Home      Niet meer leverbaar      Mien koel LiLiLi 24
 

 

Titel: Mien Koel
20 sjrievere, 20 foto's
O.a Ton van Reen, Jo Caris
ISBN: 90-76043-32-9
Pries: € 14,90
 

Fragment:
Oppe sjup sjiete
Wat blief d’r toch veul hange van lang geleje.En wiezoeë?.Ich loup over de krietwitte kezelepaad wies aanne veurdeur. Veul mich wer det klein maedje vanne mulder det boeteaaf wónt. Det aldaag te hure kreeg det de bore oos kóswinning waas en det wae in dörp niks verlore heije. Bore, zote mét heur sjtinkende zjweitsök veuls te doeën bej mien moder aanne keuketaofel werme cacao te sjloebere hoe ze auch nag druuëg besjuute in sopde. Ongerwiel det vader oppe meule waas.
As ich aanbel zeen ich nag get det mich treft. De opgevreve deepzjwarte durpels vanne rame en de veurdeur. De deurknoep enne bel blinke mich tege in gael koper.Veur zoeget waas bej mich aan hoes génne tied. As emes de kemunie deej of inne waek veur Heljese kermes, dan woorte de kezele geherkt en de sjtoep aanne veurdeur inne was gezat. De paerde sjtónge mét drej neaveëin te wachte veur de meule en de kerre trokke deepe sjpeur inne kezel.
As ome Sjaak, dae ’n vrachwagebedrief hej en gén kinger, ’n vrach sjtein over hej, dan woorte die op ós erf gesjtoeëte. Dan kós ich neet mier mét de fiets wies achter ’t hoes kómme, de beng verzope. Zelfs ’t laupe veel mich zjwaor. Behalve zomer aovende, as wae nao ’t aete nag ‘nne kier nao boete mochte sjpeule. Ich veulde fieës van binne, dan waas ich vrej. Gén kleiner zuske hoe ich nao um mós kieke want die waas al nao béd gedaon. Pötje sjuppe, buute, aafgoje en lank verovere. Dich verberge tösse de zek oppe meule of in de witsehoup van Giebele Piet. Dae waas mangemaker en wónde rech tegeover. Laat inne zomer zat Piet ein ganse bös wilgeteine rechop veur zien hoes. Die móste dao druuëge zoedet hae dao later mange van kós vlechte veur de bore die dao de petatte in rapde. Hae makde ouch witte wasmange. Daoveur blèkde hae teine in ein sjtinkende kuup achter zien huuske inne hoof.
Hoe wae neet mochte kómme want bej Piet hoesde hekse inne hoof èn, oppe zolder. Piet hej auch kiendjes oppe zolder. Neet in ’t ech want Piet hej gén moder. Allein Harie, zien broor, dae poetsde ‘snachs treine. Dae brach lichtig get mét. Elestiekskes veur inne haor, ’n portemoneke of kiedelsjtein. Harie zag det de beste tösse de rails loge.
Fieës, want bej naemes van mien klas kós ze zoe sjoeën boete sjpeule as bej ós aan hoes. Bej Bertien mochs ze allein mer ’n hinkhok kriete oppe sjtoep veur de deur. Mer ja, de vader van die werkde ech urges angers. Heur moder droog door de waek 'nne wit gesjteve sjolk mét gekruutse helpe oppe rök. In hoes kwaams ze dao as kindj neet wier as de bejkeuke. Dao looge de botteramme veur nao sjoel gesjmeerd oppe kas. Die woorte oppe voesj boete opgegaete.
De mansluu oet ós dörp, die oppe mien wérkde, sjtónge idder daag as wae, de wichter vanne mulder, nao de vreugmis móste, zjwiegend oppe Pool naeve ein te wachte. As de mis oet waas waore ze wég. Ich wis det ze mét zo’n greun bös van Roetje Gielen nao ’t zuie woorte gebrach. Dezelfde bös as hoe wae mét op sjoeëlreis ginge, ins in de twieë jaor.
