Home      E-tiedsjrif      column
 

 

TOERISTE

De sjtad liecht oes-jesjtórve. De haof welt is óp vakans. Uvver de janse welt kan me lu van hei teëjekómme en huet me jans oave bij de trappe van de Sacre Coeur in Paries: Lek miech am aasj, wat ing trappe.” Joa, dat is inne va Kirchroa. Of los ‘m ‘Sjattepie’ róffe óp zieng vrauw en dan is ’t inne Sjeng oes Mastrich.

Mar jank ins ’t dorp in en kiek doa ins rónk en dan zies te allerlai lu die-ts te hei doch noeëts verwaad hauwts. Vrauwlu mit inne boerka, manslu mit lang sjótse, Aziate mit camera óp de brós, die vol vräud ee keëts-je aasjtaeche bij Slevrouw, jong lu die óp ee bleud brömmersje durch de Limburgse berje kare en ziech i Italië dinke.

’t Is nit ezoeë vol wie angesj, zoejaar tsemlieg leëg en dan kriet me ing aanoeng d’rvan wie ’t hei zouw zieë went ’t vólk jekrómpe is (nit bekrómpe!!) en vier Limburjere alling nog mar in de verzörjoeng tse vinge zunt, mit ’t Fatima en d’r Mohamed die ós de kónk waesje.

En wits te wat: misjien is ’t leëve dan misjien jraad ezoeë sjun wie noen. En zunt vier toeriste in eje lank.

Kichroa, Paul Weële

 
ZOMMER
En ópins is ’t werm zoeë wied. Zon en hits. V’r wisse koalieg nog woa vier de kótte bókse verbórje hauwe, mar jeluklieg, vier hant ze werm vónge. En jeleuf ’t of nit, reëtsouw doamit kunt óch ’t jeveul van vakans. Dat kan jeweun heem. Al dunt vier dat nit jauw. Den dan hings te doch al flot an d’r tillefoon en bis ee bóch an ’t leëze woa uvver inne sjriever dan mit diech wil kalle en dan bis te werm an ’t werk. Alzo voet.
Vuur jeweun mar inpakke en vertrekke, zunt vier misjien al tse aod woeëde. Oeëts dónge vier nuus angesj. Vier wórpe jet kleie bijenee, zörjete dat vier jenóg jeld óp de rechnoeng hauwe en maachete dat vier voet koame vuur ee paar waeche. Dat zitst nit mieë drin. Vier zukke jeer ee bies-je oes woa vier tsereët kómme. Zoejaar inne camping wil va tse vure via ’t internet bekaeke weëde. Is doa sjtreumend wasser? Hant vier doa douche? Is doa ee restorang, ing kantien, ee jesjef-je? D’r handy jeet mit, mar alles wat óch mar noa werk zouw kanne ruuche (en inne laptop is ezoeë dink) bliet heem.
En zoeë dunt vier dat óch dis moal. En dan hoffe vier óp ee paar sjun waeche en dat vier werm jans tserukkómme. Los ’t uuch jraad ezoeë jód joa, bis jauw,
Kirchroa, d’r Paul Weële
 
FOESBAL

Jidder veer joar is ’t werm ing jekketent. Alles sjteet in ’t tseeche van d’r foesbal. In ’t lidje Foesbalsjong han iech zoeë bies-je umsjraeve wat iech d’rvan vong en ving. In ’t kót kunt ’t dróp neer dat iech al reëtsouw jans sjtil woeët van foesbal.

Bij ós heem woare ze vuur en van Miranda. D’r pap hauw drin jesjpild en woar ummer supporter, miene broar sjpillet drin en jiddere zóndieg (of misjien jeweun: vöal zóndieje) moeët ’t middags de middieg erg vrug óp jen dusj sjton, den ’t ieësjte foesballet en doa moeëte vier hin um tse kieke.

Iech zien miech nog rónkhange óp dat veld en noa de sjneurende en sjraiende manslu kieke, aaf en tsouw woar ing vrauw óch jans aajejraefe en keëket: “Treën ‘m kapot!” Van dat kalieber en doa woar iech nit zoeë vroeë mit. Mieng mam jong nit mit. Die zoos heem en rejelet dinger: vlaam en kaffe vuur went vier heemkoame.

Óp inne sjunne zóndiegmiddieg hauw iech miech óp ’t iezere sjtanketsel jezatse. Ieësj jet ungesjteboave hange, doanoa jet rónkdrieën en wie iech mui woeët zoos iech jeweun dróp. Dat sjtanketsel koeët miech meklieg drage, mar woar zoeë hoeëg dat mieng vus nit an eëd koame.

Óp eemoal jekeëks, jesjrai en ee jans hel : “Oejaa!”

En jing tsekond sjpieëder hauw iech inne sjwoare lere bal in de viezaasj en houwet miech van dat sjtanketsel aaf. Iech woar tse zier van de kaat um tse jon joenke. Dienemlieje vrauw beveëlet dat inne miech noa heem moeët bringe, iech woar jans döl.

Miene broar dong dat mit ee vies jezich. Alsof iech ’t sjood woar dat deë bal jenauw miech hauw oes-jezoeëd um teëjenaa tse vluje. Mieng mam woar ram oes 't huus-je en miene broar maachet werm dat e tseruk noa ’t foesbalveld óp de Vink koam.

Iech han iech waech lank rónkjelofe mit inne sjtreef aafjemoald in ’t jezich van de noad van d’r bal en doanoa broechet iech noeëts mieë mit tse joa kieke.

Noen kiek iech zoeë winnieg meujelieg en sjnap nog ummer nit woa ’t ejelieg uvver jeet. Is nit sjlim. Dat dunt miljoeëne angere waal. Vöal sjpas.
Kirchroa, Paul Weële

 
JELD
Koeltoer darf jet kosse, zeët me wal ins. Mar me merkt jiddes moal ópnui dat went ‘t d’ropaa kunt, dat de mieëtste lu doch ieësj ins vies kieke, ziech dan bedinke en ziech dan haof sjamend d’r kop voetdrieëne.

Dat is óch döks zoeë bij de jemeendes, provins en anger insjtanties die zunt aajesjteld um vuur de koeltoer tse waache. Doa weëd óch oes-jange van ee besjtoand bild van koeltoer en doa weëd neerjekaeke óp de zoeëjeneumde volkskoeltoer.
Tswai dinger wil iech doa uvver kwiet.
Ee. De volkskoeltoer is döks besser dan wie me dinkt en in verjeliech: besser wie de jroeëse koens. Mar sjaad jenóg lieët me ze döks jenóg jeweun links legke en dan jeet ‘t wie mit alles: ze versjrómpelt, vernuiert ziech nit en waad jeweun óp ‘t nieëkste jroeëse talent dat zoeë wie ummer ziene eje waeg jeet.
Tswai. Vier junt jeweun durch. Vier hant hel eëpele en kanne teëje ee sjtues-je en oeserdeem dunt vier vöal jeweun oes leefde vuur wat vier dunt en nit ummer um jeld draa tse verdene. Al is waal aaf en tsouw sjraalhans troef.
Kirchroa, Paul Weële

PLAATSJNAME
Iech han de aafjelofe waech durch ‘t Limburgse lank jevare, hin en heer, uvver en kweer en óp de mieëtsde plaadzje koam iech óch de sjilder van de Limburgse name teëje. I Remung, Zitterd, Kirchroa, Heële, Broenssem, Valkeberg, Stein, zoejaar in Helje, Wieërt en nog zoeë jet plaadzje passeert dat. Tswai jroeëse Limburgse sjteë dunt nit mit: Venlo en Mastrich. Jraad óch de sjteë die misjien wal ‘t mieëtste uvversjtreumt weëde durch toeriste, vuur wem die sjilder in de ieësjte plaatsj jemend zunt. Wiezoeë dat dan? Wail vier allemoal wisse dat Kerkrade ejelieg Kirchroa is en Helden ejelieg Helje of nog besser Kepèl.
Al hauw iech lets inne journalist vuur de naas deë zaat dat e wal Limburgs kallet, evver lever Hollendsj en nit wós oes watver plaatsj dat e ejelieg koam. Landgraaf zaat e, mar d’r óngersjeed tusje d’r Sjeet, Waobich en Nuienage wós e nit tse vertselle.
In Mastrich hant ze evver ee paar sjtroase de auw Mestreechter name joave en dan ziet me dat d’r Maat ejelieg merret heesj en de Jodenstraat de Jäöstraot. Dat is fain. Woarum is ezoeë jet nit in Venlo, vroagt me ziech doch aaf. Winniegstens iech.
Antwöad jeer sjikke noa paul @uitgeverijtic.nl
Paul Weële, Kirchroa
 
CRISIS
Wie in de joare ’80 inne crisis an jang woar, doe vólt iech dat kóm. Jinne hauw werk, krakers woare uvveral an jang, in sjwats jekleide jong lu maachet vöal krawal en jiddere daah sjtónge de tsiedónke vol uvver wie sjlim ’t wal nit woar. De Toupsbergsjtroas in Kirchroa woar de sjtroas mit de mieëtste werkeloze van jans Nederland en koam in de blaar tse sjtoa doamit: bauw 100% oane werk. Woa moeët dat hin en wie koam dat oeëts werm jód?
Iech wees nit wie en wat ze doe jedoa hant, den iech han jeweun ’t mieëtste janit mitkrèje. Jraad wie doe, is misjien ing luezoeng, iech wees ’t nit. Wat iech waal wees is dat iech tsemlieg depressief weëd van al deë breuzel en dat de jaunere van doe de jaunere van noen zunt en dat de kling lu ’t wie ummer mósse berappe. Jee wónger dat die ummer ópsjtendiejer weëde. En dis moal bin iech inne van hön.
Kirchroa, d’r Paul Weële

D’R TUEN
Vuur zoeë wied wie vier ’t hant kanne aterhoale is ’t letste interview dat d’r Toon hermans in ’t vuurjoar 2000 hat jejoave, dat wat iech bij jeleëjeheet van ’t 75-jöarieg besjtoa van de verain Veldeke mit hem hauw en doarum óch in ’t plat. Tsezame mit d’r fotojraaf Luiz Oliveira jóng iech hem ópzukke in Berg en Dal en hauw ’t mit hem uvver Limburg, ’t Limburgs en uvver heem.
Heë woar nog nit krenklieg en hauw nit alling jouwe mód mar óch jouw zin. Heë kallet jeer plat. Heë hauw ing sjwaache plek vuur alles wat Limburgs woar en woar jans versjtauwnd dat inne Kirchröadsjer vuur Veldeke bij hem aakloppet.
Effe sjpieëder jong heë vuur ummer van ós voet. In de rij interviews die iech doe aafnoom zoze óch d’r Baron van Voorst tot Voorst (doe nog gouverneur), bisjof Wiertz en d’r kuunsler Gène Eggen.
En ópins is ’t tsing joar wieër en vilt ós in dat óch vier historiesj materaiaal hant, zie letste interview en de letste foto’s warsjienglieg. Wat jeet de tsiet doch jauw.
Kirchroa, Paul Weële

VRUGJOAR
Nuus is zoeë jemeen wie de natoer. En zicher in ’t vrugjoar. Vier zient ’t in Rio. Doa kunt miech mit d’r reën inne hoof drek en leem eraaf die hóngede lu mitsjleeft en doeëd maat. Vier zient ’t an inne ainfache voeëjel, ing doef in dizze val, deë nit richtieg oes ee ai kan kroefe en durch ing eëster weëd ópvraese. En vier zient ’t an de lu.
Miene pap woeët dis waech in ’t sjpietaal i Heële ópjenoame en dan zies te wie zoeë lief, jans van de kaat aaf wie e woar, óp eje kraf boave mós zen tse drieve. En jeluklieg koeët ’t dat. Inne boom van inne keël, zamsdieg nog jewirkd, jelasjd en in ’t jesjef jesjtange, deesdieg zoeë ónjeveer ópjoave en jeluklieg, mitwoch werm ezoeë kreftieg dat e wiets-jer maachet mit de sjwestere van de Intenzief en ziech wool verlove. En, krietiesj wie miene pap noe eemoal is, zicher went ’t um jezónkheet jeet, jeluklieg is e tsevreie mit de lu um hem hin, die wisse wat ze dunt, zoeë zeët e zelver.
Noen mós e nog jet mieë óp krefte kómme en dan kan e werm ónger ’t mets um inne pacemaker i-jezatse tse krieje.
Hoffentlieg is de natoer nit jans zoeë jemeen dizze roebel en helpe de keëtse die mieng mam an ’t aasjtaeche is.
Kirchroa, Paul Weële
 
POËZIE
Joare jeleie sjrievet iech ee jediech uvver jet woa iech jajing anoeng va hauw: doeëd joa. Mar jenauw wie 't waal inne va mieng vrung uvverkoam, sjloog dat jediech miech wie inne nase handóch in 't jezich. En effe doanoa leëzet iech urjens dat de ware poëzie vuuroes wees, vuuroes wiest en vuuroes kiekt. En doamit zoog iech doe besjtetiegd dat iech poëzie sjrievet.
Noen han iech jraad inne mail de duur oes jedoa noa vrung en bekankde mit doabij ee lidje: Wie inne dondersjlaag bij kloare himmel. Jazicher dat lidje is jemaad jenauw óp d’r daag dat d’r aasjlaag óp de kunniejin i Apeldoorn woeët jedoa en 't janse lank plat loog va versjtauwnoeng, sjrek en misjien óch nog floep.
Mar 't sjlimme is: d’r mail is nog nit de duur oes of 't weëd bekankd dat i Moskou inne aasjlaag óp de metro is jedoa en iech dink alling mar werm: jenauw wie ee joar jelei.
En nog vöal wiechtiejer: iech häu lever jewest noeëts ware poëzie tse sjrieve went 't óp köste mós van zoeë vöal ieëlend en pieng. Dat is ‘t miech nit weëd.
Kirchroa, d’r Paul
 
