters of Leo Herberghs, hollesje tekste van Wim Kuipers of Paul Weelen). Dat is Limburgse literatuur.
En dan zint d’r Limburgers die in ’t plat sjrieve. Dudeliker Limburgse literatuur gieëf ’t jao neet. Mits ’t  literatuur is en vuur literatuur in ’t dialekt tèlle natuurlik dezelfde norme es vuur Franse of Nederandse literatuur. Want d’r wiert in ’t plat natuurlik aeveväöl rotsooi gemak es in ’t Hollesj. De versjes van nónk Harie zint óntoerend, meh hure neet tot de Limburgse literatuur.
Effe get uëver dat Limburggeveul, dae Limburgse achtergrónd: Es Maxima neet wit wat de Nederlandse identiteit is, Guus Urlings al jaore zèk mer vergaefs zeukt nao ’t typisch Limburgse, wat mótte vier ós dan ummer mer verdedige of Limburgse literatuur besjteit.
Es ’t geit óm Limburgse literatuur is ’t dudelik dat dialektsjrievers dao mit bezig zint en die Limburgse sjrievers in ‘t Hollesj, dao mót ummer “gewikt en gewogen” waere of dat Limburgse literatuur is in verband mit die identiteit.
En es dan ’n Limburgs Literatuur Lexicon oetkump, woeë neet eín werk in ’t dialect in sjteit, dan pist dae waal erg naeve ’t pötje. Of hae mót gein werk in ’t dialect tot literatuur raekene, meh dan kint of wilt hae gein dialekt laeze. En d’r is toch ‘ne Veldeke literatuurpries, allein mer vuur dialectsjrievers….
Nut, Colla Bemelmans

PLATDÜTSCH BIEJ DE AINSI
Shakespeare – hauw ich uch belaof. Mae dae is (nag) get wied eweg. Iers de gezette anno 2007. Enne: ich gaon neet wie de sjoolmeister dae ich gewaes bön fuitjes in oos gezette aanwieze. Loer dae dao, waat zjwaere dae haet. Wo haet dae die van? Vraem vrouwluuj?
Nae, ich mein det oos gezette dök anti-Limburgs zien (det moog), en det ze neet (wille?) weite wie en waat in de provins wo ze versjiene gesjpraoke waert. Det is arrogant. Veurbeeldj: ’t woonwagekamp Vinkenslag haet eine angere naam: De Karosseer. Dagblad De Limburger verduutsj: ‘dialect voor het Franse carrossier, dat carrossiebouwer of autoschadehersteller betekent.’ Eine dae eine dumpel wegwirk?
De gemeinte zag det netjes: een niet bestaand woord, ontleend aan het Frans. Amen. Is cool Amsterdams dialek veur de romantiek van de miene? (Efkes doordinke).
Westelik van De Karosseer lik de ENCI, de Eerste Nederlandse Cement Industrie. Op de naordkantj van ’t naordelikste geboew sjteit noe: AINSI. Wat zaet De Limburger? ‘Dat is geen dialect, maar de afkorting voor Art, Industry, Nature, Society en Innovation.’ Alles dus, en ‘t Franse ainsi beteikent dan ouch: (al)dus. Mae wie kan eine meine det det dialek is? Is Ajax dialek veur ajakkes? Nae: det kump van Jesus, mae biej de Limburger zien maedjes die meine det Jesus de vruntj woor van de heilige Sint-Berb (efkes: ich zèk vrunTjelik, sjrief daoveur vruntj, den ’t miervoud zaet dao nieks euver: vrunj).
Nuujster trend in oos gezette: de term lokaal dialect. Det sjient ’t nutste van ’t nutste te zien – gans achterlik. Sjreklieg conservatief wie Paul Weelen in ziene column sjreef.
En noe zeen ich in de gezet dat Plattdütsch ‘het lokale dialect’ van de Voorsjtreek zól zien. Dae man dae det bewaert haet mich gebeld, ich höb oetgelag waat Plattdütsch is, mae waer noe oetgelache: doe wits nieks.
In de Voorsjtreek sjpraeke ze Limburgs. Mae det besjteit neet veur oos gezette.
Wiejer: Plattdütsch plaatse ze tösse aanhaolingsteikes (woveur?), en ze sjrieve det mit ein klein lètter, naeve Frans. Woveur? Is det dan gein taal? ’t Waert dink ich aan vief of zös universiteite óngerweze en óngerzóch. Wiechtiger: dao waere ummer nag hóngerde verhaole in gesjreve, van ein kwaliteit wo de geweldige sjrievers van oos gezette zelje nao kónne reike.
Neel, Wim Kuipers

PROGRESSIEF
Vier hauwe bezuk van nui kennisse. Inne van dön kallet miech d’ruvver aa dat iech zoeë vöal in 't plat dong. Dat vong heë komiesj, den heë zoog doa-in inne teëjesjpróch. Iech koam doch bij 'm uvver als inne man mit tsemlieg progressieve jedanke, mar dat plat dat woar doch van ee sjreklieg conservatisme. Wie zoos dat noen?
Iech sjnappet 't jaresnit. Iech verzuk januus vas tse haode, iech probeer nuus tse verware, iech lek vas wat iech dink, woa uvver iech dink en wat iech fantaseer. Dat passeert jroeësendeels in 't plat, mar 't zunt wieër jeweun jedanke die in jidder sjproach vas-jelaad kanne zieë. Iech bin nit an 't verware, iech uub miech, iech beleëf, iech zets miech oeseree mit de dinger. Ee dink moeët iech 'm aaroane: ins jet van miech tse leëze en tse kieke wat iech dan noen woar.
Heë bloof evver d’róp hammere dat 't jebroech van plat conservatief woar. Inne kuunsler is alzo conservatief went e bijvuubild sjildert i plaatsj van computersjpeller bedinkt? Is inne sjriever aodmoeëdiesj went e ziech bedeent van ing sjproach die durch winnieg lu weëd jeleëze? D’r sjrek sjloog miech um 't hats.
Reëtsouw jong iech Sjienees liere, Sjpaniesj sjrieve en Engelsj breuzele, den dan woar iech werm inne moderne keël. En doch, zoeë jans am sjloes van deë kal van deë man daat iech: wienieë losse al die zoeëjeneumde progressievelinge ins indlieg hön eje vuuroerdele los en vange aa werm noa tse dinke. Dat darf in 't plat, vuur mie paat.
Kirchroa, Paul Weële

Dit zunt columns, dat wil zage dat ze de perzeunlieje menoeng van d'r sjriever weerjeëve en nit ummer die van d'r oes-jeëver!

 
   
 
   
 
   
©2009 Uitgeverij TIC