Mien moder ging éns per jaor nao Gerardus in Wittem. Later, wie ich get grotter waas, ouch wel ‘ns nao de sjtad, winkele. Mer dan mét de Zuidooster en die waas gael. Ze brach idders kier dezelfde snoepjes veur ós mét. Zachte sjpekbanaantjes mét chocola aan de bovekank. Inne sjdad waas ‘nne winkel mét allein mer sjnoep. As de gymmestiekclub ’n zomerse oetwisseling hej mét hiel veul angere, dan reje d’r mej wel twieë van die greun busse. Vol kinger in ’t wit. Miene érste uniformrok hej ‘nne zoum van wel eine decimaeter en dan auch nag drejdöbbel. Onmeugelik, mer mien moder waas wiete bang det dae te kort zou waere.
Afeng, ich zal wel opgekeeke hebbe tege vaders, die iddere daag veur heur werk mét zo’n bös mochte. De miene leep thoes aldaag wie ‘nne witbesjtove maelzak. Halde zich gekief van moder oppe nek as hae wer ‘s pardoes vanne meule door heur net gedweielde keuke nao zien bureau ging. Die mienwérkers drooge veur de voot ‘nne pungel onger de erm, van die donkerblauw geblokde keukedeuk. Thoes makde moder de aafdruuëghendeuk vanne kepodde bokesmaelzekskes die neet mier de mote waerd ware um te stoppe. Aaf en toe zoot d’r tüsse de zelfgemakde zekdeuk ouch eine van detzelfde groof liene. Ich weit wie dök mooder klaagde over zekdeuk die kwiet woorte,’ asof wae ze ote.’
Mer ich wis wel baeter. Ich sjmeet ze wég ongerweges want ich sjnoot toch zeker neet mien naas in ‘nne maelzak onger de ouge van anger kinger. Det wae noeëjts HO havermout vanne krieëmer krege mer gewoeën oet eine jute zak oppe meule, vóng ich net zoe besjamend. Al merges havermoutpap, allein op zonnig wék. Dan mochte wae soppe in oetgebakke sjpekvét en dao sókker op. Sop-sókker. Terwiel maedjes vanne sjoeël róng botteramme bej zich heje as ze nao de vreugmis neet mier nao hoes haer ginge of, wie Bertien en Doortje, umdet heur vader vreuge sjiech hej.
De deur zjweit ope.’ Gelökkig dreugt Mien génne wit gesjteve sjolk mét van die gekruutse helpe oppe rök.
"Kóm wieër,maedje".
Ze lupt veur mich oet en löt mich de keuke in. De radio sjpeult zachjes. ’t Zönke vélt in vaag petroeëne van kank oppe taofel. Daonaeve sjteit ’n kuuëjke mét ein kanarie pietje. Achter ein vanne sjteul die um de róng taofel sjtaon, blief ich aarzelend sjtilsjtaon.
Ze makt de middelste van drej deure ope en zonger um te kieke geit ze d’r door. "Ich hooj mich inne keuke op. Dao achter sjtook ich en de radio sjteit altied aan. Veur de mös. Die verliert angers ’t fluite. Mer des ’t létste wat hae aangebouwd haet. Ich kan d’r miene aard neet vinge."
Ongertösse sjtaon ich dan ouch al in wat zuu de keuke numt; ein soort woeënkamer mét onger de raam ein compleet ingerichte keuke. Oetgeveurd in roesvrej sjtaol.
"As hae nag gelaefd hej, waas mien hoes nag grotter gewore. Dae hej gén rös in zien lief. altied bezig. ‘t Helst leep hae veur angere. Zeve wétvrouwe brach hae grei oet de hoof. En as aemes get kepot hej, hoofde ze mer te belle, dan sjtong Hannie klaor. We hebbe d’r dök um gelache. Wat lik ze toch alzelaeves te renne veur anger vrouwluu, zag ich dan. En wét ze wat hae dan zag?’ Och Mien, allein achter blieve, det mótte wae nag iers ongervinge wie det is.’
Gelökkig bén ich neet as érste gegange. Mansluu zien zoe ónbeholpe hè. Dae van mich kós nag génne petat braoje. Ich bén zoe blej det ich ‘m fetsoenlijk aan zien inj gebrach heb."