KOMIESJ
Vurrieje waech woare vier i Remung. De sjtieftoeng LiLiLi braat e bóch oes ónger d’r titel D’r Hergod versjteet óch plat. Zoeng 75 sjrievere hauwe sjtuks-je injesjikd en dat lieëverete bauw 200 bladzie teks óp uvver Jod, de kirch, hillieje, d’r doeëd, ‘t leëve, ‘t deufe, ‘t sjterve, bejrepniese, jong lu en auw lu en eënsj zoe wie komiesj werk.
Bij de prizzentatsiejoeën zaat d’r bisjof dat d’r Hans Stelman zieëliejer hem als jónge man zoe wied braat dat e daat dat me in ‘t plat nit alling mar wietsieje dinger koeët vertselle/sjrieve, mar óch uvver d’r eënsj van ‘t leëve. Dat is óp de ieësjte plaatsj natuurlieg ee kompliement vuur d’r Hans, nog jinne mond doeëd en dat al zoeë bedaad, sjun um tse hure.
Mar ‘t woar óch ee bies-je komiesj, den ‘t tseecht natuurlieg óch de haltoeng van vöal lu: in ‘t plat kan me laache, kan me oeslaache, mar me kan al die anger zaache nit. Doavuur is de LiLiLi óntsjtange, vier wole losse zieë dat ‘t nog vöal mieë meujelieghete joof um plat ing plaatsj in ‘t leëve tse jeëve. En al is zaitdeem vöal tsiet verjange, d’r bisjof hat ziech wieër koalieg injeleëze wat ‘t in ‘t plat allemoal joof, den ierlieg is ierlieg, heë is jinne man van ‘t Limburgs, heë is inne man van d’r Herjod.
Des te sjunner dat ‘t Limburgs en d’r bisjof ziech in dis oes-jaaf hant kanne vinge en hoffentlieg is dat nit de letste moal dat de Limburgse kirch ziech in ‘t Limburgs hat losse hure.
Paul Weële, Kirchroa
 
HANS STELSMANN
Óp d’r ieësjte daag i Brazilië kroog iech tse hure dat d’r Hans jesjtórve woar. Dat is nit woar. D’r Hans is nit doeëd. Zieng sjtukker weëde nog ummer jesjpild, zieng mès weëd jezónge en jeleëze, zie werk an d’r Dieksiejoneer sjtikt nog ummer inne kop boaver ‘t werk van angere oes. En doch: heë is nit mieë. En zoeë wie bij zoeëvöal vrung van ‘t plat verzukket iech jet tse sjrieve, ee jediechs-je. Mar ‘t wool miech nit floepe. Doa is tse vöal.
De ieësjte moal dat iech mit hem tse maache kroog doe woar iech drutsing, dat is alzo vuur zivvenendrissieg joar tseruk en ‘t jong uvver de sjriefwies. Heë woar d’r lieraar van ing kling klas van vóftsing manslu en vrauwlu en moeët ós oeslegke wie dat jong: in ‘t plat sjrieve.
Sjtieretiejer wie iech joof ‘t jinne, ejezinniejer wie d’r Hans warsjainlieg óch nit, alzo jong dat nit jód. Mar heë woar mie vuurbild. Zie sjtuk Hat uur nog ee tsimmer vrij woar wat iech daat dat dialeklieteratoer moeët zieë en in deë zin han iech miene roman jesjraeve.
Wie zivve joar doanoa miene ieësjte roman oeskoam, joof heë jee kommentaar óp ‘t bóch als roman, alling mar uvver de sjriefwies, mar iech hauw zelver nuus um miech aa tse oriëntere, d’r dieksiejoneer koam pas sjpieëder oes. En doa uvver woar iech wal entäusjd, iech woar ummer nog mar inne bedzeker van 20 en häu wal jet jouwe road kanne jebroeche.
Pas wie iech zoeng vóftsing joar jeleie aavong uvver toneel tse sjrieve, koam iech ‘m döks teëje en ummer vónge vier dat ‘t vöal zaachens joof woa vier ‘t jeweun uvver eens woare. Vier bellete rejelmieësieg, iech jong ‘m wal ins bezukke en bij jidder sjtuk dat van hem woeët ópjeveurd zoze vier tsezame óp de ieësjte rij en bekiekete ós wat ze d’rvan jemaad hauwe.
D’r Hans is ee monument, ee van sjproach, ee van hoemoar, ee van moeziek. Heë wirket vanoes zie hats en zal vuur miech in jidder jeval ummer ee vuurbild blieve.
Danke dat ‘t d’r Hans hat darve jeëve.

Hei ónge ‘t lidje dat iech vuur hem sjrievet en vuur hem dórf sjpille bij de oesveuroeng van zie sjtuk in ‘t Wienjraadtheater in 2008.

Los ós laache

Los ós laache, Hans, los ós laache,
doe wits dat-s doe dat kans: ós vermaache.
De buun die inne sjpeijel wuur
en dem huls doe ós dan vuur.
En de troane, Hans, en de troane,
doe wits ós leëve, Hans, jeet nit oane.
Doe has van al theater jemaad
en doa hant vier werm vuur jelaad.

Iech woar nit hoeëjer wie ing voes
en jong noa ‘t Hoeberteshoes
an de hank nog van de mam.
En óp die buun van Kirchroa
zoog iech ing welt vuur miech ópjoa
en iech sjloog i vuur en vlam.
Den ’t tróf miech in ’t hats:
ós plat hat januus plats.

D’r dieksiejoneer loog in dieng hank
wents te lofets langs de bank
wie d'r meester óp jen sjoeël.
En doe zaats ós wie ’t moeët
en doe tsejet wie ’t koeët,
mar sjpillets noeëts ieësjte viejoeël.
En doe trófs ós ummer ópnui
den doe sjproochs vuur ós allenäu.

Kirchroa, Paul Weële

IST JA ALLES SO SCHÖN BUNT HIER
Dat is oes ee lidje van ‘t Nina Hagen. Het zong dat al in de joare achtsieg en woeët doamit weltbekankd. Noen zitse vier hei en krient ‘t ee noa ‘t anger manuscript binne en jeleuf ‘t of nit, ‘t ee is nog sjunner wie ‘t angert en in deë zin past dat jans bij ‘tlidje van ’t Nina. De ideeë vuur bucher en plane vuur jesjrifter jruie ós bauw boaver d’r kop, den vier zunt mar kling en fain en dat wille vier jeer zoeë haode.
Mar träu wie beloafd leëze vier alles durch, besjlisse uvver joa of nae en junt mit ee paar oes-jeweëlde bucher wieër. Die bringen vier oes. Dat wilt nit zage dat die angere nit jód woare, ubberhaups nit. Dat wilt waal zage dat ‘t ee mieë kanse beit óp inne jouwe verkoof, óp bessere respons van ‘t poebliekoem en óch, vier zunt nit jans oane ibildoeng, jouw kritieke.
Doa is noa ós insjetsoeng nog noeëts ezoeë vöal in Limburg jesjraeve woeëde en vier hoffe dat die bron nog lang nit ópjedruegd is. Blieft sjrieve, leef lu, in ‘t Hollendsj uvver Limburg en in ‘t Plat in ‘t Limburgs. Vier probere tse doeë wat vier kanne, nit alling um ee bóch d’rvan tse maache, mar óch um inne erfolg van ‘t bóch tse maache.
Los joa!
Paul Weële, Kirchroa
 
NUIJOAR
Iech mós tsouwjeëve dat iech vruier daat dat iech ’t joar 2000 nit zouw mitmaache. Sjlimmer nog, wie 1984 koam hauw iech floep dat ‘t vrekket en wós nit wie zier iech moeët oeskieke noa wat d’r Orwell hauw jezaad. En doe moeët iech Brave new world, Lord of the flies, Das Schlangenei, Time Machine en wat wees iech vuur sjreklieje tsouwkönftsbucher- en bilder nog vuur oge krieje. En vanaaf die tsiet is ’t wat besser woeëde mit ’t jeveul van hu en mörje.
Van vöal dinger woa iech miech vruier uvver óprejet, zouw iech dat nog ummer kanne doeë, mar d’r tswek d’rvan is ram versjwoende. Dan wuur ’t ópreje um ’t ópreje, aaf en tsouw is dat net, mar nit ummer.
Angs en woed zunt zoewiezoeë nit de betste jeveulens um tse han. Waal misjien de sjterkste en die diech ’t betste vuuroes zouwe kanne drieve. Mar al wie iech vóftsing, zessing woar wool iech nuus d’rmit tse maache han. Nuisjier, freuligheet, ironie en misjien óch sarcasme en huutserdaags óch ummer mieë jelosseheet. Los mar joa, ’t kunt wal jód, maat nit oes. Wat hu nit is, kunt mörje.
En zoeë zitse vier dan in 2010. En 2012 is al aajejoave als nuie sjrekkensdatum, den de Maya’s...Mar iech dink: uvver hónged joar zitse werm angere hei. Die zient warsjienglieg werm angesj oes, kalle angesj, dunt angesj. En vier hant mit d’rvuur jezörgd dat die zoeë wied zunt kómme. In jouwe en in sjleëte zin.
Iech wunsj uuch ee sjun joar en ubberhaups, ing sjun res van ’t leëve.
Kirchroa, Paul Weële
 
DUUSTER
Doa zunt vier alwerm an d’r sjloes van ee joar, van ee decennium, van ing tsiet va blui, va leëve, ideeë en me jehuet ee bies-je óp rouw tse kómme, oam tse hoale en oes tse raeste van alle sjlamazzel en tseruk tse kieke óp wat is jeweë.
En dan al jauw, vuurdat iech druvver aa vang noa tse dinke weë allemoal is jesjtórve, dink iech van: los ós ins vuuroes kieke. En vuurdat iech ‘t wees dink iech: duuster. Ummer winniejer lu zient tswek, nótse, tsiel, vuurdeel, vuuroesjank, hofnoeng.
Alles weëd jroeës en jroeëser en vier versjwiende doa in wie in jehaks. En al bis te dan misjien inne vaste vetknoa, dat mets dat kunt en sjleet en dan bis te nog mar ee knubelsje en wieër jeet ‘t mets. Dat mets dat kalt jee plat, jee Hollendsj, jee Engelsj. Dat kalt jeld. En wie inne vrunk van miech zeët: jeld rolt ummer noa ‘t deepste punt. En doa zalle vier wal binnekóts aakómme.
Alzo vuuroeskieke is óch al nit wat iech mós doeë, zoeë an d’r sjloes van ‘t joar. Dan bliet nog mar ee dink uvver: de oge sjlisse en noa binne kieke. En wie leed ‘t miech deet uuch dat ze mósse bekenne: óch doa is ‘t duuster.
Los dan doa doch urjens ee keëts-je brenne, jet wermde jeëve en jet hofnoeng oesdrage, jenauw in die daag dat ‘t zoeë aodmoeëdiesj kaod is, jesjneid hat en wainachte óp zie sjunst is. Iech wunsj uuch fain daag, ieëwiegdoerende jezónkheet en weersjtank vuur alle duuster van de welt.
Paul Weële, Kirchroa
 
MARKETING
Koens maache is bloos ‘t haof werk. De lu losse wisse dat-s te koens maats is de anger haof sjeed. Dat letste kans te losse bis noa diene doeëd, dan dunt angere dat werk vuur diech (Vincent van Gogh) of doe dees ‘t zelver in die leëve en weëd riech d’rmit (Jeff Koons). Of doe lieëts ‘t doeë durch angere, zoeë wie inne vrunk (Herman Brood), dieng vrauw (Picasso) of jeweun professiejonel durch inne manager. En wents te de richtieje nerf trufs, móts doe ins kieke jong, dan bis te nit alling KUUNSLER, mar maats te vuur alles KOENS en kuns in koensbucher tse sjtoa en als musea die diech inlane en sjwoar betsale.
In de lieteratoer jeet dat nit vöal angesj. Dan móts te jewis inne richtieje oes-jeëver han deë d’r waeg in de media wees. Mar ‘t allerbetste is ‘t wents te bij ing tsiedónk wirks, die die bóch, oes-jejoave durch de eje tsiedónk, jiddere daag in artiekele, columns en mit annónse kan promote. En sjunner nog, doe has dan óch reëtsouw kollejaats die bij d’r radio wirke en bij d’r tillevies en dan broechs te nit ins LIETERATOER tse sjrieve. Doe sjnaps diech jet auw artiekele en zetst inne nuie titel d’rboave, brengs alles oes mit ing kariekatoer óp d’r umsjlaag en BAM: doe sjtees oavenaa in d’r boekentoptien, van de eje tsiedónk.
En doamit sjteet alles werm óp d’r kop. Jód is wat angere diech zage wat jód is, en dat is alling mar ing vroag van Marketing.
Kirchroa, Paul Weële
 
KONKOER
Ejelieg jeet ‘t jaresnit: jediechte en jesjiechtens verjelieche en dan zage wat besser is. Inne pries vuur koens is inne pries vuur d’r momang, vuur de jezelsjaf, vuur de umjeëvoeng en de umsjteng en koalieg inne vuur de koens zelver, al mós die ummer jód zieë went inne pries d’rvuur weëd joave.
Zoeë is miech zelver óp inne jejeëve moment d’r zin um mit tse doeë an inne vasteloavendskonkoer totaal aafjesjweesd. ‘t Ee lidje mit ‘t angert verjelieche, dat deet alling mar pieng en ee jód lidje jewint ummer, óch al jewint ‘t nit.
Mar de kuunsler die nit hant jewonne, die wisse noeëts jenauw woa ‘t aa loog. Zelver sjnappet iech noeëts woarum ‘t ee lidje waal jet dong en ‘t angert nuus, went iech ee lidje nit jód vong häu iech ‘t nit injesjikd.
‘t Intsiegste wat inne kuunsler kan doeë is zie werk vuur tse legke an zie poebliekoem en hoffe dat ‘t jet deet. En dat oeslegke, rauwele en erjere dat is vuur diech zelver, heem. Den ierlieg is ierlieg: jidderinne hat hel an zie koenswerk jewirkd, mar d’r inne sjleet noen eemoal besser aa wie d’r angere. Wie iech d’r ieësjte pries won vuur ‘t diktee (dat jans objectief beoederdeeld weëde kan, den ‘t sjtimt of ‘t sjtimt nit) zaat d’r vuurzitsender van de jury, d’r Herman Hirsch: vier date dat e januus koeët en noen mósse vier ‘m d’r ieësjte pries jeëve. En dat menet deë 100% zicher.
Mar jód: an ee diktee is óch jing koens aa.
Kirchroa, Paul Weële
 
WENTS TE ‘T ZELVER MAR SJUN VINGS
Iech woar werm ins óntsevreie.Mieë wie tswai joar han iech miech besjeftiegd mit ‘t maache van de CD D’r Ploem is doeëd. De CD woeët vuurjesjteld in d’r tseptember mit Kirchroa Jeet Plat, ‘t Titellidje koam in d’r Limbo top 10, Radio 2 hat ‘t jesjpild, de tsiedónk sjrievet druvver, bij TVL han iech live darve sjpille, óch óp d’r radio L1. Ejelieg hauw iech doch jajing reë um tse klage. Inne mond sjpieëder sjteet ‘t lidje nog ummer in d’r Limbo top 10, mar wieër passeert nuus d’rmit.
Jinne hónk hat miech nog jevroagd tse kómme sjpille, de CD verkeuft alling in Kirchroa ee bies-je, óp d’r L1 is nuus mieë tse hure.
Noen sjik iech rejelmöasieg zoeng 850 moeziekvrung ee MP3 sjtuks-je en los ze jet hire van wat iech maach. De ieësjte moal dat iech dat dong kroog iech van tsemlieg jet lu reaktsiejoeëne, mar noen bij d’r Ploem is doeëd: winnieg bis nuus. Bis dat iech mie leed klaget. En doe wole ze miech allemoal trueste. Mar doa zoos iech nit óp tse wade. Iech wool alling mar dat ze loesterete en miech zate wat ze d’rvan vónge (en ‘t lifs dat ze ‘t sjun vónge).
En d’r troeës woar: wents te ‘t zelver mar sjun vings, wat maat ‘t oes wat de angere vinge. Tja, iech dink zoeë. Iech maach ‘t zelver, sjrief ‘t zelver, zing ‘t zelver, sjpil ‘t zelver en wen iech miech zelver óch nog applaus mós jon jeëve dan huur iech óp d’rmit. ‘t Is doch nit tse vöal jevroagd van lu (vrung, famillieë en bekankde) of ze effe wille loestere en jet tseruk maile.
Kirchroa, d’r Paul Weële
 
PAINLIEG
Zoeng drissieg joar jeleie sjtong iech mit mieng moeziekaliesje vrung óp ing buun in Zitterd. ‘t Woar ing kling buun van een festival dat durch Radio Zuid woeët jeorganiseerd, mit name durch d’r Hubert van Hoof. Sjpieëder hoeëte vier óp d’r radio lu wie Gé Reinders zinge (in ing band mit Engelsje moeziek) en Gordon Smith (natuurlieg in ‘t Engelsj) en Partner (óch al in ‘t Engelsj. En vier, bleudmanner oes Kirchroa zónge in ‘t plat ónger d’r naam Flaich.
Flaich hauwe vier oes-jezoeëd, wail vier jinne naam hauwe en alling aaf en tsouw bijenee koame um lidjer óp tse neëme. De ing moal dong deë mit, de anger moal inne angere.
Mar d’r Hubert van Hoof wós nuus doamit aa tse vange. In ‘t interview dat heë proberet tse haode, bliechet dat heë nit wós wat flaich woar (wie e hoeët dat ‘t nit óp zie Engelsj oes-jesjpraoche moeët weëde, al róffet e al jans jauw dat ‘t Duutsj woar, mar dat woar ‘t jewis nit, alling liechet ‘t dróp), dat e nit wós woa de lidjer uvver jónge en dat ‘t intsiegste wat ‘m an de moeziek intersseret woar dat tswai meëdjer mitzónge, die e jans anjeneem vong. Painlieg doch.
Vier zunt alwerm ezoeëvöal joar wieër. L1 heesjt d’r zender, d’r Hubert van Hoof sjpilt doa nog ummer Engelsje moeziek en heë wees nog ummer nuus aaf van wat de lu hei dunt, sjpille en sjrieve, jenauw wie de res van d’r zender.
Jister hoeët iech d’r Jack Vinders in doch wal erg jetswónge en vervrónge Koaleplat (of miesjien woar ‘t Mestreechs wail e de janse tsiet uvver lui kallet en nit van lu) vertselle uvver zieng nui plaat en dat e zoeë jeer d’r polletiek in jong wail e zoeë betrókke is bij wat allemoal in de welt passeert.
Zoeë painlieg wie drissieg joar jeleie woar ‘t besjtimd en iech dink dan: vier zunt nog jinne sjtap wieër kómme.
Kirchroa, Paul Weële

VROEË
D’r LiLiLi-daag 2009 is jeweë. ‘t Woar inne sjieke daag. Druk, vol, jód jeplaand, jód oes-jeveurd, alles dóf ziech losse zieë en hure, óptreënens van lu die wisse wat ze zage en wille sjrieve, jeïntresseerd poebliekoem, jouw reaktsiejoeëne, tsevreie jezichter en d’rnoa: ing muiïegheet wie lang nit mieë, leëgheet en krefteloos erum hange.
En in dat erum hange vings te diech aa aaf tse vroage: woa woar deë, woarum is deë nit kómme en wiezoeë han iech dem nit jezieë? Doa woar, um mar ins ee vuurbild tse neume, jinne inne van inne dialekverain oes Kirchroa (en die hant tsemlieg jet mitjlieder die iech bauw allemoal ken), doa woar jinne inne streektaalfunctionaris (kómme die alling went ze weëde i-jelane en bongs krient?), doa woar jinne inne van ‘t Veldekebesjtuur, nit oes Limburg, nit oes Zitterd, nit oes Heële, nit oes Remung en al janit va Mastrich of Venlo, doa woare jans winnieg jesjefslu van bucherjesjefter en nog winniejer oes de bibliotheekwelt.
Dat is sjlim, ving iech. ‘t Feit dat doa tusje de 400-500 man woare tseecht ós dat d’r richtieje waeg is jekoaze, mar dat al die effe wiechtieje, die zoeëjeneumde fachlu dinke dat ze nit ins zie jezich broeche tse losse kieke dat is hiemelsjraiend en ierlieg jezaad: dat deet pieng. Is ‘t wirklieg zoeë dat ‘t dön alling mar drum jeet um óp ing buun tse kómme en went ze die nit jeboane krient dat ze ‘t dan óch nit wiechtieg vinge? Dan bin iech ierlieg jezaad vroeë dat ze nit zunt kómme.
Kirchroa, Paul Weële
 
NIT DE WELT, VIER ZUNT JEK
Jister óp waeg van Valkeberg noa Mastrich uvver d’r Riekswaeg. ‘t Zunt nog jing 10 kilometer mar wat óp zoeë kling sjtiuk allemoal kan passere is ejelieg tse jek vuur wöad. Vier woare dan óch ram versjtauwnd wie vier heem koame en vroagete ós ejelieg aaf of ‘t noen an ós loog.
Nog óp de parkeerplaatsj woavan viere vertrókke sjtong inne man teëje de anger weëns aan tse zeke. ‘t Woar inne ansjtendieg jekleide man mit fatsuunlieje kleier en en van inne leëftsiet woavan me zouw dinke dat e ansjtand jelierd moeët kanne han. Heë versjrók ziech nit wie vier koame mar zeker jans ruiïeg wieër alsof e teëje ziene eje waan aazeket, mar dat woar nit zoeë.
Eemoal an ‘t vare, haode vier ós tsemlieg jenauw an ‘t huegs meujelieje tempo en alzo hauwe vier óp inne waeg woa 70 darf an jauw inne sjtreuf hinger ós aa, die zoeë kót hinger ós aakoetsjet dat ze ós ejelieg ee sjtuks-je heller wole duie. Dat wool evver nit floepe. Wie vier doe eemoal an een sjtoplit koame en dat óp roeë sjprong, sjprong inne hinger ós d’r kraag, duiet óp d’r jaas en hoalet ós in, varet durch ‘t roeë en loos ziech óch ee sjtuk wieër nit durch ee roeë lit mieë sjtoppe.
Vier woare nog mit d’r kop an ‘t houwe wie vier in ing file tsereët kómme óp de aavaat noa ing rotonde en jraad wie vier kótterbij kómme zient vier doa tswai jonge van misjien 20 joar die jiddere Belsj en Frantsoeës aahaode um tse vroage of ze misjien wal jet nuedieg kuete hant (JA WAT WAL!!) ‘t Woar rónk 10 oer ‘t oavends, mar me vroagt ziech doch aaf mit wat vuur lu vier hei tse maache hant, woa die ‘t leëve hant jelierd en woa de poliese zunt um ze tse vertselle dat vier ‘t hei angesj zouwe doeë, wille doeë.
Vier kroge ee antwoad wie vier heem bij ós vuur de duur wole sjtoppe. Doavuur hant vier ing vergunning van de jemeende jole vuur 50 euro d’r mond. Mar óp ós plaatsj sjtong (jraad wie al waechelank) inne roeë waan van inne ónbekankde deë ‘t nit nuedieg vingt um die vergunning tse betsale. Nae, normaal is wie die lu die ‘t nit hant jelierd, of verjaese zunt of ‘t nit wille wisse en vier, de bleude eëzele die wisse dat ‘t rejele jieëft, vier leëve in ing anger welt.
Kirchroa, Paul Weële
 
D'R DOEËD
Mit de nui CD D’r Ploem is doeëd leufs te natuurlieg kans ónwissende lu óp de tsieëne tse treëne en dat zaan iech reëtsouw en vuuraaf: dat woar nit wat iech wool. ‘t Is ee lidje dat misjien al 150 aod is en dat al die joare jraad durch dat loestieg maache uvver d’r doeëd is blieve leëve ónger de Kirchröadsjer lu. Dat is sjun, den zoeë jans vöal is nit uvver van de tsiet van vuur de koel. Joof ‘t dat ejelieg, ing tsiet vuur de koel?
Wie dan óch, d’r doeëd is natuurlieg van alle tsiete, óch en misjien wal jraad van hu. In ee paar daag tsiet zunt jenauw ezoeë vöal lu ‘t eks-je um jange dat d’r jrif van d’r doeëd zieng vingere um d’r haos tse veule is. Ieëtsj d’r Leo Huus, deë jroeëse sjriever oes Tejele, deë oes zieng hemet verdraeve woeët wail e jek woar noa ee meëdje dat nit van ziene sjtank woar. Kan me ziech dat nog vuursjtelle? ‘t Sjlimme is dat me dat wirklieg nog kan, den óch noen jieëft ‘t nog, of alwerm, of jraad wie ummer sjtanksversjille die alling mar jroeëser weëde en ‘t jieëft jenóg lu die de haof welt aafreze um ing plaatsj tse vinge vuur die leefde, of ee leëve.
Doanoa d’r nónk Miechel, of besser d’r Jeel, zoeë wie heë durch de bröar en sjwestere woeët jeneumd, van Micha-eel. Inne man mit inne hoemoar wie jinne angere, mar óch inne man deë jans besjaide woar, sjtil en óp de beurt wadet um ing van zieng sjerpe zets aaf tse jeëve. Donnesjdieg weëd e bejrave. Ing jouw rees wunsje vier uuch.
Kirchroa, Paul Weële

EE JÓD VUURBILD
Binnekóts hult L1 ing Limburgse waech. Jing anoeng wat ‘t allemoal jenauw jeet inhaode. Vöal sjrievere, zengere, artieste en vöal projramma in ’t plat, zage ze, mar weë woa en woarum, dat hingt nog in wie zek. Endlieg zouw me wille zage, en de vroag is da natuurlieg: woarum noe pas, en woarum mar ing waech? Ópnui jing anoeng. L1 broecht ziech nurjens vuur tse rechfertieje teëjenuvver jinne, vinge ze.
Dat bliecht óch oes ‘t organisere van ‘t Limburgs dictee. ‘t Limburgs dictee? Dat woar doch ummer óp d’r LiLiLi-daag, ejelieg dis joar vuur de veerde moal? Joa, d’r Henk Hover zeët óch dat e doa ‘t idee van hat uvverjenoame en dat vier wieër vroeë mósse zieë dat heë dat deet, den dat is allemoal jód vuur ‘t Limburgs. Mar wieër wisse vier nuus van ing Limburgse waech, nit als sjriever, nit als artiest, nit als zenger. Aafwade?
Ejelieg darf iech ‘t nit zage, nit van de lu um miech hin, den wat betswek iech mit wus zieë? Nuus, dat wees iech, jidderinne deet doch wat e wil. Mar wus bin iech trotsdeem. En inne troeës han iech: ‘t Limburgs dictee woar ee jód vuurbild vuur d’r L1. Noen is de vroag wat ze nieëchstens van ós noadunt. A, iech wees al jet: inne column in ‘t Kirchröadsj.
Kirchroa, Paul Weële

WIND SJTREKE
't WMC is jeweë. 't Woar sjreklieg sjun, sjreklieg jód, sjreklieg sjleët, aaf en tsouw jeweun sjreklieg. Sjun woar 't zoeëvöal vrung, bekankde en famillieë bijenee tse vinge, mit jidderinne tse kalle en bij tse kalle. Óch woar 't klasse de moeziek tse hure va jroeëse klasse, sjun woar de sjtiemoeng, 't weer en nog zoeëvöal jewaltieje zaache wie, jazicher, broedersjaf, vrinksjaf, wermde. De moeziek boese d'r konkoer woar dök nit mieë wie tapieët, d'r aterjrónk vuur de jesjpreeche en doavuur woar ze aaf en tsouw jraad richtieg, mar mieëtstens jeweun de muite weëd van 't nit beloestere. Aaf en tsouw sjprong jet droes. Aaf en tsouw.
Vier woare óch noa inne oavend mit moeziek, film, ee bies-je theater en de ziech zoeë neumende sjtadsdiechtere: windj sjtreke in de Rodahal. Vuural van die diechtere jónge miech wirklieg de tsieëne sjtief sjtoa en de hoare reët óp d'r kop; dat is mieëtstens jee jód tseeche. Wat ziech doa uvver hemet, plat en ós eje sjteë woeët aafjediecht woar in ee woad jenauw sjreklieg. Sjaad, sjaad en nog ins sjaad. Mar als oavend woar 't tsiejeliechertsiet óch klasse, den de moeziek maachet alles jód.
Iech vräu miech sjreklieg óp d'r nieëchste konkoer.
Kirchroa, Paul Weële
 
KIRCHROA JEET PLAT
Mit d’r LiLiLi-daag zunt vier 12 joar jelei aajevange: sjrievere, zengere, toneel, film, koens, dans, revue, doe kans ‘t zoeë jek nit bedinke of vier hoalete ‘t d’rbij um óp de ing of anger maneer mar ‘t plat ee bies-ke oes d’r verdomek tse hoale en aa tse jeëve dat nit alling van al meujelieg is in ‘t plat, mar vuural dat ‘t óch kwaliteit hat.
Noen zient vier dat an alle ekke jet aavingt tse beweëje. In Lin koam inne dialekoavend, i Zitterd de Naat van de Kleinkoens, Veldeke organiseret werm jet i versjillende plaadzje en noen kunt zoejaar i Kirchroa inne janse daag deë in ‘t plat zal joa: Kirchroa jeet plat.
Óp 12 tseptember van 14.00 oer bis ‘t oavends sjpieë, winniegstens zoeë is noen de planoeng.
‘t Is ee bietje pienglieg dat ezoeë weëd aafjekaeke, an de anger zie: wat jewaltieg dat vier zoeë weëde noajedoa. En óp dat letste wil iech ‘t haode.
Kirchroa, d’r Paul Weële