Ze kiekt get wezeloos oet de raam en sjnoeft in de zakdook dae ze oet de mouw van ‘t vesje halt.
"Kiek, dao sjteit ’t grei wat hae zoe veur en nao op hoes aan haet getobt. Ich heb mich laote vertélle det ’t sjtreekmuseum die anger daag hej tegeover in ’t aod kloeëster wurt ingerich. Dan kénne ze de ganse knómmel op laje en dao neer zétte. Mer, ein dink, dan mótte ze ’t sjöpke mét aafbraeke. Ja, wat mós ze d’r mét? Mien jonge hebbe al van alles mét genomme veur inne hoof, des módde tegewoordig. Wie aojer en veroesder, wie baeter. Miene zoon haet de mienwage aanne veurdeur sjtaon. En ós Maartje, hingt al ’t kleiner grei achter aanne boetemoor. Het wilt de mienlamp van ziene pap auch gaer hebbe. Mer det wurt ’n erfsjtuk, heb ich gezag."
De lamp sjteit op ’n kesje te blinke, ’t koper sjoeën gepoetst. Daobove hingt ’n ingelies pepeer. ‘ Vader,’ sjteit d’r bove.
‘Die ondoordringbare dikke bast, zonder beschadigingen, dachten wij. Wanneer wij in het bos gingen wandelen, en een boom verloor zijn sap dan zei vader daarover, die boom huilt.’
"Het kós ‘m zelf neet veurlaeze oppe begrafenis, det haet aemes angers veur ‘m gedaon.
Ich weit auch neet precies wat die twieë mét ein heije, mer ze versjtonge zich good. En dan te bedinke det wae het wel ‘ns in Amsterdam hebbe loupe zeuke. Mét de kermis waas ’t d’r vandoor mét eine vanne kermis. Och, as klein maedje heje we al hiel veul mét hem te sjtelle. Wie dök det ich hem nag veur det de sjoel aanging sjoeën alikke kleier aan mós trékke. Waas het wer in eine boum geklomme of hej gevochte mét anger kinjer.
Mer ich heb noeëjts gedreigd van wach mer as vader sjtrakkes thoes kump, dan zwaait d’r get. Dao waas Hannie fel op tege. Ich kós aevel good korte mette make.
Egaal wélke sjiech hae hej, ich kókde daonao. Zoedet de wichter ‘m in idder geval efkes zoge. As hae vreug inne merge truuk kwaam, mochte ze veur sjoel ’n mülke gaeve. Och wat ware ze gek mét ‘m. Toen hae zeek waas, klaagde hae nurges over. Maedje, daags veur det hae sjtorf, noom hae mich de sjoeffel oet de heng. Umdet hae mien geplaar neet aan kos zeen. Mer binne ein minuut zat hae ze wer truuk tege de moor en ging zonger get te zégge nao binne. Kort van aom hè. Ze zien nou bezig um minse wie Hannie oet te betale. De koel,des ziene doeëd gewore. Eine kier is hae nao ‘nne keuringsdokter gewees. Dae um ’t blood onger de naegel oet halde. En de oetsjlaag waas det hae gén silicose lónge hej. Och, ‘nne zachtaardiger mins vings se nurges. Génne mins dae zich leet gelje. Tja, eigelijk leet hae toen ’t mets in ’t verke sjtaeke mer wat kan mich det geld sjille.
Wat hebbe we sjoeën jaore gehad same. Wie hae de létste daag de déksel oppe mien ging doon, wie hae det zelf numde,is d’r hej aan hoes werkelijk gén woord mier over gevalle.En dan mós ze bedinke det Hannie de érste en de letste mienwerker van Dörp waas. As boerezoon aan Echgel, eine vanne vief, wooj hae as jónge jóng al nao de koel. Zien breurs wérkde dao auch. Mer bovegronds. Hannie mós en zouw óngerin.
Zien vader vong det mer niks. D’r kwame geregeld marskrieëmers naeve de deure mét knuip en gare of sjtof. Det ware allemaol gemankeerde mienwérkers die ’n hank of bein móste misse. Nae, vader waas d’r pertinent op tege mer hae haet ’t toch klaorgesjpeuld.