PLATBOOKS
’t Limburgs kump d’r dök neet good aaf. Oos gezette höbbe ’t gaaroet noets euver het Limburgs. Ummer: dialect. Kop: Thei Dols zingt in het dialect. Waat dialek? Drents? Dit is get wie: Viering Koninginnedag volgend jaar in Nederland.
Allei: ich wirk gelökkig neet mie biej de gezet. Dao zól ich ouch nieks in te bringe höbbe. Me vinjt ’t baje gelierd te sjrieve euver “het dialect dat verdwijnt”, euver ’t weitesjappelik beweze gedoons det de luuj van twie dörper die gans óngerhauve kilomaeter vanein ligke, zich neet kónne versjtaon. Det saort kwatsj, en dan krieg polletieker Diederen onnag alle gelaeg get te sjelje in de gezet. Dae man (oet de SP gebonjoerd) vinjt det de wichter in Limburg gei dialek mie mótte liere. De gezet zit det in de kop. Väöl luuj laeze det. Woveur vinjt dae man det? Dan kómme minder Hollenjers nao Limburg, wiel ze aafgesjrik waere door det dialek. Versjtaon ze neet – krek wie Turks. Al get geheurd van Veldeke of de Raod veur ’t Limburgs?
Mae laot ich noe neet wiejer knotere. Groot nuuts. Diederen waert bedeend. Nae: hae is neet krank in ’t lief, nuuts is det oetgaeverie TIC beuker in ’t Ingels geit bringe. Hollenjers die meine hiej mit de moel in de bótter te valle, kónne die waal laeze.
Wie zit det? Zuug. Ich kreeg ei mailtje van de consulente veur Nederlandjse literatoer van ’t Huis voor de Kunsten Limburg in Remunj. Woveur? Ich vroog of zie mesjiens get kós beteikene / doon det mien gedichter Neel en Kaoleries in ’t Nederlandjs vertaald waere. Provinciaal belang:  kónne de Hollenjers van Diederen die laeze. Ich dach waal ei kenske te make, wiel ’t Huis deze maondj  d’n daag van de Breef  mit organiseert. Angers gezag: dao kómme miense nao Limburg kalle euver Indische sjrievers die breve sjreve, euver – nou ja: “Vijf sprekers van naam zullen in vijf lezingen de brief voor zijn val in het rijk der vergetelheid behoeden”, leut ’t Huis weite.
Det is geweldig. Belangriek. Mae woveur mót det hiej? Noe bön ich weer verkierd bezig. Laes daoveur wie de consulente mich aafwies: “Wij kunnen slechts incidenteel iets doen omdat wij nauwgezet bepalen en plannen en door het jaar heen ‘meevallertjes’ anders dan voorzien kunnen inzetten. Zie beide Platbooks.”
Platbooks! Ingels. Allei. Efkes opgezóch waat plat beteikent. Plattegróndj, sjóttel, vlech(t). Mótte veer de samesjtèller van Platbook 2, Har Sniekers, dan neet Sneakers gaon neume? Ab-so-luut neet, den zeuk ins op waat sneaker beteikent. Wil ich nieks mit vandoon höbbe. Ich wil miene vrundj (noe ich toch ’t waord höb: veer kalle van vrunjTelik, dus daoveur och vrunjT?) Har Sniekers waal veurligke det ich gaer gezeen zól höbbe wiene die debuterende dichters van Platbook 2 gebaore zien, waat ze doon, mesjiens gesjreve höbbe in ’t Nederlandjs, vastelaovesleedjes: det liek mich ammaol belangriek veur te weite. Wiejer waere veer dan serjeuzer genaome – haop ich, door die platte bókse. Vräögske: waat zit dao ammaol in? 
Wim Kuipers, Neel  

BUCHERREKLAAM
Jiddere sjriever mós jet an reklaam doeë vuur zie nui bóch. Dat betseechent dat ze urjens d’rtusje probeers tse kómme in inne projram van d’r tillevies, radio of ee sjtuks-je kries in tsiedónk of hoes an hoesblad, zoeë wie de kónzemstute huutsedaags jeneumd weëde.
L1 broeche vier ejelieg koalieg nog tse probere. Die zitse zoeë hön ziene kop in de wólke dat ze janit mieë zient wat de lu van Limburg dunt. Dan móts te al inne Hollendsje bekankde kop han, zoejaar vuur d’r radio. Dat deë zender ziech nog Limburgs waagt tse neume ving iech vuur tse joenke en nog vöal sjlimmer is ‘t dat die van ós belastings-jeld dat darve doeë.
Bij de tsiedónk is ‘t joenke troef. Doa kries te bauw mitlieë mit de lu die doa nog wirke, wail ze, wat ze óch dunt, ummer tse winnieg dunt, tse winnieg tsiet hant en vuural tse winnieg plaatsj, meujelieghete en tse vöal baze die zage: doe völs de aterzie van de reklaam.
De reklamebledjer vroage reëtsouw wievöal wils te betsale.
Wat bliet uvver? De lokaal zendere. Jister woar iech in Heitse vuur d’r zender 3ML. Doa jong tsemlieg vöal verkieëd en ‘t moeët tswai moal weëde ópjenoame. Mar jinne klaagt, den die wisse winniegstens nog vuur wem dat ze wirke, al of nit vrijwillig. Mar de lu die ‘t maache en de lu die kieke die hant sjpas draa en dan deet me ‘t jeer.
Paul Weële, Kirchroa

JRAASMIEËNER
Heë mieënet jans jet joare ’t jraas van d’r foesbalkloep. D’r jraasplai vuur de sjoeël noom heë in inne oam mit. En de kirch hólp heë jeer mit de perks-jer bijhaode.  Zoeëjaar de löcher vuur de jraver sjuppet heë.
Mar noen kunt ‘t. D’r foesbalkloep, oeëts va wieë en zieë bekank, kriet nit mieë de sjpillere bijenee um nog mit tse kanne helle. Fusie mit ing plaatsj e sjtuk wieër likt vuur de hank. De besser lu vinge dat doa óch ’t jraas jreuner is, wie vuur de eje sjoeël. Óch de sjoeël versjwient. Vuur d’r jraasmieëner bliet nit vöal mieë uvver wie e laoch buttele óp d’r kirkhof.
‘t Weëd sjtiller. De veraine verjrieze. D’r vasteloavend verlist d’r hoemoor.
‘t Duo sjóts en auw sjóts huet óp. De auw sjóts vingt ziech tse aod en de sjóts wil nit aod weëde.
‘Reddingsplanne’ sjtaeche d’r kop óp. Mar óch d’r sjtried. Jode tsiete vuur ‘mediators’. Inne ‘catwalk’ weëd bedaad.
‘Catwalk’ vuur krismes, vuur vasteloavend, oeëstere, pinkstere, zommer, tsinterkloas. Aajezaad durch platlu mit inne jroeëse Hollendjse klank.
Dat trukt lu. Dat betsaalt ziech.
En d’r jraasmieëner deë hat doa nuuks mit. Heë bejraaft ’t wie in inne katsebak.
Wim Heijmans, Kirchroa

SJLEËTE TSIETE
Vier wisse noen al van vunnef lu die 't werk verloare hant en zoeë jauw nit wisse wie ze werm an d’r sjlaag kómme. En dan hant vier óch nog ós deel van de ieëlend van normaal tse drage: lu die krank weëde, lu die doeëd junt, lu die 't nit mieë zient zitse.
Vier kanne 't evver nog drage. Vier hant brei sjouwere, tswai heng um aa tse pakke en inne sjterke ruk. Mar vuural dat letste doa han iech zelver uvver tse klage. Joarelank ahuw iech nuus an d’r ruk en noen loof al werm bauw ing waech króm van de pieng. En 't weëd nit besser. Iech kan nog alles, doa is nit jet wat miech urjens in behingert, mar alles deet waal pieng. Zoejaar 't sjloffe. Weëd iech 't mörjens wakker, dan is 't ee en al kume en kweële.
Zouw dat van d’r crisis kanne kómme, vroag iech miech aaf. Is alle sjleët nuits en alle ziems de sjood d’rvan dat iech krómloof? En went dat bij miech ezoene weersjlaag hat, wie zitst dat dan bij anger lu? Dan zunt de sjleëte tsiet nog nit uvver!
Paul Weële, Kirchroa

LIMBURGS VOLKSLIED
’t Besjteit noe hónderd jaor en d’r is dao e book uëver oetgekómme mit veer sjoeën en hieël positieve besjrievinge en prachtige teikeninge.
Nao ’t Wilhelmus ving ich ’t Limburgs volksleed ’t ergste wat ich op literair-muzikaal gebied kin. De muziek is nog ’t bèste en kriet van mich, es meister, ‘n 5.
’t Wilhelmus zinge in ’t Duutsj is ’t zelfde es ’t Limburgs volksleed in ’t Hollesj.
’t Nachtegaaltje, tje, tje, is groeëter es ’n mösj, meh dat huurs te in Limburg bouw neet mieë en zieëker neet in die paar eike, gries van de rouk van auto’s en de industrieterreine, bronsgroen…allé ’n dichterlik oetsjtepke , meh dan is ’t ouch sjoeën gewaes. Op ’t malse korenveld sjtónt kroeëte en mais en de leeuwerik is óngertösje ouch al ‘ne besjermde voeëgel gewoere. Herders mit hoorns zint d’r neet mieë, meh sjäöp genóg. Langs der beekjes boord, es v’r ’t toch uëver taal höbbe mót dat zin langs des beekjes boord. Dááááár is mijn váááderland, es me ’t mer hel genóg zingt liek ’t get, ouch es ’t vaderland neet in de moeëdertaal is. En dan kal v’r nog neet uëver de brede stroom der Maas die statig zeewaarts vloeit, wie kriet me ’t biejein, vraog mer aan die van Borghare, Staeveswiert en Stokkem, statig… En ’t sappig veldgewas is vergaeve van kunstmès en gesjpaote vergief. Bloemengaard en beemd en bos overheerlijk gloort zal waal chloort mótte zin. En der vaad’ren schone taal is ós moeëdertaal en es me kloek en fier van aard vreemde praal veracht dan kinne v’r sjnappe dat Wale en negers en Pruse en moslims hie neet welkom zint. Of Wilders haet dat later d’rbie gemaakt of ’t is ech zoeë erg. En die eigen zeden die ’t hart des volks bekoort zint wied te zeuke sinds de Vriendenrepubliek. En waar aan ’t oud Oranjehuis ’t volk blijft  hou en trouw tèlt zoeë wie zoeë neet vuur de Belsje die dit volksleed ouch zinge en de Hollesj Limburgers höbbe zoeë’n hoeëg Oranjegehalte  dat ’t inseligste sjoeëne daovan ’t kuëningssjete is of wie miene Limburgse tandarts taege mich zag: d’r zit väöl rottigheid ónger de kroeën en de Belsje kinne zelfs neet zègke dat ze van de prins gein kaod weite. En of vier zoeë één zint in vreugd en rouw met ons roemrijk Nederland ? En of die trouw aan plicht en trouw aan God nog van zuid pès noord tèlt sinds zoeëväöl gesjeie wiert en de kirke laeg loupe?  Ja meh doe mós ’t zieën in dae tied. Laote ze ’t dan ouch in dae tied zinge.
Maak dan zelf get. Ich höb ’t geprobeerd:
“Woeë tösje betón en autowaeg
Gein kindj ós plat mieë kint”
Dat vónge ze nieks.
Dierbaar… baar, sjouf, dat is nog ’t beste woerd dat bie dit versje past. Ich kin mich neet herinnere dat ich ’t leedje de lètste 20 jaor oeëts oet de sjtraot höb gekrieëge, sjuus wie ’t Wilhelmus. Bie de doeëdeherdinking mót ich twieë kier griene, ins vuur de doeë en ins vuur ’t leedje. En es ze ’t sjöttefieës d’r mit wille beginne of de vastelaovend wille inzètte mit dit anti-sjoenkelleedje dan begin ich toch gewoon 2 minute later mit ’t fieës.
Meh es ich in zuid Frankriek op de camping in de aovendzón  ieëmes op ’n panfluit precies dit leedje huur blaoze dan brent d’r toch get binne en gaon ich effe kieke.
Nut, Colla Bemelmans

POLLETIEK
Wie doebel d’r polletiek is, zient vier de letste tsiet ummer duudliejer. Of besser jezaad en jedaad: d’r miensj hat winniegstens tswai zieële in zieng brós, vier óch en dat zient vier ummer mieë weersjpeield in ‘t nuits en in d’r polletiek. Ierlieg zieë, ‘t richtieje zage en doeë, jinne pieng doeë, ansjtendieg zieë, angere respectere, tolerant zieë. Dat zunt allemoal zaache die vier wille doeë en zieë, mar dan dunt die angere ummer jet dat dat allemoal nit is en doarum kanne vier ‘t óch nit mieë zieë en dan has te al jauw polletiek en nog jauwer sjtried. En iech sjnap ‘t wal, iech zien ‘t wal en iech huur ‘t wal, mar dat wil nit zage dat iech ummer ‘t ee en ‘t angert wees tse óngersjeie. ‘t Is óch zoeë lestieg woeëde. Weë jenuanceerd uvver de zaache wilt kalle, hat al jans flot jinne poeët mieë um óp tse sjtoa. Polletiek, zoeë is d’r miensj.
Kirchroa, Paul Weële

WIESHEET VAN DE EJEWIESHEET
Kiek: alles weëd verkoad, jeet voet en lieët ós ater mit leëgheet. ‘T Sjpietaal woeët ópjesjloekd durch Heële, de ministeries woeëte hiesteriesj, de AID mós ‘t Hollendsj in en zoejaar ‘t Licom (d’r Zol) mós de kanke va Heële óp. Noen wie óch Roda mós versjwiende bliet Kirchroa nit al tse vöal uvver. ‘t Weëd ee sjlofdörp mit inne zoepermaat, ee jreunsjesjef, ee bucherjesjef, inne haove maat en vuural vöal bejaardehuzer, Hambosklinieke en Lückerheie. En natuurlieg krient vier binnekóts inne burjemeester va Parksjtad en darve vier deë Hollender van ós inlieëvere vuur inne Hollende van dön.
Wat bliet ós dan uvver? En ‘t liecht misjien dróp dat dit ee erg Kirchröadsj sjtuk is, mar dat is natuurlieg nit ezoeë. Dit sjpilt uvveral. De lu van de kling dörper junt vasteloavend viere in de jroeëse en vange óch aa die lidjer tse zinge en vrug of sjpieë kalle ze óch ezoeë. Went ze al nit Hollendsj aavange tse kalle.
Iech dink dat vier jraad de sjterkde mósse vinge. Ze wille dat vier ós jans tseruktrekke óp ószelver, óp alles wat ós eje is en dat ving iech zelver ing jouw luezoeng. Los ós in de wieëtsjafte de eje moeziek sjpille, in de zietsoenge de eje artieste losse óptreëne en vuural: los ós de duur tsouwmaache en die wuste vies welt boese losse, ós jeegkenzaitieg helpe en sjteune en de res losse vrekke. Misjien kanne vier dan uvver tsing of tswantsieg joar werm ins ós köpje um d’r ek losse kieke en vroage wie ‘t sjteet mit de welt.
Kirchroa, Paul Weële

MAN BIJT HOND
Jister bellete ze óp: NCRV. Ze hauwe jehoeëd dat ‘t Limburgs volkslied 100 joar besjteet en doa wole ze jeer ing reportaasj mit maache. Of vier effe inne koer kanne rejele deë dat zingt óp mondiegmiddieg um ‘n oer of ing. D’r koer deë ‘t lidje hat jebraad en woavan de mitjlieder Gerard Krekelberg en Henri Tijssen ‘t lidje hant jesjraeve is d’r Koninklijke Mannenkoor Reoremond en dön hant vier natuurlieg jebeld of zie dat wole en koeëte.
Zie wole wal, alling óp deë daag en die tsiet woar dat ónmeujelieg, jans versjtendlieg. Den weë hat al tsiet went die lu hön cameraats jereed hant? Ing anger tsiet en inne angere daag zouw bauw erg lestieg weëde, zaat de NCRV, en ze wille doch ee komiesj sjtuks-ke óp d’r tillevies bringe uvver dat lidje dat al zoeë lang ezoeë vöal vroage bij ós allemoal ópruft, mar dat trotsdeem al zoeë uvveral jezónge weëd woa en went ‘t nuedieg is. Iech ving ‘t ee sjun lidje. Went ‘t klinkt bij inne WMC of bij ing toneelvuursjtelloeng dat bin iech ummer effe vroeë dat dat lidje ee sjtuks-je van miech is. Of dat noen durchjeet e mondieg of nit, ‘t lidje besjteet 100 joar en hat mieë reët óp inne serieuze aapak van ‘t journaal of zoeë en Man bijt hond vingt besjtimd inne hónk um durch inne man jebaese tse weëde.
Paul Weële, Kirchroa

JO VAN DE LAARSCHOT
Ópins huet me dan zoeë nuits en me versjrukt ziech. Iech winniegstens waal. D’r Jo van de Laarschot van Ummer d’r Neaver is doeëd. Mit 56 joar besjlisset heë zelver sjloes tse maache. En dat woa heë noa boese tsouw zoeë vöal hauw um vuur tse leëve. Mar wat wisse vier al van de binnezie van inne miensj. Trajiesj en pienglieg.
Iech sjokkel mit ing mokkel noa de wieëtsjaf óp d’r maat.
Nui tsoat vasteloavendstekste sjriever d’r Jo. Binneraim, winnieg jezieë en zie lidje woeët inne sjlajer van ‘t kalieber wie me ze jeer hat: jidderinne kent ‘m, jidderinne zingt ‘m.
Dat al mieë wie vunnefentswantsieg joar jeleie en zoeë lang al ken iech d’r Jo. Al mós iech ierlieg zage dat iech ‘m de letste joare winnieg han jezieë. Bij Ummer d’r Neaver sjpillet e al lang nit mieë. De letste moal wees iech nog jód woar bij d’r 11e van d’r 11e in Mastrich óp d’r Onzelievevrouwplai. Inne tsirkes, jroeëse durjeree en noa Weerwaas maachet Ummer d’r Neaver ‘t ziech jemuutlieg hinger de buun. Ze woare doa, mar broechete nog nit. Vier woare inne nommer of drei klinger en hauwe al óp de buun jesjtange en alzo jraad van de sjpas en d’r droek aaf. D’r Lei Meisen drónk ziech ee en d’r Marc en d’r Joost kallete mit jidderinne. Mar d’r Jo van de Laarschot hool ziech jet ruiïeg, duudlieg nerveus en hauw jing tsiet um ziech an sociale kóntakte óp tse haode. Heë knikket jesjpanne. Zie moeëte nog.
Noen is e nit mieë. Inne richtieje vasteloavendsjek is daag en naat paraat. Dan kriet zoeë lidje doch ópins ing anger ladoeng.
Kirchroa, Paul Weële

PIENG
Zunt endlieg de daag aajevange dat-s te ee bies-je rouw kans neëme, kómme allerlai piengsjer en krankhete diech kweële. Jraad wents te dinks: noen han iech inne momang van deep inoame en lank oesoame mit de bee umhoeëg, jraad dan uvvervalle diech zaache woa-ts te nit óp jerechend hauwts en woa-ts te nit um jevroagd has.
Kredietcrisis, werkloze, honger, doeësj, krig, uvvervel, räubere, sjpitsbove en erjer. Erjer bis dat-s te jreun en jeël oes de oge kieks.
Zoos iech in de sauna, ieësj jans alling en dan is ‘t jód tse doeë bij nuuntsieg jraad. Al flot koam ee peersje erinner en die vónge aa tse kalle, jewiesjper. Iech daat: hod de moel en reeg diech nit óp. Wie doanoa noa ing vrauw erinner koam en ze tsezame aavónge ‘t piefverbod in de wieëtsjafte tse veroerdele, wail de wieëtsjafte in Den Bosch (!!!) doa zoeëvöal las van hant.
Jans beleëfd verzukket iech ze draa tse herinnere dat doa ee sjild an de wank hong mit inne vinger óp inne mónk: "’t sjpietst miech jans erg," zaat iech. "Hei is jee piefhok, mar ee sjweeshok en doabij huet me nit tse kalle."
Ze kiekete miech alledrei aa alsof iech van d’r mond koam. En ze hole de moel. Doe sjtong die letste vrauw óp en zaat: "Ja, mar ‘t woar jraad jemuutlieg!"
Lu wille jing rouw, lu wille nit jezónk zieë. Lu wille piefe, ‘t lifste nog in de sauna. Wail dat zoeë jemuutlieg is!
Kirchroa, Paul Weële

LOS 'T UUCH JÓD JOA
Nae, 't is nog nit aafjelofe, mar doch hant vier 't jeveul dat d’r sjloes jans hel jeet aakómme: dis joar mit al zie sjreklieg wirke huit bij jidderinne drin wie nie. Lu verlizze 't werk, zient jing tsouwkónf mieë en vange aa ziech an ónwarsjienglieghete vas tse haode: vol floep, ónzicherheet en jans vöal vroage.
En wie ummer blieve die vroage oane antwoad, den 't hingt nit óp de ieësjte plaatsj aaf van ós zelver. D’r ziems kunt van boese aaf en rolt uvver ós hin wie inne zjwerfsjtee oes vruier tsiette.
Mar trotsdeem kanne vier zelver jet doeë: neemlieg nit vertswiefele en ós anee vashaode, ós jeegkenzaitieg mód jeëve en sjteun en nit alling floep han vuur wat kunt, mar vuural óch jeluklieg zieë mit wat vier hant.
Inne pastoer wuur an miech verloare jange, zage ze wal ins, mar mieë wie dit kan iech uuch nit mitjeëve in dis duuster daag. En iech blief drin jeleuve dat dit nit bloos jet wöad zunt die passe bij detsember en 't wainachtsfes, mar wöad die inne inhaod hant en substans en ee richtieg jeveul umsjrieve.
Los 't uuch jód joa.
Kirchroa, Paul Weële

FESDAAG
’t Is al lang nit mieë zoeë kaod jeweë. Doe broechs de naas mar boese de duur tse sjtaeche of doe merks dat. Nit alling an de temperatoer. An de jezichter van de lu, an de haltoeng, an de sjproach oane wöad die in alles sjprikt. Floep, duuster jedanke, zörje, koppieng, ónjemuutliegheet, krankheet.
En dat noen jraad wie de langste naat nog mós kómme, woa de werm jeveulens van ónger de’r krisboom nog mósse weëde aajesjtaoche mit jesjenker en jeluupte, mit vuurneëmens en wunsje. En dan óch nog noen wie ze zage dat de welt an 't ópwerme is en vier date bauw ónger de palmbeum an 't sjtrand van Hoeëpel an Zieë legke koeëte.
Nuus van al dat. Vier mósse zörje dat vier inne werme uvverrok krient, ing wolle sjal, jesjtrikde häösje en ing patsj bis uvver de oere.
En dan mar hoffe dat 't jauw uvver jeet.
En daobij zinge vier dan ee jans verdrislieg lidsje.
Haja poepaja, sjlof vuejelsje doeëd,
sjtaeche v’r 'm in 't häös-je,
dan blouwt e ziech nog doeëd.
Trekke v’r 'm al zieng veersjer oes,
maache vier ós zelver ee bedje droes.
Sjun fesdaag.
Paul Weële, Kirchroa.

SJNAPPE
De kijkcijfers van d’r L1 doge nit. Ze zunt ónger d’r sjroam. Noa d’r radio loestere winniejer lu. Van de middieje hant ze ing bende jemaad. Ós Limburgse sjproach sjteet urjens in inne ek. Ze sjneure hinger d’r ‘landelijke trend’ aa. De jong lu zunt doa jeer. De Hollendsje soaps hant mieë tse vertselle wie de Limburgse, umdat ze doa heem hure. Vieëtsieg plus is noen d’r ‘doelgroep’, umdat ze mit vöal zunt. Mar is dat wat ze wille? Woa is ós ejeheet? Ós jemuutliegheet. Ós zinge. Ós wermde. Ózze sjrit. Ós vrundliegheet noa anger lu. Oeëts koame ze va wied um hei tse wirke en zunt ze blaeve. In de name van de lu kuns te ze nog teëje. Ze zunt blaeve. De lanksjaf joof hön plaatsj. Um ziech heem tse veule.
D’r oam va vrid deë in de joare zessieg oes de welt uvver ós hin koam, hant vier in de zivvetsiejer joare ing plaatsj joave. Jet sjpieëder wie dan óch urjens angesj, mar tusje ós hüejele bliet ’t waal hange. Nieëvel va rouw.
De welt kraacht ónger ing dekke va raostend jeld.
Kóm heem in e werm jeveul.
‘Oppervlakkigheid is failliet’. De himmelpoats rót in sjleëte ‘kijkcijfers’. De commercie verzuuft. Foesbal tseecht zie extreemreëts dinke. I Limburg kunt d’r Tsinterkloas mit d’r Bassie. Sjprikt d’r Sjwatse Piet mit ing hel ‘G’.  D’r elfde van d’r elfde danst óp agressie. Wat wils te wents te joare lank inne boksrink va jewald krejeers, da kries te boksere óp d’r plai. Wienieë weëd jesjnapt, dat ’t ai va vräud jelaad weë durch de hon va leefde. Dat ing jietaar en ing fiengelieng mieë tse vertselle hant wie inne sjraihaos óp ’t Vrijthof.
Sjappe vier ós vas.
Da sjnappe vier ós. 
Wim Heijmans, Kirchroa

NUI BÓCH IN DE MEDIA
Doa kómme vier werm mit ee nui bóch, in ’t plat natuurlieg, wat angesj? En dat wils te bekankd maache an jans Limburg, den jans Limburg hat draa mitjedoa. Dan probeer doa mar ins andach vuur tse krieje. In de tsiedónke Limburger/Limburgs Dagblad weëds te dat nuits koalieg kwiet. Wail zoeë vöal tsoate Limburgs drin sjtunt veult zich jinne verantwortlieg en oeserdeem, weë leëst doa al plat? Die lu zunt óp de vingere van inne tse vrug jepentsiejoneerde sjriener tse tselle, deë zieng vingere nit mieë óp ee rijtje hauw. Óp de radio van L1 zage ze diech ieskaod dat doa jee inkel projram is dat doavuur in aanmerkoeng kunt en doabij hant ze jans erg reët: koeltoer jieëft ’t alling in ’t Hollendsj óp deë zender en d’r tillevies is zoejaar alling vuur Hollendere. De moeziek in ’t plat hant ze verbanne tusje zivve en ach oer ’t oavends en vuur de res hant ze uvveral sjies aa. Bij TV-Limburg is dat nog nit jans zoeë, al jeet deë zender óch ummer mieë die zie óp. Mar óch dis bóch maat jinne sjpannende tillevies.
Dan blieve de waechblade, of de hoes-an-hoestsiedónke uvver en die zunt ezoeë kommertsiejel woeëde dat ze reëtsouw de rechnoeng sjikke wents te jet tse melde has.
De lokaal radioots wisse janit wat bucher zunt, doavuur hant die lu inne miekrofoon woa ze hoeëgoes ing sjtond de waech moeziek in ’t Limburgs mit aazage, jing koeltoer, al wilt dat hei en doa jans aaf en tsouw nog floepe.
Dan blieve alzo alling mar websites, deë van ós en deë van Veldeke en misjien nog ee paar angere en hoffentlieg jeëve de lu die ’t intresseert mit de moel durch dat ezoeë bóch oes is.
Vöal sjpas in jidder jeval mit LiLiLi-laach, al ’t 63-ste LiLiLi-bóch.
Paul Weële, Kirchroa