Inne umliggende dörpe ging hae nao wérktied bej de bore aan, um heur zeuns ouch nao de koel te kriege. Oppe boerderej waas mer veur eine de kos te verdene. Sjnaps se?
Nae, ich heb noeëjts geweite wat ‘m zoe trok nao det gevierlik wérk.
In al de jaore heb ich neet de kans gekrege, de mien te zeen. Hae wooj det neet.
Och, ich vóng ’t wel good zoeë. Idder ’t zien. Hae verdinde d’r de kós en ich hej mien wérk aan hoes. Sjouw? Nae, gaar neet. Dao waas hae veul te fien veur. Um is noeëjts get ergs overkómme. As ich dich zek det hae nag gén appelesien mét de koel innoom, bang det angere las heje vanne reuk. Zónne mins waas det.
Ich weit nag det hae zien wérkbóks ‘nne gas kier achtermekaar kepot mét nao hoes brach.
Idders kier waas die bej de tes , ja, ’t leek wel aangevraete. Kiek, normaal gesjproke woorte de wérkkleier dao guns gewasse en oetgesjtökt. Dus ich vroog um dao ‘ns nao. De zuls ’t neet gluive mer wéts ze wat hae toe zag?’ Ach Mien, d’r kump mich aldaag dezelfde moes aanne botteramme vraete, al heb ich ze in mien vottetes. Wie ich det meuj begós te waere noom ich ze mét nao bove en leet ze dao los. Mer wie wae gewasse en aangetrokke oppe bös sjtónge te wachte, leep det zelfde muuske mich wer veur de veut. Det waas neet bej mich wég te sjlaon.’
Dae waas mét alles en idderein begaon. Ich heb oppe zolder nag ganse doeëze vol wérkversjlage van jóng mienwérkers die ónger Hannie ’t vak hebbe gelierd. Daobej waas hae inne vreje tied ouch nag besjtuurslid vanne voetbalclub.
Ich breide mich de tied kepot. Vreuger minde ich det ’t ganse hoes idder daag gedaon mós waere. De groeëte poets heel ich in ’t veur en naojaor. Mer zoeë gek kriege ze mich neet mier.
De Alfa hulp krieg ’t good gedaon inne paar eurkes det ’t hej kump. Miene rök is rot. En de hoof is aangelag. Dao heb ich gelökkig gén umkieke mier nao.
Wét se det ich oppe door twieë diepvrieskiste vol inmaak hej sjtaon? En de jónge allemaol op zichzelf. ‘Wae zien nag al gek’, heb ich toe gezag. Inne zomer kóste we nag neet eine daag gaon fietse want alzelaeves waas d’r wer grei det ging sjete of geougst mós waere. En ’t roeëd moos vanne Hak ving ich nag lekkerder auch. Des mer good det Hannie neet gezeen haet, wie ich zoe veur en nao de inmaak inne container heb gedaon. Zunj, mer wat mós ze mét zonne houp grei as vrouw allein.
Jao, ich heb veul aovende allein gezaete. Gelökkig ving ich det neet erg. Ich zeuk ’t neet oppe straot,nou ouch neet. Ich heb ’t leefs, det ze mich in mien weeze laote. Mien kinger weite good, det ze mich mótte laote gewaere. Ich ving ’t te zier ‘nne toemel as ze allemaol tegeliek kómme.
Ich kook dao," ze wiest nao de aanrech ónger de raam."iddere daag mien pötje en veur de res kiek ich gaer tillevisie. Ich kan nou kieke wie ich wil.Hannie zoog gaer sjport en sinds de kabel waas det vort idder daag te doon. Ich keek dan gewoeën mét. Breide ongerwiel get. De bold keek ich daags d’rop inne herhaling want dan waas hae lichtig van hoes of inne hoof ‘nt sjerre.
Och jao, ich bén content. Kiek," ze sjteit op en makt ein deur achter mich ope.
"As ich ’t zitte meuj bén, gaon ich mich get op béd ligge. Kiek, det tillevisieke heb ich nag van ‘m gekrege. Hae hej toch wel inne gate det ich mej laever get angers keek."

Helje, Ann Philipsen

 
   
 
   
 
   
©2009 Uitgeverij TIC