LILILI-DAAG
Hei hingt ‘t al ee paar waeche in jen loeët: d’r LiLiLi-daag. Ejelieg is ‘t jeweun sjreklieg wievöal werk doa in zitst en jiddes moal ópnui zage vier ateraaf: ‘t woar waal de muite weëd. Mar zoeë noa d’r daag tsouw leëvend, weëde vier waal e bies-je mui d’rvan.
Óp deë daag jeet jet jans bezóngesj passere: doa weëde 2 bucher oesbraad. Ee is nommer 63 van de LiLiLi en dat hat d’r naam LiLiLi-laach krèje. Mit inne hoof sjrievere die angesj nit of mar jans winnieg van ziech losse hure.
En ‘t tswaide heesjt Platbook en is waal durch ós jemaad mar offietsiejel ing oes-jaaf van ‘t Huis voor de Kunsten oes Remung, die sjrievere in ‘t plat ee platform wille beie. Vier hoffe natuurlieg dat dit ing serie weëd. Veldeke Limburg deet in jidder jeval óch mit en dat is natuurlieg jee sjleët tseeche.
En noen mar hoffe dat jetweeswievöal lu noa Heële kómme um ins tse kieke, tse loestere en mit tse doeë: de LiLiLi is vuur ós allemoal.
Kirchroa, Paul Weële

KRACH
Wat is doch loos in de welt? Uvveral jieëft 't krach, zoejaar óp Wall Street. Vier kanne ós nit drieëne en nit beweëje of vier sjtoeëse teëje angere óp die ziech doadurch zoeë aajevalle veule dat ze nit mieë verwóngerd kieke, vies kieke, mar reëtsouw deep belaidiegd zunt en mit vuus junt sjwingele, went 't al nit reëtsouw houwe is.
Dat is ee tseeche van sjpannoeng. In 't plat hant vier ummer vöal sjpannoenge jehat. Den de wöad vuur houwe zunt bauw nit tse tselle. D’r heer Biesjof oes Kirchroa hat ze ins jetseld, en deë deet dat jrundlieg, en koam óp 32. Iech jeleuf 'm. Iech hoffet evver ummer dat e vrug of sjpieë óch nog ee 33-ste zouw vinge, den doamit wuur 't woad óch ee bie-je van d’r eënsj aaf. Den 3 x 11 is besser dan 32, en dan kanne vier bij jiddere sjlaag nog ee moal alaaf róffe. Óch óp Wall Street.
Kirchroa, Paul Weële

JREUN EN JEËL
’t Jieëft van die zaache die endere ziech in riechtoenge die miech nit naze. En doa erjer iech miech jreun en jeël aa. Natuurlieg bin iech mar inne miensj deë nit ins mieë ruft in de woestijn, mar zoejaar in de woestijn van jister, den kiek mar.
De lieteratoer in Limburg is nit jraad ’t betste kink van de klas binne de Hollendsje literatoer. Mar vier hant jeluklieg ee paar veraine, truupje en jruupjer, die ziech waal intensief doamit besjeftieje. En natuurlieg wille die óch de jong lu bij de lieteratoer hoale en alzo weëd inne website vuur dön jemaad, woa óp ze in hule en fule kanne insjikke en zag mar ‘jepubliceerd’ weëde. D’r kloeb deë doavuur zörgt is ’t Letterkundig Centrum Limburg. Vuur lieteratoer in ’t plat hoale die de naas óp, dat is zoeëwiezoeë van ónger hön sjiecht, mar óp d’r website
www.youngpoets.nl maache ze ’t waal erg bónk. Doa kriet ezoene website nit alling inne Engelsje naam (den dat vinge jong Hollendsje sjrievere noe eemoal aasjpraechend) nae, doa darve ze óch nog in ’t Engelsj jesjraeve jediechte plaatsje. En dan valle miech de sjong oes.
Wie krient ze ’t in d’r bol dat inne provinciale kloeb (óch al wille ze dat nit zieë) de lieteratoer in ’t Hollendsj mit Engelsje websites en jediechte kanne versjterke, fördere?
En wen iech miech meld bij dön krien iech als antwoad in ’t plat: lik nit te näöle (huur óp mit breuzele).
Kirchroa, Paul Weële

ZITTERD
Aafjelofe zamsdieg woare vier i Zitterd. Bauw alle lu kenne vier doa die in ’t Zittesj sjrieve en zoejaar lu die nit in ’t Zittesj sjrieve. Vier hauwe neemlieg LiLiLi 61 jemaad: Veertig, Zittesje verhaole, gedichte en leidjes en bij d’r Deeder óp d’r Sjteewaeg, of besser d’r Sjteivig joof 't jet tse heëve bij de prizzentatsiejoeën doavan.
Noen is 't natuurlieg nit ansjtendieg went inne Kirchröadsjer ee bóch in ‘t Zittesj mós aazage, mar iech kal noe eemoal Kirchröadsj en doa zalle vier ‘t mit mósse doeë. Zoejaar de vrauw zie zaat: "Alles goud en waal, mer wanneer begint dae man ins geweun te kalle." Alsof iech dat kuet. Dan wees iech dat vier nog vöal werk hant en jeweun durch mósse en dat vier uvveral alle dialekte kalle mósse.
Kirchroa, Paul Weële

HÓNGED JOAR
Hat uur al ins inne van hónged joar de hank joave? Dan hat uur doch mieëtstens tse doeë jehat mit inne man of vrauw deë nuus nog van de welt wees, vuurneemlieg mit aese en anger hoeshauwzaachens besjeftiegd is en deë vuural vöal floep hat vuur ziech zelver en de welt.
Dat bild is ziech evver an ‘t endere. Vier weëde ummer auwer en sjlauwer en blieve bis hoeëjere leëftsiet sjtabiel en aktief en wille mar jaresnit versjliese.
Dat is sjun, den iech weëd jraad zelver jet auwer. En ummer mieë went iech urjens kom zien iech de jries köp, de wiese köp en de kaal köp en ‘t deet miech vräud.
Alling vroag iech miech dan wal ins aaf, wie zal dat doanoa joa mit al die löcher in de jezelsjaf, went die köp tsemlieg flot hingeree doch ins junt hange, knakke of jeweun verlepsje. Doavan kómme der noen óch al ummer mieë, kiek mar ins noa d’r jrui van de appertemente in de sjtad en zoejaar in de dörper, allemoal vuur lu die zoeë jroeës hoes nit mieë wille.
Wat jeet ‘t jeëve?
Kirchroa, d’r Paul

EFFE DROES
Wie döks zörje vier dervuur dat vier ‘effe droes’ zunt? Winniegstens ee paar moal ’t joar. En noen mós iech ierlieg zieë: de letste tsiet bin iech vöal ‘effe droes’. Iech bin neemlieg an de jang mit ee busj-je mit sjpatseerjeng en dat wil iech zoeë flot wie meujelieg ater d’r ruk han, wail dat ‘effe droes’ miech tse vöal oes miene normale jank hult en iech doa sjleët teëje kan. Dan han iech werm inne haove daag nuedieg um bij tse kómme en bin iech i plaatsj van effe droes ‘ram oes ’t huus-je’ en dat kan d’r zin van de zaach nit zieë. D’r sjloes dem iech doa oes trek is dizze: effe droes is jód, ummer drin is sjleët, evver de balans doa in tse vinge is verdomde lestieg. Doa kunt bij dat inne miensj doch al jauw droes is: inne bezuk, inne film, ing bejrebnies, ing hoeëgtsiet, inne sjtried, ing verzamloeng of misjien jeweun al durch ee moal lekker, erbermlieg of jans normaal aese. Ejelieg zunt vier lu doch mar wienstieje dinger die flot kapot junt.
Kirchroa, Paul Weële

VUUR D'R HANS GOLOMBIEWSKI

Woa koam ’t vandan?
Al die zusse toeëne
die vier van diech hoeëte
Al die zusse wöad
die vier van diech zónge
al die sjun lidjer
uvver ós en ós sjtad
ummer went vier jraad
nuus tse zinge vónge.

Woa jeet ’t hin?
Alwerm inne absjied
dem vier nit wole
alwerm inne adieë
dem vier nit zoeëte
alwerm ing leëgte
in ós en ós sjtad
Jraad wie vier wie ummer
ee lidje hauwe jezónge.

Hans,
’t Himmelspöats-je sjteet wagewied óp
en doe jongs noen eróp.
Och, wat deet ’t wieë.

Kirchroa, Paul Weële
1-7-2008

JOEPIE!!!
Joep Leerssen haet ein van de Sjpinozaprieze gekrege. Dae pries (óngerhauf miljoon euro, veur wiejer óngerzeuk) waert de Nederlandjse Nobelpries geneump, en geit jeder jaor nao hoogoet veer gelierde. Zelje – en det maak dae pries veur oze Joep zoe wiechtig – nao eine neet-exacte weitesjapper.
Oze Joep – zag ich.
Zeker, wiewaal d’r in Leiden gebaore waerde. Gewies. Kós hae nieks aan doon. Mae hae is geinen Hollenjer. Zienen opa wirkde in de mien,
en nag veur zien twiede jaor verhoesde hae nao Remunj. Veur efkes, den hae greujde op in Mesjtreech (Sint-Pieter), en in Maer (Mheer).
En noe dae grote pries veur eine sjriever …
Oos gezette wóste zich geine raod. Waem woor det?
Raprap in ’t Limburgs Literatuur Lexicon gezóch. Oei, neet te vinje.
Ja: hae is geine van ós. Of waal?
Ach, aeve wiejer es wo hae haeurde te sjtaon sjteit Joke van Leeuwen, oet Den Haag, en Brussel en zoe wiejer. Efkes in Mesjtreech gewoond (mein ich).
Ich loer nag nao de ierste sjrievers in ’t book van veerhóngerd zoeväöl pagina’s. Ed van der AA: Emmeloord gebaore, Aafjes in Amsterdam, journalist Abrahams in Numwaege (noer in Venlo op sjool gewaes, wiejer nieks Limburgs), Jean Adams: Rheydt, biej Glabbach gebaore. Dan kump Ingrid Baal (noets van geheurd, erme ich), ouch oet Leiden, dan Willy Balyon: Den Haag, en – hoera: nómmer zeve is intjelik in Limburg gebaore, in Neel (Maasniel): Pieter Beek.
Woveur sjteit prof. dr. Joep Leerssen dan neet in det diek book?
Zjuus: Joep sjrief ouch in ‘t Limburgs. Es nómmer 12 van de LiLiLi versjeen D'r Herinneringskunstenaer (1999), ein verzameling herinneringe aan ziene jungstied hiej biej ós. Koupe – vandaag nag. Hae sjreef wiejer columns euver de Limburgse taal in ’t Limburgs Dagblad; die gaon neet euver Amsterdam wie die van Abrahams, dus … Ziene roman 't Verhaol Muringe mèt en zónder Paulien (1992) is de meis gedörfde roman in ’t Limburgs.  En is dae man dan nörges te vinje? Onneet in De kleine geschiedenis van Limburg, deil drei euver taal, cultuur en literatuur?
Nae nae nae. Op pagina 80 laeze veer: “In de laatste halve eeuw hebben diverse dialectschrijvers zich als ‘serieuze’ auteurs geprofileerd, onder wie Frans Schleiden, Léon Veugen, Pol Brounts, Paul van der Goor, Wim Kuipers, Ger Bertholet en Frits Criens.”
Geine Joep L.
Mesjiens waal gelökkig. Den dink ins nao, wen oos sjtreektaalfunctionarisse (waat ei waord) die dit gesjreve höbbe, ins in de NRC móste verduutsje woveur ze eine man dae de Sjpinozapries gekrege haet, neet ech serieus vinje …  Of waat beteikene angers die aanhaolingsteikes dao? Ich höb det drei maondj geleje de dame en d’n hier gevraog, mae nag nieks geheurd.  Ach …

Neel, Wim Ku(i)pers

PELGRIMS
Vier zunt allemoal óngerweëgs noa jet. En zoeë wie jiddere film aafsjluust mit The End (en wie mieng oma zaat: Die Ente), deet ós leëve dat óch. En aaf en tsouw dinkt me uvver deë sjloes noa en wat ziech in ós leëve vuur jóds of sjleëtes hat aafjesjpild. Doa wille vier mit alle jewalt ‘t jóds losse uvverhersje, winniegstens de mieëtse lu en doavuur dunt ze buse.
Ze betsale óp de kneie, óp heng en vus, mit keëtse en mit boes-jeld, mit maese, mit jezank, mit beëne en mit vöal leed en pieng en rechensjaf, den vier zunt allemoal inne, jet, sjuldieg.
En vuurdat iech noen aavang tse klinke wie d’r bisjof: of me jeet jeweun jeer noa boese mit jouw sjpatseersjong en leuft d’rop oes um longe, oge en de res van ‘t lief en jewis óch d’r jees, tse verfrisje en óp anger jedanke tse kómme.
Sjiek doch dat vier hei die natoer hant (en alles draa dunt um die tse behaode) en doa zoeë van kanne jenisse. En dan zunt vier allemoal, óp de ing of anger maneer, pelgrims.
Iech wunsj uuch inne sjunne zinvolle sjpatseerjank.
Kirchroa, Paul Weële

BESSER WISSE
Sjreklieg kan iech miech ópreje. ’t Jieëft lu die zage dat wen iech miech nit ópreeg, d’r daag va miech nit compleet is. Dat is misjien óch wal zoeë. Dat zits oeserdeem óch nog ins in de famillieë. D’r pap hat in ’t jesjef plakkate ópjehange mit sjpruch en ’t zunt ummer dinger woa heë ziech an sjtuurt, woa heë ing menoeng uvver hat. Fluor in ’t water: straks hebben we tanden om te bijten, maar geen darmen om te schijten. En zoeë mieë.
Óch uvver polletiek. Den heë weest ’t ummer besser. De rejieroeng, de poliesse, beambte, alles is sjleët en dinkt ’t ieësj an ziech zelver en nit an de lu die ze hön pös-jer hant bezörgd. Dat jeet van de rejieroeng van ’t lank bis an die van de sjtad. Die hant al kapot jemaad, al losse verrótte en loestere noeëts ins noa de eje burjere. En dan weest heë óch nog inne hoof vuurbilder tse neume.
Iech kan dat nit. Iech reeg miech wal óp en kan jraad ezoeë sjoebe óp jan en alleman, mar iech wees ’t nit besser. Sjlimmer nog, iech wees ’t jans warsjainlieg jeweun sjleëter. Polletieker tse zieë huutserdaags liecht miech inne jans jevierlieje beróf. Jidder besjlissoeng die-ts te nems weëd durch hónged angere aajevalle en die kómme óch nog ummer mit arjemente die hank en vós hant.
Wat miech bliet: ummer mieë de anger kank óp tse kieke, went miene pap ’t werm ins d’ruvver hat en tse doeë wie hens-je d’r jek, den iech wees ’t nit, al hof iech vuur jidderinne en alles ’t allerbetste. Óch vuur miene pap.
Kirchroa, d’r Paul Weële

HANS STELSMANN
Dis waech weëd i Kirchroa in ‘t Wienjraat Theater ee sjtuk ópjeveurd van d’r Hans Stelsmann, inne van de winnieje toneelsjrievere die sjrieve in ‘t plat en trotsdeem weëde jesjpild. Dat kunt wail die sjtukker loestieg zunt, ram vol sjtunt mit zagenswies en zagenswiesheet en alzo reëtsouw ós hats aasjprikt. d'r Hans weëd vunnefenachtieg binnekóts.
Dat ving iech jewaltieg. Zieng sjtukker koame vuur ‘t ieëtsj in de joare zivvetsieg óp de bune en sjloge in wie ing bom. Doe woar ing zoejeneumde Limburgse welle an jang en woeët Duutsje en Hollendsje sjtukker noa ‘t plat umjezatse en lu wole dat zieë en hure.
D’r Hans ong dat in ‘t plat en wail heë oes ing famillieë koam mit theatertradietsiejoeën dong heë dat jód en sjun.
Heë woar óch inne van die lu die wirkete an inne diksjoneer in ‘t Kirchröadsj en heë joof doabij joarelank lesse in ‘t sjrieve in ‘t plat. Wie iech 13 woar, kroog iech vuur ‘t ieëtsj mit hem tse maache en heë woar inne rouwe en ierlieje sjoeëlmeester deë zaat wat e daat.
Iech han vöal van ‘m jelierd en aafjelierd en doavuur, bij zie joebelejoem wil iech dan óch van hatse jratelere en miech aasjlisse bij de vöal jouw wunsje die heë zal krieje.
Iech han zelver ee lidje jesjraeve, hem tser iere en darf dat, tsezame mit d’r Wiel Hamesj, losse hure. Viir d’r Hans Stelmann alzo:
Los ós laache

Los ós laache, Hans, los ós laache,
doe wits dat-s doe dat kans: ós vermaache.
De buun die inne sjpeijel wuur
en dem huls doe ós dan vuur.
En de troane, Hans, en de troane,
doe wits ós leëve, Hans, jeet nit oane.
Doe has van al theater jemaad
en doa hant vier werm vuur jelaad.

Iech woar nit hoeëjer wie ing voes
en jong noa ‘t Hoeberteshoes
an de hank nog van de mam.
En óp die buun van Kirchroa
zoog iech ing welt vuur miech ópjoa
en iech sjloog i vuur en vlam.
Den ‘t tróf miech in ‘t hats:
ós plat hat januus plats.

D’r diksjoneer loog in dieng hank
wents te lofets langs de bank
wie d’r meester óp jen sjoeël.
En doe zaats ós wie ‘t moeët
en doe tsejet wie ‘t koeët,
mar sjpillets noeëts ieësjte viejoeël.
En doe trófs ós ummer ópnui
den doe sjproochs vuur ós allenäu.

FLOEP
Woa me ziech nit allemoal floep vuur kan maache. Vuur anger lu, vuur anger tsiete, vuur anger plaadzje, vuur anger menoenge. Vier hant noe eemoal allemoal jet in d’r eëpel uvver wat sjun is, jód is, richtieg is, plich is, vräud en zoeë wieër. En vier wille jeer zieë dat dat jedeeld weëd durch angere. De mieëtste van die angere dat zunt de lu die me jeer hat en de menoenge sjtimme dan al jauw.
Mar jiddere daag mieë weëde de menoenge van die angere die nit zoeë dinke en veule heller en heller jezaad, jesjraeve en jesjraid. Die vinge duudlieg urjens jehuur en weëde durch de media ónger d’r andach jebraad.
En die van ós weëde sjtil jehaode, in inne ek jeduid en aafjedoa als auwe kroam, nit van dis tsiet, aterhold.
En in die sjpannoeng van wat me huet en van wat me nit darf hure ontsjteet floep, ónzicherheet en ersjtaune. En d’r floep is ‘t sjlimste. Den deë maat dat vier wus weëde, sjraie junt en flaich zoejaar agressief. Los ós alles ierlieg verdele: d’r andach, ‘t jehuur, de media. Dan broecht jinne floep tse krieje.
Kirchroa, d’r Paul

SJMURFEFLAAJ
Neet allein de maedjes van oos gezette zelf blieve zeiver verkoupe euver sjrievers die in ’t Limburgs sjrieve. Laes waat Chrétien Breukers nao de gezette in Zitterd sjikde: “(…) Limburgse auteurs, mensen die altijd en overal wel willen mijmeren over hoe goed het vroeger was en hoe mooi ons Limburg is, en hoe lekker de vlaai smaakte die oma bakte.”
Altijd en overal: wo wit dae prengel det van? Hae waerde gebaore in Leivere (Leveroy), mae haet zich al lang voert gemaak. Iers nao Numwaege, doe nao Amsterdam. Hae sjrief gedichter en haet biej Vodafone gewirk, ein eigelik Limbabwees bedrief, det iers Libertel hoot, mit de Li van Limburg.
Noe sjuljt hae duchtig en sjienheilig op de cursus euver de Limburgse taal en cultuur dae op College Rolduc gegaeve waert, door Sander Bisscheroux. Det moog. Allein: woveur?
Woveur? Wo zien die luuj sjoew veur? Det door dae cursus get mier verkoch waert van beuk mit gedichter en proza in het Limburgs? Mesjiens sjilt häör det drei beukskes. Of twie. Zoe zien die luuj daobaove en de Limbo’s die mitdoon, den riechtige sjmurfe kummere zich veur jeder äörtje (hauve sent, vreuger, wie nag alles good woor in Hollandj).
Wim Kuipers  

BREMOELS
Noen leës iech jraad in de tsiedónk dat inne zenger oes Mastrich in ‘t Ahoy in Rotterdam ee konzeët wil jeëve. Woarum? Wail dat jroeës en jroeëser is, wied voet en alzo lestieg um vol tse krieje. En dan zouw heë doamit kanne bewieze dat heë d’r mieëts jeleefde zenger van Limburg is.
Dat darf. Deë zenger heesjt nit vuur nuus Bremoels. Hat uur ‘m al ins hure zinge? Jiddes moal went e in de buut ee lidje zingt (en vuur alle dudeliegheet, deë woent in Mastrich) dan kan me dat i Kirchroa óp d’r Maat nog hure. En de mieëtste lu vinge dat sjun.
Noen sjtelt uuch ins vuur deë jeet in Rotterdam in ezoene koeltoertempel wie ‘t Ahoy versjterkt zinge, dan wees iech zicher dat vier heem kanne blieve, den doa hure vier ’m óch. En besjtimd zal L1 of TVL van tsevure zoeë vöal behai maache, en natuurlieg óch de tsiedónk, dat jenóg lu ziech noa Rotterdam bekwieëme.
En weë wees sjpilt heë ’t óch veëdieg um alle Hollendere zieng covers van Hollendsje lidjer in ‘t Mestreechs tse losse mitzinge. Hei is inne nuie trend tse zieë: export van ‘t plat, export van Limburg. Nit alling mieë d’r Vlaai-express, nae, vier maache doa d’r bremoels-express van. En dan krient die jonge van Rowwen Heze óch nog reët: Dat heel Holland Limburgs lult.
Móts waal nit vroage wie.
Kirchroa, Paul Weële

IN DE HENG SJPUIE
De vuejel fleute ziech de longe oes ‘t lief. Mar wie romantiesj en sjun dit misjien óch is, ze jeëve vuural aa wat vier allemoal an ‘t doeë zunt: hel an ‘t werk. Vanaaf vuur de wainachte joof ‘t ummer van die daag woa vier nuus hant oes-jesjpoeëkt. Jing voel daag, jing sjtil daag, mar jeweun: nuus meujelieg. Den jinne dong jet.
Vasteloavend hauw mar inne mond en doarum woar jiddere zamsdieg en zóndieg zoeë piekepakkevol dat-s te nit mieë wóts woa-ts te waal hin zouwts joa en woahin nit. En dong d’r tsouwval vöal.
Mar noen hant vier zoejaar al de vasteloavends-jriep oes-jevierd en dat betseechent dat vier hel an ‘t werk kanne joa: d’r letste sjtub van d’r kótte winkter voetbloaze, zoejaar de letste lempjer van inne krisboom nog óprume en dan nuus wie wirke, wirke, wirke.
En dan mar hoffe dat nit werm ee of anger natoerjewalt ós kling jeet krieje. In de heng sjpuie en aavange.
Kirchroa, d’r Paul Weële

VERRIEKING
Genóg euver oos gezette. Dao zól ich mit mótte janke, den me duit häör de bóks oet, meine ze. Ich laes euver ’t actiecomité Stop de moord op het Limburgse woord. Wie dörve ze. Limburgse wäörd waere dao dök wie kepodde ratte mit twie vingere aangepak en in d’n dreksbak gesjmete. Hollesj is modern: het mergel het zandsteen het gerst wo me het pils van broewt. Vurge waek gezeen (’t geit op de Vastelaovendj aan): ‘een mooi kiel’ (Michiel hauw get angers um ’t lief, zónge veer op de klómpesjool).
Of wach noe ins: zól det gein taalverangering zien? En die is hipperdehip. Neet det gedoons van aoj menkes wie ich. En verangering beteikent automatisch verrieking.
Laot ich det verduutsje. In zien besjpraeking van ’t Jaorbook 2006 van Veldeke Limburg liek Guus Urlings (van de gezet, jazeker) nagal verpópzak door waat de nuuj sjtreektaalvrouw (drs. Mieke Steegs) euver taalverangering en modern meint te weite. Ich haol get oet ’t artikel Streektaal digitaal (p. 102 e.v.) van moderne Mieke. In d’n ierste regel sjteit al: “Wat is nou mieër van dezen tied, boeremoos of pizza?” En ’t antjwaord: pizza. Wiezoe? Woveur? Umdet królmoos neet mit de sjnelbrómmer langs de hoezer gebrach waert, door eine moderne boy dae biej jeder sjtopleech efkes get mit Mieke chat op zienen I-pot? Det zien meis wäörd oet alinea nómmer ein van Mieke. Ze is mesjiens zoe brul van det moderne, det ze ’t haet (p. 103 r.4) euver ‘moderne chattaal’; vreuger hoot zoeget ei pleonasme, Mieke.
Of bön ich noe weggeduujd biej de dialekpuriste die Mieke mich opsjóttelt? Det zien luuj woveur de óntwikkeling van de sjtreektaal nao ein sms- en chattaal meugelik eine ramp is, zaet Mieke, die mesjiens – ich haol aan: de Limburgse taal gein ierlike kans gaeve “um mit de tied mej te gaon en in laevend gebroek te blieve.”
Waat sjrikkelike luuj, den veer kónne ónmeugelik oos taal in ei heukske zitte laote, praek Mieke (waat heukske, wo kan ich det vinje?), en noe kump de haos Einsteiniaanse óntdèkking: ein taal laef en óntwikkelt zich lankzaam tot “’n nieje vorm in ‘ne moderne tied. Dit hoof neet erg te zien, want ’t kin ouk ’n verrieking beteikene.”
Laevend gebroek, nuuj vörm, modern, mit d’n tied mitgaon: Vlaominge neume zoeget zever in pakskes. Is kwatsj per mobielke geine kwatsj? Chattaal in ’t Nuuj Berges altied literatoer? Waat is modern, waat aod? Aoj wäörd Mieke, det zien wäörd wie God, vrouw, boum, sjtool. Verrieking Mieke, det is mit die aoj wäörd get goods doon, ze gebroeke of ze paosnuuj zien, verangere desnoods, aan Ingelse wäörd vasknuipe. De taal verrieke is: nuuj wäörd make, gooj wäörd, of Pruse wäörd inzitte op ein meneer det me zaet: zoe is nag noets gesjpraoke.
Mae ich bön bang det nuuj wäörd allein good bevónje waere wen ze mit d’n I-pod opgenaome zien op ein vmbo-jool in ’t naorde van Limburg. Waat sjrievers van baove de veertig mit de Limburgse taal doon: det bómp Veldeke, de sjtreektaaljuffe en de Raod veur ’t Limburgs nieks. Al boremoos …
Neel, Wim Kuipers

 BÖN ICH EINE LIMBURGENAAR?
(Oos Gezette – deil EIN)
Waat höbbe oos gezette (ich doon mae of ’t d’r nag twie guf – sjteit sjiek) toch taenge oos taal? Noets noets laes ich det get gesjreve is in ’t Limburgs, wiewaal det teen jaor geleje es (sjtreek)TAAL erkind is. Ummer ummer höbbe ze ’t euver dialect. Paar maondj geleje sjreve ze det hiel aoj dialectteksten gevónje zólle zien. Noe wore die al lang bekind, allein: noe sjtaon ze in ei book. Det hit: Het Limburgs onder Napoleon. Zoe heurt zich det. En noe neet knotere: doe woor d’r nag gei Limburg. Klop, mae veer höbbe ’t waal euver ’t Nederlandjs van um ’t jaor doezjend, wie ’t gei Nederlandj goof. Of euver ’t aodste Nederlandjse waord, door de Romein Tacitus in de ierste ieuw vermeldj (vada = wad, dink me).
Ich mein: wen de miense van Remunj in 1806 dialek gesjpraoke zólle höbbe, dan de Romeine die hiej in ’t jaor hóngerd wore ouch. Ze höbbe gei Italiaans gesjpraoke. Serjeus: me kan neet alles waat neet Hollesj is es dialek besjtempele. Wen me ’t Limburgs van 1800 dialek neump, vraog ich: dialek wovan? Doe die luuj hauwe kaum Hollesj geheurd, hauwe nieks mit die van daobaove te sjaffe. Dialek dus van ’t Duutsj? Of van ’t Rienlandjs? Sjrief sjrief gezettemiense.
Allei, ich kan mich dao neet mie euver opriete. Wied erger is det de maedjes en menkes van de gezette zoe negatief doon euver oos taal. Dök luuj die mit 38 puntje de havo aafgemaak höbbe, doe de gezettesjool, en dan meine zuverkes te kónne sjrieve. En daoveur vinje ze alles waat ei bietje Limburgs liek FOUT, verkierd, dóm. Ze gedrage zich wie d’r Wilders, dae al waat oet de moslimlenj kump verkierd vinjt en jedere Marokkaan veur tuig oetmaak.
Get al te nut Kupers?
Mesjiens, wiewaal …
Ich höb al ei sjtök in de gezette gehad euver waat ich neum de zichsjrik: bang ’t waord zich te gebroeke, den det is Limbo’s, en dus wie d’n ombudsman sjreef FOUT FOUT FOUT. Veurbeeldj van dae sjrik: (…) waar de Maas en het Julianakanaal splitsen.
Wiejer wil ich uch get vertèlle euver de DominicaneNkerk in Mesjtreech, mae det geit get wied noe. Daoveur iers ei veurbeeldj van dees waek. Kop in de gezet: Susterense jeugdkampioen. Susterense? Woveur? Good Hollesj? Zólle ze daoveur dan ouch sjrieve euver de Leidense universiteit? Nae: det waert neet zoe gezag, heur ich. Gank dus ins loestere in Zöstere. ’t Waordebook van det dörp hit: Zösterse Kal.
Ich zoog wiejer det eine miens dae get mit darte deej (vogelpik), eine Posterholtenaar geneump waerde. Mesjiens vinje zelfs Amsterdammenaars det ei vraem waord! In Postert sjprik me euver eine Posterse.
Allei. Woveur verangere ze de titel van ein van oos gezette neet in: Dagblad De Limburgenaar?
Neel, Wim Kuipers

AKENSTRAAT BITTE, DOMME LIMBO'S
Oos Gezette – deil TWIE
Efkes get doon waat d’n tillevies ouch duit: verklappe waat me doon geit.
Ich haop te laote zeen det oos gezette zoe Hollesj wille zien wie de paus katteliek.  Ich citeer daoveur de dieke kop op de houfsjportpagina van 30 oktober:
Het krachtmens is op.
Det góng euver het mens J. Stam. Janneke? Janet? Jes op zich Limbo’s?
Nae: d’r Jaap van Ajax. Het mens Jaap? Ich höb dao gei probleem mit, mae woveur dan ummer zeike det ’t HET Vrijthof is? En HET kerkhof, Binnenhof. Allei: Hollenjers weite waat good is, dus HET krachtmens.
Allei II: ich zól get gaon bewaere euver de DominicaneNkerk in Mesjtreech. Wie ich biej De Limburger wirkde, zoot dao eine Limbo dae Hollesjer wól zien es de Hollenjers zelf. Hae veulde de gansen daag aan ziene kop of dao gein Limburgismen in zote. Weerter vlaai beveurbeeldj. Det woor verkierd. Limbo’s. Mós Weertse zien. Ich wees häöm op de v. Dale, wo haarlemmerolie in sjteit, aolie dae via de Velsertunnel nao de Groninger koek (idem in v. Dale) geit, mae die luuj zien wied sjtrenger es SGP’ers veur vrouwluuj: gein Limburgismen in de gezet.
Hae haet noe naokummerkes. De redactie Mesjtreech sjörg zich mit de R van ein kirk die vreuger van de dominicane woor, en wo noe eine prachtige bookhanjel in is. Mesjtreech haet ummer van de domincaneRkirk gesjpraoke.  Dus – zoe redenere ei paar gezetteluuj: dat is een dialectische R, en zie höbbe ’t euver de DomincaneNkerk.
Dialek? Ja: neet Chinees of Fins. Ich zag die luuj: wilt geer dan alle sjtraotname mit die dialectische R gaon verangere? Dao guf ’t in Mesjtreech waal dartig van, höb ich getèld. Van Akersteenweg via de Bergerstraat, Bosscherweg, Heerderdwarsstraat nao de Wycker dit en det: zeve name die get mit Wyck vandoon höbbe,  ein wiek van Mesjtreech. Ich neum nag de Mopertingerbank, nao de Belzje plaats Mopertingen. Versjil mit de dominicanerkerk?
Jao – reep eine ex-collega: dominicanen is meervoud, maar plaatsnamen hebben geen meervoud. Noe kin ich waal vief Bergens, ploes de johannieterorde (geneump nao de apostel Johannes), franciscaner beer en de Franciscanerstraat in Kirchroa, mae jummich nae nag: det kump oet Pruses, en ’t is onnag alles alles katteliek dus Limburgs dus dialek dus FOUT FOUT FOUT, zaet HET krantenmens.
Wie zit det dan mit ZuideRlucht, ’t blaad van de man dae taenge de Weerter vlaai woor?
Neel, Wim Kuipers 

FLOT
Wie auwer me weëd, wie flotter jeet de tsiet, zeët me wal ins. En noen wie vier tswai óch al bauw vóftsieg zunt, merke vier dat jiddere daag. Alles jeet flotter. ’t Joar, de fesdaag, d’r droek van ’t werk, de aafsjpröach, de jezónkheet, ’t jedóld, de nerve.
Mar doa zunt óch zaache die lanksamer junt: ’t noadinke, ’t lief, de flexibiliteit.
En al mit al lieëvert ’t jee sjunner bild van de lu en van ziechzelver óp.
Zoeë broezet iech ee paar joar jeleie nog jemeklieg ee paar moal de waech noa Kirchroa en tseruk, huusterdaags ving iech tswai moal al tse vöal en sjtel iech lever oes dan dat iech miech tsauw. Den de vroag is dan reëtsouw: wat passeert wen iech ’t lanksamer dóch? Nuus doch! Doa leëft jinne ing tsekond langer, doa verkeuft jinne ee bóch mieë en vier verdene jinne tsents mieë. Woarum alzo?
En misjien is dat jenauw de vroag die ’t auwer weëde tseechent: woarum alzo?
Óp de ieësjte plaatsj vuur de sjpas en óp de tswaide vuur ’t jeld en pas jans tsoem sjloes zouw me ziech óch nog kanne aafvroage: woarum nit?
Kirchroa, Paul Weële

BESJTEIT LIMBURGSE LITERATUUR ?
Eind 2007 is d’r e book oetgekómme van Adri Gorissen “Limburgs literatuur lexicon” en Ben van Melick, Hans Op de Coul en Ine Sijben höbbe ouch al ins geprobeerd Limburgse literatuur te definiëre. Nao dae lexicon dae de plank good mis sjleit probeer ich ’t mer ins doer vergeliekinge mit de sjilderkunst.
1 D’r zint sjilders die in Limburg woeëne meh vuural Franse landsjappe sjildere. Dat is gein Limburgse sjilderkunst, meh ze woeëne waal hie.
2 D’r zint Franse en Belsje sjilders die ouch waal ins Limburgse landsjappe sjildere. Dat zint gein Limburgse sjilders.
3 D’r zint Limburgse sjilders die vanalles sjildere vanoet  “e Limburggeveul” . Dat is Limburgse sjilderskunst. Dae Limburgse achtergrónd dao kóm ich nog op truuk.
4 D’r zint sjilders die hie woeëne en ouch typisch Limburgse landsjappe en gebroeke sjildere wie vastelaovend, processies, sjötterieje enz.  Dudelik Limburgse sjilderkunst.
5 Nónk Harie dae väöl verf op e dook zèt mak gein kunst, dus gein Limburgse kunst ofsjoeën hae waal in Griezegröbbe woeënt.
Nao de literatuur:
Es Paul Verlaine in ’t Frans uëver Amsterdam sjrief is dat gein Nederlandse literatuur en Ali Moestafa dae mit twieë nationaliteite (o.a. de Nederlandse) in ’t Arabisch sjrief aevemin.
Es Cees Nooteboom reisverhaole uëver Sjpanje sjrief huurt hae tot de Nederlandse literatuur en es Maarten ’t Hart uëver Nederlandse gebroeke of aafwiekinge sjrief (Psalmenoproer) is dat get Nederlandser, meh huurt precies wie Nooteboom tot de Nederlandse literatuur ómdat ze in ’t Nederlands sjrieve.
Es ieëmes dae hie woeënt in ’t Hollesj sjrief uëver egaal wat, dan huurt dae tot de Nederlandse literatuur. Me kint toch neet mit druuëg ouge bewaere dat Jan Hanlo Limburgse literatuur maakde, ouch al woeënde hae in Valkeberg en kós hae drie Limburgse wuurd  (Ooteboe, Moelmer en Tjielp).
D’r zint ouch luuj die in ’t Nederlands sjrieve meh vanoet dae “Limburgse achtergrónd”. (Marie Koenen, väöl van Wiel Kusters of Leo Herberghs, hollesje tekste van Wim Kuipers of Paul Weelen). Dat is Limburgse literatuur.
En dan zint d’r Limburgers die in ’t plat sjrieve. Dudeliker Limburgse literatuur gieëf ’t jao neet. Mits ’t  literatuur is en vuur literatuur in ’t dialekt tèlle natuurlik dezelfde norme es vuur Franse of Nederandse literatuur. Want d’r wiert in ’t plat natuurlik aeveväöl rotsooi gemak es in ’t Hollesj. De versjes van nónk Harie zint óntoerend, meh hure neet tot de Limburgse literatuur.
Effe get uëver dat Limburggeveul, dae Limburgse achtergrónd: Es Maxima neet wit wat de Nederlandse identiteit is, Guus Urlings al jaore zèk mer vergaefs zeukt nao ’t typisch Limburgse, wat mótte vier ós dan ummer mer verdedige of Limburgse literatuur besjteit.
Es ’t geit óm Limburgse literatuur is ’t dudelik dat dialektsjrievers dao mit bezig zint en die Limburgse sjrievers in ‘t Hollesj, dao mót ummer “gewikt en gewogen” waere of dat Limburgse literatuur is in verband mit die identiteit.
En es dan ’n Limburgs Literatuur Lexicon oetkump, woeë neet eín werk in ’t dialect in sjteit, dan pist dae waal erg naeve ’t pötje. Of hae mót gein werk in ’t dialect tot literatuur raekene, meh dan kint of wilt hae gein dialekt laeze. En d’r is toch ‘ne Veldeke literatuurpries, allein mer vuur dialectsjrievers….
Nut, Colla Bemelmans

PLATDÜTSCH BIEJ DE AINSI
Shakespeare – hauw ich uch belaof. Mae dae is (nag) get wied eweg. Iers de gezette anno 2007. Enne: ich gaon neet wie de sjoolmeister dae ich gewaes bön fuitjes in oos gezette aanwieze. Loer dae dao, waat zjwaere dae haet. Wo haet dae die van? Vraem vrouwluuj?
Nae, ich mein det oos gezette dök anti-Limburgs zien (det moog), en det ze neet (wille?) weite wie en waat in de provins wo ze versjiene gesjpraoke waert. Det is arrogant. Veurbeeldj: ’t woonwagekamp Vinkenslag haet eine angere naam: De Karosseer. Dagblad De Limburger verduutsj: ‘dialect voor het Franse carrossier, dat carrossiebouwer of autoschadehersteller betekent.’ Eine dae eine dumpel wegwirk?
De gemeinte zag det netjes: een niet bestaand woord, ontleend aan het Frans. Amen. Is cool Amsterdams dialek veur de romantiek van de miene? (Efkes doordinke).
Westelik van De Karosseer lik de ENCI, de Eerste Nederlandse Cement Industrie. Op de naordkantj van ’t naordelikste geboew sjteit noe: AINSI. Wat zaet De Limburger? ‘Dat is geen dialect, maar de afkorting voor Art, Industry, Nature, Society en Innovation.’ Alles dus, en ‘t Franse ainsi beteikent dan ouch: (al)dus. Mae wie kan eine meine det det dialek is? Is Ajax dialek veur ajakkes? Nae: det kump van Jesus, mae biej de Limburger zien maedjes die meine det Jesus de vruntj woor van de heilige Sint-Berb (efkes: ich zèk vrunTjelik, sjrief daoveur vruntj, den ’t miervoud zaet dao nieks euver: vrunj).
Nuujster trend in oos gezette: de term lokaal dialect. Det sjient ’t nutste van ’t nutste te zien – gans achterlik. Sjreklieg conservatief wie Paul Weelen in ziene column sjreef.
En noe zeen ich in de gezet dat Plattdütsch ‘het lokale dialect’ van de Voorsjtreek zól zien. Dae man dae det bewaert haet mich gebeld, ich höb oetgelag waat Plattdütsch is, mae waer noe oetgelache: doe wits nieks.
In de Voorsjtreek sjpraeke ze Limburgs. Mae det besjteit neet veur oos gezette.
Wiejer: Plattdütsch plaatse ze tösse aanhaolingsteikes (woveur?), en ze sjrieve det mit ein klein lètter, naeve Frans. Woveur? Is det dan gein taal? ’t Waert dink ich aan vief of zös universiteite óngerweze en óngerzóch. Wiechtiger: dao waere ummer nag hóngerde verhaole in gesjreve, van ein kwaliteit wo de geweldige sjrievers van oos gezette zelje nao kónne reike.
Neel, Wim Kuipers

PROGRESSIEF
Vier hauwe bezuk van nui kennisse. Inne van dön kallet miech d’ruvver aa dat iech zoeë vöal in 't plat dong. Dat vong heë komiesj, den heë zoog doa-in inne teëjesjpróch. Iech koam doch bij 'm uvver als inne man mit tsemlieg progressieve jedanke, mar dat plat dat woar doch van ee sjreklieg conservatisme. Wie zoos dat noen?
Iech sjnappet 't jaresnit. Iech verzuk januus vas tse haode, iech probeer nuus tse verware, iech lek vas wat iech dink, woa uvver iech dink en wat iech fantaseer. Dat passeert jroeësendeels in 't plat, mar 't zunt wieër jeweun jedanke die in jidder sjproach vas-jelaad kanne zieë. Iech bin nit an 't verware, iech uub miech, iech beleëf, iech zets miech oeseree mit de dinger. Ee dink moeët iech 'm aaroane: ins jet van miech tse leëze en tse kieke wat iech dan noen woar.
Heë bloof evver d’róp hammere dat 't jebroech van plat conservatief woar. Inne kuunsler is alzo conservatief went e bijvuubild sjildert i plaatsj van computersjpeller bedinkt? Is inne sjriever aodmoeëdiesj went e ziech bedeent van ing sjproach die durch winnieg lu weëd jeleëze? D’r sjrek sjloog miech um 't hats.
Reëtsouw jong iech Sjienees liere, Sjpaniesj sjrieve en Engelsj breuzele, den dan woar iech werm inne moderne keël. En doch, zoeë jans am sjloes van deë kal van deë man daat iech: wienieë losse al die zoeëjeneumde progressievelinge ins indlieg hön eje vuuroerdele los en vange aa werm noa tse dinke. Dat darf in 't plat, vuur mie paat.
Kirchroa, Paul Weële

Dit zunt columns, dat wil zage dat ze de perzeunlieje menoeng van d'r sjriever weerjeëve en nit ummer die van d'r oes-jeëver!

 
   
 
   
 
   
©2009 Uitgeverij TIC